23 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
प्रशान्ते तु पुरे हृष्टे सम्प्रवृत्ते महोत्सवे
महत्या सेनया राजा दमयन्तीम् उपानयत्
bṛhadaśva uvāca
praśānte tu pure hṛṣṭe sampravṛtte mahotsave
mahatyā senayā rājā damayantīm upānayat
- 2
दमयन्तीम् अपि पिता सत्कृत्य परवीरहा
प्रस्थापयद् अमेयात्मा भीमो भीमपराक्रमः
damayantīm api pitā satkṛtya paravīrahā
prasthāpayad ameyātmā bhīmo bhīmaparākramaḥ
- 3
आगतायां तु वैदर्भ्यां सपुत्रायां नलो नृपः
वर्तयामास मुदितो देवराड् इव नन्दने
āgatāyāṃ tu vaidarbhyāṃ saputrāyāṃ nalo nṛpaḥ
vartayāmāsa mudito devarāḍ iva nandane
- 4
तथा प्रकाशतां यातो जम्बूद्वीपे ऽथ राजसु
पुनः स्वे चावसद्राज्ये प्रत्याहृत्य महायशाः
tathā prakāśatāṃ yāto jambūdvīpe 'tha rājasu
punaḥ sve cāvasadrājye pratyāhṛtya mahāyaśāḥ
- 5
ईजे च विविधैर्यज्ञैर्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणैः
तथा त्वम् अपि राजेन्द्र ससुहृद्वक्ष्यसे ऽचिरात्
īje ca vividhairyajñairvidhivatsvāptadakṣiṇaiḥ
tathā tvam api rājendra sasuhṛdvakṣyase 'cirāt
- 6
दुःखम् एतादृशं प्राप्तो नलः परपुरंजयः
देवनेन नरश्रेष्ठ सभार्यो भरतर्षभ
duḥkham etādṛśaṃ prāpto nalaḥ parapuraṃjayaḥ
devanena naraśreṣṭha sabhāryo bharatarṣabha
- 7
एकाकिनैव सुमहन्नलेन पृथिवीपते
दुःखम् आसादितं घोरं प्राप्तश्चाभ्युदयः पुनः
ekākinaiva sumahannalena pṛthivīpate
duḥkham āsāditaṃ ghoraṃ prāptaścābhyudayaḥ punaḥ
- 8
त्वं पुनर्भ्रातृसहितः कृष्णया चैव पाण्डव
रमसे ऽस्मिन्महारण्ये धर्मम् एवानुचिन्तयन्
tvaṃ punarbhrātṛsahitaḥ kṛṣṇayā caiva pāṇḍava
ramase 'sminmahāraṇye dharmam evānucintayan
- 9
ब्राह्मणैश्च महाभागैर्वेदवेदाङ्गपारगैः
नित्यम् अन्वास्यसे राजंस्तत्र का परिदेवना
brāhmaṇaiśca mahābhāgairvedavedāṅgapāragaiḥ
nityam anvāsyase rājaṃstatra kā paridevanā
- 10
इतिहासम् इमं चापि कलिनाशनम् उच्यते
शक्यम् आश्वासितुं श्रुत्वा त्वद्विधेन विशां पते
itihāsam imaṃ cāpi kalināśanam ucyate
śakyam āśvāsituṃ śrutvā tvadvidhena viśāṃ pate
- 11
अस्थिरत्वं च संचिन्त्य पुरुषार्थस्य नित्यदा
तस्याये च व्यये चैव समाश्वसिहि मा शुचः
asthiratvaṃ ca saṃcintya puruṣārthasya nityadā
tasyāye ca vyaye caiva samāśvasihi mā śucaḥ
- 12
ये चेदं कथयिष्यन्ति नलस्य चरितं महत्
श्रोष्यन्ति चाप्यभीक्ष्णं वै नालक्ष्मीस्तान्भजिष्यति
अर्थास्तस्योपपत्स्यन्ते धन्यतां च गमिष्यति
ye cedaṃ kathayiṣyanti nalasya caritaṃ mahat
śroṣyanti cāpyabhīkṣṇaṃ vai nālakṣmīstānbhajiṣyati
arthāstasyopapatsyante dhanyatāṃ ca gamiṣyati
- 13
इतिहासम् इमं श्रुत्वा पुराणं शश्वद् उत्तमम्
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चैव वेत्स्यते नृषु चाग्र्यताम्
अरोगः प्रीतिमांश्चैव भविष्यति न संशयः
itihāsam imaṃ śrutvā purāṇaṃ śaśvad uttamam
putrānpautrānpaśūṃścaiva vetsyate nṛṣu cāgryatām
arogaḥ prītimāṃścaiva bhaviṣyati na saṃśayaḥ
- 14
भयं पश्यसि यच्च त्वम् आह्वयिष्यति मां पुनः
अक्षज्ञ इति तत्ते ऽहं नाशयिष्यामि पार्थिव
bhayaṃ paśyasi yacca tvam āhvayiṣyati māṃ punaḥ
akṣajña iti tatte 'haṃ nāśayiṣyāmi pārthiva
- 15
वेदाक्षहृदयं कृत्स्नम् अहं सत्यपराक्रम
उपपद्यस्व कौन्तेय प्रसन्नो ऽहं ब्रवीमि ते
vedākṣahṛdayaṃ kṛtsnam ahaṃ satyaparākrama
upapadyasva kaunteya prasanno 'haṃ bravīmi te
- 16
वैशम्पायन उवाच
ततो हृष्टमना राजा बृहदश्वम् उवाच ह
भगवन्न् अक्षहृदयं ज्ञातुम् इच्छामि तत्त्वतः
vaiśampāyana uvāca
tato hṛṣṭamanā rājā bṛhadaśvam uvāca ha
bhagavann akṣahṛdayaṃ jñātum icchāmi tattvataḥ
- 17
ततो ऽक्षहृदयं प्रादात्पाण्डवाय महात्मने
दत्त्वा चाश्वशिरो ऽगच्छद् उपस्प्रष्टुं महातपाः
tato 'kṣahṛdayaṃ prādātpāṇḍavāya mahātmane
dattvā cāśvaśiro 'gacchad upaspraṣṭuṃ mahātapāḥ
- 18
बृहदश्वे गते पार्थम् अश्रौषीत्सव्यसाचिनम्
वर्तमानं तपस्युग्रे वायुभक्षं मनीषिणम्
bṛhadaśve gate pārtham aśrauṣītsavyasācinam
vartamānaṃ tapasyugre vāyubhakṣaṃ manīṣiṇam
- 19
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यः संपतद्भ्यस्ततस्ततः
तीर्थशैलवरेभ्यश्च समेतेभ्यो दृढव्रतः
brāhmaṇebhyastapasvibhyaḥ saṃpatadbhyastatastataḥ
tīrthaśailavarebhyaśca sametebhyo dṛḍhavrataḥ
- 20
इति पार्थो महाबाहुर्दुरापं तप आस्थितः
न तथा दृष्टपूर्वो ऽन्यः कश्चिद् उग्रतपा इति
iti pārtho mahābāhurdurāpaṃ tapa āsthitaḥ
na tathā dṛṣṭapūrvo 'nyaḥ kaścid ugratapā iti
- 21
यथा धनंजयः पार्थस्तपस्वी नियतव्रतः
मुनिर् एकचरः श्रीमान्धर्मो विग्रहवान् इव
yathā dhanaṃjayaḥ pārthastapasvī niyatavrataḥ
munir ekacaraḥ śrīmāndharmo vigrahavān iva
- 22
तं श्रुत्वा पाण्डवो राजंस्तप्यमानं महावने
अन्वशोचत कौन्तेयः प्रियं वै भ्रातरं जयम्
taṃ śrutvā pāṇḍavo rājaṃstapyamānaṃ mahāvane
anvaśocata kaunteyaḥ priyaṃ vai bhrātaraṃ jayam
- 23
दह्यमानेन तु हृदा शरणार्थी महावने
ब्राह्मणान्विविधज्ञानान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः
dahyamānena tu hṛdā śaraṇārthī mahāvane
brāhmaṇānvividhajñānānparyapṛcchadyudhiṣṭhiraḥ

