23 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम्
उन्मत्तवद् अनुन्मत्ता देवने गतचेतसम्
bṛhadaśva uvāca
damayantī tato dṛṣṭvā puṇyaślokaṃ narādhipam
unmattavad anunmattā devane gatacetasam
- 2
भयशोकसमाविष्टा राजन्भीमसुता ततः
चिन्तयामास तत्कार्यं सुमहत्पार्थिवं प्रति
bhayaśokasamāviṣṭā rājanbhīmasutā tataḥ
cintayāmāsa tatkāryaṃ sumahatpārthivaṃ prati
- 3
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम्
नलं च हृतसर्वस्वम् उपलभ्येदम् अब्रवीत्
sā śaṅkamānā tatpāpaṃ cikīrṣantī ca tatpriyam
nalaṃ ca hṛtasarvasvam upalabhyedam abravīt
- 4
बृहत्सेने व्रजामात्यान् आनाय्य नलशासनात्
आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यम् अवशिष्टं च यद्वसु
bṛhatsene vrajāmātyān ānāyya nalaśāsanāt
ācakṣva yaddhṛtaṃ dravyam avaśiṣṭaṃ ca yadvasu
- 5
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम्
अपि नो भागधेयं स्याद् इत्युक्त्वा पुनर् आव्रजन्
tataste mantriṇaḥ sarve vijñāya nalaśāsanam
api no bhāgadheyaṃ syād ityuktvā punar āvrajan
- 6
तास्तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः
न्यवेदयद्भीमसुता न च तत्प्रत्यनन्दत
tāstu sarvāḥ prakṛtayo dvitīyaṃ samupasthitāḥ
nyavedayadbhīmasutā na ca tatpratyanandata
- 7
वाक्यम् अप्रतिनन्दन्तं भर्तारम् अभिवीक्ष्य सा
दमयन्ती पुनर्वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह
vākyam apratinandantaṃ bhartāram abhivīkṣya sā
damayantī punarveśma vrīḍitā praviveśa ha
- 8
निशम्य सततं चाक्षान्पुण्यश्लोकपराङ्मुखान्
नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनर् उवाच ह
niśamya satataṃ cākṣānpuṇyaślokaparāṅmukhān
nalaṃ ca hṛtasarvasvaṃ dhātrīṃ punar uvāca ha
- 9
बृहत्सेने पुनर्गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात्
सूतम् आनय कल्याणि महत्कार्यम् उपस्थितम्
bṛhatsene punargaccha vārṣṇeyaṃ nalaśāsanāt
sūtam ānaya kalyāṇi mahatkāryam upasthitam
- 10
बृहत्सेना तु तच्छ्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम्
वार्ष्णेयम् आनयामास पुरुषैर् आप्तकारिभिः
bṛhatsenā tu tacchrutvā damayantyāḥ prabhāṣitam
vārṣṇeyam ānayāmāsa puruṣair āptakāribhiḥ
- 11
वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा
उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालम् अनिन्दिता
vārṣṇeyaṃ tu tato bhaimī sāntvayañślakṣṇayā girā
uvāca deśakālajñā prāptakālam aninditā
- 12
जानीषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि
तस्य त्वं विषमस्थस्य साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि
jānīṣe tvaṃ yathā rājā samyagvṛttaḥ sadā tvayi
tasya tvaṃ viṣamasthasya sāhāyyaṃ kartum arhasi
- 13
यथा यथा हि नृपतिः पुष्करेणेह जीयते
तथा तथास्य द्यूते वै रागो भूयो ऽभिवर्धते
yathā yathā hi nṛpatiḥ puṣkareṇeha jīyate
tathā tathāsya dyūte vai rāgo bhūyo 'bhivardhate
- 14
यथा च पुष्करस्याक्षा वर्तन्ते वशवर्तिनः
तथा विपर्ययश्चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते
yathā ca puṣkarasyākṣā vartante vaśavartinaḥ
tathā viparyayaścāpi nalasyākṣeṣu dṛśyate
- 15
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथावन्न शृणोति च
नूनं मन्ये न शेषो ऽस्ति नैषधस्य महात्मनः
suhṛtsvajanavākyāni yathāvanna śṛṇoti ca
nūnaṃ manye na śeṣo 'sti naiṣadhasya mahātmanaḥ
- 16
यत्र मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः
शरणं त्वां प्रपन्नास्मि सारथे कुरु मद्वचः
न हि मे शुध्यते भावः कदाचिद्विनशेद् इति
yatra me vacanaṃ rājā nābhinandati mohitaḥ
śaraṇaṃ tvāṃ prapannāsmi sārathe kuru madvacaḥ
na hi me śudhyate bhāvaḥ kadācidvinaśed iti
- 17
नलस्य दयितान् अश्वान्योजयित्वा महाजवान्
इदम् आरोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुम् अर्हसि
nalasya dayitān aśvānyojayitvā mahājavān
idam āropya mithunaṃ kuṇḍinaṃ yātum arhasi
- 18
मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा
अश्वांश्चैतान्यथाकामं वस वान्यत्र गच्छ वा
mama jñātiṣu nikṣipya dārakau syandanaṃ tathā
aśvāṃścaitānyathākāmaṃ vasa vānyatra gaccha vā
- 19
दमयन्त्यास्तु तद्वाक्यं वार्ष्णेयो नलसारथिः
न्यवेदयद् अशेषेण नलामात्येषु मुख्यशः
damayantyāstu tadvākyaṃ vārṣṇeyo nalasārathiḥ
nyavedayad aśeṣeṇa nalāmātyeṣu mukhyaśaḥ
- 20
तैः समेत्य विनिश्चित्य सो ऽनुज्ञातो महीपते
ययौ मिथुनम् आरोप्य विदर्भांस्तेन वाहिना
taiḥ sametya viniścitya so 'nujñāto mahīpate
yayau mithunam āropya vidarbhāṃstena vāhinā
- 21
हयांस्तत्र विनिक्षिप्य सूतो रथवरं च तम्
इन्द्रसेनां च तां कन्याम् इन्द्रसेनं च बालकम्
hayāṃstatra vinikṣipya sūto rathavaraṃ ca tam
indrasenāṃ ca tāṃ kanyām indrasenaṃ ca bālakam
- 22
आमन्त्र्य भीमं राजानम् आर्तः शोचन्नलं नृपम्
अटमानस्ततो ऽयोध्यां जगाम नगरीं तदा
āmantrya bhīmaṃ rājānam ārtaḥ śocannalaṃ nṛpam
aṭamānastato 'yodhyāṃ jagāma nagarīṃ tadā
- 23
ऋतुपर्णं स राजानम् उपतस्थे सुदुःखितः
भृतिं चोपययौ तस्य सारथ्येन महीपते
ṛtuparṇaṃ sa rājānam upatasthe suduḥkhitaḥ
bhṛtiṃ copayayau tasya sārathyena mahīpate

