19 shlokas
- 1
लोमश उवाच
भरद्वाजस्तु कौन्तेय कृत्वा स्वाध्यायम् आह्निकम्
समित्कलापम् आदाय प्रविवेश स्वम् आश्रमम्
lomaśa uvāca
bharadvājastu kaunteya kṛtvā svādhyāyam āhnikam
samitkalāpam ādāya praviveśa svam āśramam
- 2
तं स्म दृष्ट्वा पुरा सर्वे प्रत्युत्तिष्ठन्ति पावकाः
न त्वेनम् उपतिष्ठन्ति हतपुत्रं तदाग्नयः
taṃ sma dṛṣṭvā purā sarve pratyuttiṣṭhanti pāvakāḥ
na tvenam upatiṣṭhanti hataputraṃ tadāgnayaḥ
- 3
वैकृतं त्वग्निहोत्रे स लक्षयित्वा महातपाः
तम् अन्धं शूद्रम् आसीनं गृहपालम् अथाब्रवीत्
vaikṛtaṃ tvagnihotre sa lakṣayitvā mahātapāḥ
tam andhaṃ śūdram āsīnaṃ gṛhapālam athābravīt
- 4
किं नु मे नाग्नयः शूद्र प्रतिनन्दन्ति दर्शनम्
त्वं चापि न यथापूर्वं कच्चित्क्षेमम् इहाश्रमे
kiṃ nu me nāgnayaḥ śūdra pratinandanti darśanam
tvaṃ cāpi na yathāpūrvaṃ kaccitkṣemam ihāśrame
- 5
कच्चिन्न रैभ्यं पुत्रो मे गतवान् अल्पचेतनः
एतद् आचक्ष्व मे शीघ्रं न हि मे शुध्यते मनः
kaccinna raibhyaṃ putro me gatavān alpacetanaḥ
etad ācakṣva me śīghraṃ na hi me śudhyate manaḥ
- 6
शूद्र उवाच
रैभ्यं गतो नूनम् असौ सुतस्ते मन्दचेतनः
तथा हि निहतः शेते राक्षसेन बलीयसा
śūdra uvāca
raibhyaṃ gato nūnam asau sutaste mandacetanaḥ
tathā hi nihataḥ śete rākṣasena balīyasā
- 7
प्रकाल्यमानस्तेनायं शूलहस्तेन रक्षसा
अग्न्यागारं प्रति द्वारि मया दोर्भ्यां निवारितः
prakālyamānastenāyaṃ śūlahastena rakṣasā
agnyāgāraṃ prati dvāri mayā dorbhyāṃ nivāritaḥ
- 8
ततः स निहतो ह्यत्र जलकामो ऽशुचिर्ध्रुवम्
संभावितो हि तूर्णेन शूलहस्तेन रक्षसा
tataḥ sa nihato hyatra jalakāmo 'śucirdhruvam
saṃbhāvito hi tūrṇena śūlahastena rakṣasā
- 9
लोमश उवाच
भरद्वाजस्तु शूद्रस्य तच्छ्रुत्वा विप्रियं वचः
गतासुं पुत्रम् आदाय विललाप सुदुःखितः
lomaśa uvāca
bharadvājastu śūdrasya tacchrutvā vipriyaṃ vacaḥ
gatāsuṃ putram ādāya vilalāpa suduḥkhitaḥ
- 10
ब्राह्मणानां किलार्थाय ननु त्वं तप्तवांस्तपः
द्विजानाम् अनधीता वै वेदाः सम्प्रतिभान्त्विति
brāhmaṇānāṃ kilārthāya nanu tvaṃ taptavāṃstapaḥ
dvijānām anadhītā vai vedāḥ sampratibhāntviti
- 11
तथा कल्याणशीलस्त्वं ब्राह्मणेषु महात्मसु
अनागाः सर्वभूतेषु कर्कशत्वम् उपेयिवान्
tathā kalyāṇaśīlastvaṃ brāhmaṇeṣu mahātmasu
anāgāḥ sarvabhūteṣu karkaśatvam upeyivān
- 12
प्रतिषिद्धो मया तात रैभ्यावसथदर्शनात्
गतवान् एव तं क्षुद्रं कालान्तकयमोपमम्
pratiṣiddho mayā tāta raibhyāvasathadarśanāt
gatavān eva taṃ kṣudraṃ kālāntakayamopamam
- 13
यः स जानन्महातेजा वृद्धस्यैकं ममात्मजम्
गतवान् एव कोपस्य वशं परमदुर्मतिः
yaḥ sa jānanmahātejā vṛddhasyaikaṃ mamātmajam
gatavān eva kopasya vaśaṃ paramadurmatiḥ
- 14
पुत्रशोकम् अनुप्राप्य एष रैभ्यस्य कर्मणा
त्यक्ष्यामि त्वाम् ऋते पुत्र प्राणान् इष्टतमान्भुवि
putraśokam anuprāpya eṣa raibhyasya karmaṇā
tyakṣyāmi tvām ṛte putra prāṇān iṣṭatamānbhuvi
- 15
यथाहं पुत्रशोकेन देहं त्यक्ष्यामि किल्बिषी
तथा ज्येष्ठः सुतो रैभ्यं हिंस्याच्छीघ्रम् अनागसम्
yathāhaṃ putraśokena dehaṃ tyakṣyāmi kilbiṣī
tathā jyeṣṭhaḥ suto raibhyaṃ hiṃsyācchīghram anāgasam
- 16
सुखिनो वै नरा येषां जात्या पुत्रो न विद्यते
ते पुत्रशोकम् अप्राप्य विचरन्ति यथासुखम्
sukhino vai narā yeṣāṃ jātyā putro na vidyate
te putraśokam aprāpya vicaranti yathāsukham
- 17
ये तु पुत्रकृताच्छोकाद्भृशं व्याकुलचेतसः
शपन्तीष्टान्सखीन् आर्तास्तेभ्यः पापतरो नु कः
ye tu putrakṛtācchokādbhṛśaṃ vyākulacetasaḥ
śapantīṣṭānsakhīn ārtāstebhyaḥ pāpataro nu kaḥ
- 18
परासुश्च सुतो दृष्टः शप्तश्चेष्टः सखा मया
ईदृशीम् आपदं को नु द्वितीयो ऽनुभविष्यति
parāsuśca suto dṛṣṭaḥ śaptaśceṣṭaḥ sakhā mayā
īdṛśīm āpadaṃ ko nu dvitīyo 'nubhaviṣyati
- 19
विलप्यैवं बहुविधं भरद्वाजो ऽदहत्सुतम्
सुसमिद्धं ततः पश्चात्प्रविवेश हुताशनम्
vilapyaivaṃ bahuvidhaṃ bharadvājo 'dahatsutam
susamiddhaṃ tataḥ paścātpraviveśa hutāśanam

