24 shlokas
- 1
लोमश उवाच
एतस्मिन्न् एव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः
सत्त्रम् आस्ते महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान्
lomaśa uvāca
etasminn eva kāle tu bṛhaddyumno mahīpatiḥ
sattram āste mahābhāgo raibhyayājyaḥ pratāpavān
- 2
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरावसू
वृतौ सहायौ सत्त्रार्थे बृहद्द्युम्नेन धीमता
tena raibhyasya vai putrāvarvāvasuparāvasū
vṛtau sahāyau sattrārthe bṛhaddyumnena dhīmatā
- 3
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः
आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः
tatra tau samanujñātau pitrā kaunteya jagmatuḥ
āśrame tvabhavadraibhyo bhāryā caiva parāvasoḥ
- 4
अथावलोकको ऽगच्छद्गृहान् एकः परावसुः
कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने
athāvalokako 'gacchadgṛhān ekaḥ parāvasuḥ
kṛṣṇājinena saṃvītaṃ dadarśa pitaraṃ vane
- 5
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यपि
चरन्तं गहने ऽरण्ये मेने स पितरं मृगम्
jaghanyarātre nidrāndhaḥ sāvaśeṣe tamasyapi
carantaṃ gahane 'raṇye mene sa pitaraṃ mṛgam
- 6
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः
अकामयानेन तदा शरीरत्राणम् इच्छता
mṛgaṃ tu manyamānena pitā vai tena hiṃsitaḥ
akāmayānena tadā śarīratrāṇam icchatā
- 7
स तस्य प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत
पुनर् आगम्य तत्सत्त्रम् अब्रवीद्भ्रातरं वचः
sa tasya pretakāryāṇi kṛtvā sarvāṇi bhārata
punar āgamya tatsattram abravīdbhrātaraṃ vacaḥ
- 8
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुम् एकः कथंचन
मया तु हिंसितस्तातो मन्यमानेन तं मृगम्
idaṃ karma na śaktastvaṃ voḍhum ekaḥ kathaṃcana
mayā tu hiṃsitastāto manyamānena taṃ mṛgam
- 9
सो ऽस्मदर्थे व्रतं साधु चर त्वं ब्रह्महिंसनम्
समर्थो ह्यहम् एकाकी कर्म कर्तुम् इदं मुने
so 'smadarthe vrataṃ sādhu cara tvaṃ brahmahiṃsanam
samartho hyaham ekākī karma kartum idaṃ mune
- 10
अर्वावसुर् उवाच
करोतु वै भवान्सत्त्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः
ब्रह्महत्यां चरिष्ये ऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः
arvāvasur uvāca
karotu vai bhavānsattraṃ bṛhaddyumnasya dhīmataḥ
brahmahatyāṃ cariṣye 'haṃ tvadarthaṃ niyatendriyaḥ
- 11
लोमश उवाच
स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर
अर्वावसुस्तदा सत्त्रम् आजगाम पुनर्मुनिः
lomaśa uvāca
sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṃ gatvā yudhiṣṭhira
arvāvasustadā sattram ājagāma punarmuniḥ
- 12
ततः परावसुर्दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम्
बृहद्द्युम्नम् उवाचेदं वचनं परिषद्गतम्
tataḥ parāvasurdṛṣṭvā bhrātaraṃ samupasthitam
bṛhaddyumnam uvācedaṃ vacanaṃ pariṣadgatam
- 13
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेद् इति
ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत्त्वां न संशयः
eṣa te brahmahā yajñaṃ mā draṣṭuṃ praviśed iti
brahmahā prekṣitenāpi pīḍayettvāṃ na saṃśayaḥ
- 14
प्रेष्यैर् उत्सार्यमाणस्तु राजन्न् अर्वावसुस्तदा
न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनः पुनः
preṣyair utsāryamāṇastu rājann arvāvasustadā
na mayā brahmahatyeyaṃ kṛtetyāha punaḥ punaḥ
- 15
उच्यमानो ऽसकृत्प्रेष्यैर्ब्रह्महन्न् इति भारत
नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम्
मम भ्रात्रा कृतम् इदं मया तु परिरक्षितम्
ucyamāno 'sakṛtpreṣyairbrahmahann iti bhārata
naiva sa pratijānāti brahmahatyāṃ svayaṃ kṛtām
mama bhrātrā kṛtam idaṃ mayā tu parirakṣitam
- 16
प्रीतास्तस्याभवन्देवाः कर्मणार्वावसोर्नृप
तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम्
prītāstasyābhavandevāḥ karmaṇārvāvasornṛpa
taṃ te pravarayāmāsurnirāsuśca parāvasum
- 17
ततो देवा वरं तस्मै ददुर् अग्निपुरोगमाः
स चापि वरयामास पितुर् उत्थानम् आत्मनः
tato devā varaṃ tasmai dadur agnipurogamāḥ
sa cāpi varayāmāsa pitur utthānam ātmanaḥ
- 18
अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश्चास्मरणं वधे
भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः
anāgastvaṃ tathā bhrātuḥ pituścāsmaraṇaṃ vadhe
bharadvājasya cotthānaṃ yavakrītasya cobhayoḥ
- 19
ततः प्रादुर्बभूवुस्ते सर्व एव युधिष्ठिर
अथाब्रवीद्यवक्रीतो देवान् अग्निपुरोगमान्
tataḥ prādurbabhūvuste sarva eva yudhiṣṭhira
athābravīdyavakrīto devān agnipurogamān
- 20
समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च
कथं नु रैभ्यः शक्तो माम् अधीयानं तपस्विनम्
तथायुक्तेन विधिना निहन्तुम् अमरोत्तमाः
samadhītaṃ mayā brahma vratāni caritāni ca
kathaṃ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṃ tapasvinam
tathāyuktena vidhinā nihantum amarottamāḥ
- 21
देवा ऊचुः
मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने
ऋते गुरुम् अधीता हि सुखं वेदास्त्वया पुरा
devā ūcuḥ
maivaṃ kṛthā yavakrīta yathā vadasi vai mune
ṛte gurum adhītā hi sukhaṃ vedāstvayā purā
- 22
अनेन तु गुरून्दुःखात्तोषयित्वा स्वकर्मणा
कालेन महता क्लेशाद्ब्रह्माधिगतम् उत्तमम्
anena tu gurūnduḥkhāttoṣayitvā svakarmaṇā
kālena mahatā kleśādbrahmādhigatam uttamam
- 23
लोमश उवाच
यवक्रीतम् अथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः
संजीवयित्वा तान्सर्वान्पुनर्जग्मुस्त्रिविष्टपम्
lomaśa uvāca
yavakrītam athoktvaivaṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ
saṃjīvayitvā tānsarvānpunarjagmustriviṣṭapam
- 24
आश्रमस्तस्य पुण्यो ऽयं सदापुष्पफलद्रुमः
अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे
āśramastasya puṇyo 'yaṃ sadāpuṣpaphaladrumaḥ
atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase

