31 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततश्चोरक्षयं कृत्वा द्विजेभ्यः पृथिवीम् इमाम्
वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत्कल्पयिष्यति
mārkaṇḍeya uvāca
tataścorakṣayaṃ kṛtvā dvijebhyaḥ pṛthivīm imām
vājimedhe mahāyajñe vidhivatkalpayiṣyati
- 2
स्थापयित्वा स मर्यादाः स्वयम्भुविहिताः शुभाः
वनं पुण्ययशःकर्मा जरावान्संश्रयिष्यति
sthāpayitvā sa maryādāḥ svayambhuvihitāḥ śubhāḥ
vanaṃ puṇyayaśaḥkarmā jarāvānsaṃśrayiṣyati
- 3
तच्छीलम् अनुवर्त्स्यन्ते मनुष्या लोकवासिनः
विप्रैश्चोरक्षये चैव कृते क्षेमं भविष्यति
tacchīlam anuvartsyante manuṣyā lokavāsinaḥ
vipraiścorakṣaye caiva kṛte kṣemaṃ bhaviṣyati
- 4
कृष्णाजिनानि शक्तीश्च त्रिशूलान्यायुधानि च
स्थापयन्विप्रशार्दूलो देशेषु विजितेषु च
kṛṣṇājināni śaktīśca triśūlānyāyudhāni ca
sthāpayanvipraśārdūlo deśeṣu vijiteṣu ca
- 5
संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर्मानयानो द्विजोत्तमान्
कल्किश्चरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः
saṃstūyamāno viprendrairmānayāno dvijottamān
kalkiścariṣyati mahīṃ sadā dasyuvadhe rataḥ
- 6
हा तात हा सुतेत्येवं तास्ता वाचः सुदारुणाः
विक्रोशमानान्सुभृशं दस्यून्नेष्यति संक्षयम्
hā tāta hā sutetyevaṃ tāstā vācaḥ sudāruṇāḥ
vikrośamānānsubhṛśaṃ dasyūnneṣyati saṃkṣayam
- 7
ततो ऽधर्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश्च भारत
भविष्यति कृते प्राप्ते क्रियावांश्च जनस्तथा
tato 'dharmavināśo vai dharmavṛddhiśca bhārata
bhaviṣyati kṛte prāpte kriyāvāṃśca janastathā
- 8
आरामाश्चैव चैत्याश्च तटाकान्यवटास्तथा
यज्ञक्रियाश्च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे
ārāmāścaiva caityāśca taṭākānyavaṭāstathā
yajñakriyāśca vividhā bhaviṣyanti kṛte yuge
- 9
ब्राह्मणाः साधवश्चैव मुनयश्च तपस्विनः
आश्रमाः सहपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनाः प्रजाः
brāhmaṇāḥ sādhavaścaiva munayaśca tapasvinaḥ
āśramāḥ sahapāṣaṇḍāḥ sthitāḥ satye janāḥ prajāḥ
- 10
जास्यन्ति सर्वबीजानि उप्यमानानि चैव ह
सर्वेष्वृतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति
jāsyanti sarvabījāni upyamānāni caiva ha
sarveṣvṛtuṣu rājendra sarvaṃ sasyaṃ bhaviṣyati
- 11
नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च
जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः
पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम्
narā dāneṣu niratā vrateṣu niyameṣu ca
japayajñaparā viprā dharmakāmā mudā yutāḥ
pālayiṣyanti rājāno dharmeṇemāṃ vasuṃdharām
- 12
व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे
षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः
vyavahāraratā vaiśyā bhaviṣyanti kṛte yuge
ṣaṭkarmaniratā viprāḥ kṣatriyā rakṣaṇe ratāḥ
- 13
शुश्रूषायां रताः शूद्रास्तथा वर्णत्रयस्य च
एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा
पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः
śuśrūṣāyāṃ ratāḥ śūdrāstathā varṇatrayasya ca
eṣa dharmaḥ kṛtayuge tretāyāṃ dvāpare tathā
paścime yugakāle ca yaḥ sa te saṃprakīrtitaḥ
- 14
सर्वलोकस्य विदिता युगसंख्या च पाण्डव
एतत्ते सर्वम् आख्यातम् अतीतानागतं मया
वायुप्रोक्तम् अनुस्मृत्य पुराणम् ऋषिसंस्तुतम्
sarvalokasya viditā yugasaṃkhyā ca pāṇḍava
etatte sarvam ākhyātam atītānāgataṃ mayā
vāyuproktam anusmṛtya purāṇam ṛṣisaṃstutam
- 15
एवं संसारमार्गा मे बहुशश्चिरजीविना
दृष्टाश्चैवानुभूताश्च तांस्ते कथितवान् अहम्
evaṃ saṃsāramārgā me bahuśaścirajīvinā
dṛṣṭāścaivānubhūtāśca tāṃste kathitavān aham
- 16
इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिर् अच्युत
धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम
idaṃ caivāparaṃ bhūyaḥ saha bhrātṛbhir acyuta
dharmasaṃśayamokṣārthaṃ nibodha vacanaṃ mama
- 17
धर्मे त्वयात्मा संयोज्यो नित्यं धर्मभृतां वर
धर्मात्मा हि सुखं राजा प्रेत्य चेह च नन्दति
dharme tvayātmā saṃyojyo nityaṃ dharmabhṛtāṃ vara
dharmātmā hi sukhaṃ rājā pretya ceha ca nandati
- 18
निबोध च शुभां वाणीं यां प्रवक्ष्यामि ते ऽनघ
न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस्ते कदाचन
ब्राह्मणो रुषितो हन्याद् अपि लोकान्प्रतिज्ञया
nibodha ca śubhāṃ vāṇīṃ yāṃ pravakṣyāmi te 'nagha
na brāhmaṇe paribhavaḥ kartavyaste kadācana
brāhmaṇo ruṣito hanyād api lokānpratijñayā
- 19
वैशम्पायन उवाच
मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः
उवाच वचनं धीमान्परमं परमद्युतिः
vaiśampāyana uvāca
mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā kurūṇāṃ pravaro nṛpaḥ
uvāca vacanaṃ dhīmānparamaṃ paramadyutiḥ
- 20
कस्मिन्धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने
कथं च वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः
kasmindharme mayā stheyaṃ prajāḥ saṃrakṣatā mune
kathaṃ ca vartamāno vai na cyaveyaṃ svadharmataḥ
- 21
मार्कण्डेय उवाच
दयावान्सर्वभूतेषु हितो रक्तो ऽनसूयकः
अपत्यानाम् इव स्वेषां प्रजानां रक्षणे रतः
चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन्देवांश्च पूजय
mārkaṇḍeya uvāca
dayāvānsarvabhūteṣu hito rakto 'nasūyakaḥ
apatyānām iva sveṣāṃ prajānāṃ rakṣaṇe rataḥ
cara dharmaṃ tyajādharmaṃ pitṝndevāṃśca pūjaya
- 22
प्रमादाद्यत्कृतं ते ऽभूत्सम्यग्दानेन तज्जय
अलं ते मानम् आश्रित्य सततं परवान्भव
pramādādyatkṛtaṃ te 'bhūtsamyagdānena tajjaya
alaṃ te mānam āśritya satataṃ paravānbhava
- 23
विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव
एष भूतो भविष्यश्च धर्मस्ते समुदीरितः
vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ modamānaḥ sukhī bhava
eṣa bhūto bhaviṣyaśca dharmaste samudīritaḥ
- 24
न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद् अतीतानागतं भुवि
तस्माद् इमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः
na te 'styaviditaṃ kiṃcid atītānāgataṃ bhuvi
tasmād imaṃ parikleśaṃ tvaṃ tāta hṛdi mā kṛthāḥ
- 25
एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिवौकसाम्
मुह्यन्ति हि प्रजास्तात कालेनाभिप्रचोदिताः
eṣa kālo mahābāho api sarvadivaukasām
muhyanti hi prajāstāta kālenābhipracoditāḥ
- 26
मा च ते ऽत्र विचारो भूद्यन्मयोक्तं तवानघ
अतिशङ्क्य वचो ह्येतद्धर्मलोपो भवेत्तव
mā ca te 'tra vicāro bhūdyanmayoktaṃ tavānagha
atiśaṅkya vaco hyetaddharmalopo bhavettava
- 27
जातो ऽसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ
कर्मणा मनसा वाचा सर्वम् एतत्समाचर
jāto 'si prathite vaṃśe kurūṇāṃ bharatarṣabha
karmaṇā manasā vācā sarvam etatsamācara
- 28
युधिष्ठिर उवाच
यत्त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम्
तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो
yudhiṣṭhira uvāca
yattvayoktaṃ dvijaśreṣṭha vākyaṃ śrutimanoharam
tathā kariṣye yatnena bhavataḥ śāsanaṃ vibho
- 29
न मे लोभो ऽस्ति विप्रेन्द्र न भयं न च मत्सरः
करिष्यामि हि तत्सर्वम् उक्तं यत्ते मयि प्रभो
na me lobho 'sti viprendra na bhayaṃ na ca matsaraḥ
kariṣyāmi hi tatsarvam uktaṃ yatte mayi prabho
- 30
वैशम्पायन उवाच
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य महात्मनः
प्रहृष्टाः पाण्डवा राजन्सहिताः शार्ङ्गधन्वना
vaiśampāyana uvāca
śrutvā tu vacanaṃ tasya pāṇḍavasya mahātmanaḥ
prahṛṣṭāḥ pāṇḍavā rājansahitāḥ śārṅgadhanvanā

