25 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
बृहस्पतेश्चान्द्रमसी भार्याभूद्या यशस्विनी
अग्नीन्साजनयत्पुण्यान्षडेकां चापि पुत्रिकाम्
mārkaṇḍeya uvāca
bṛhaspateścāndramasī bhāryābhūdyā yaśasvinī
agnīnsājanayatpuṇyānṣaḍekāṃ cāpi putrikām
- 2
आहुतिष्वेव यस्याग्नेर्हविषाज्यं विधीयते
सो ऽग्निर्बृहस्पतेः पुत्रः शंयुर्नाम महाप्रभः
āhutiṣveva yasyāgnerhaviṣājyaṃ vidhīyate
so 'gnirbṛhaspateḥ putraḥ śaṃyurnāma mahāprabhaḥ
- 3
चातुर्मास्येषु यस्येष्ट्याम् अश्वमेधे ऽग्रजः पशुः
दीप्तो ज्वालैर् अनेकाभैर् अग्निर् एको ऽथ वीर्यवान्
cāturmāsyeṣu yasyeṣṭyām aśvamedhe 'grajaḥ paśuḥ
dīpto jvālair anekābhair agnir eko 'tha vīryavān
- 4
शंयोर् अप्रतिमा भार्या सत्या सत्या च धर्मजा
अग्निस्तस्य सुतो दीप्तस्तिस्रः कन्याश्च सुव्रताः
śaṃyor apratimā bhāryā satyā satyā ca dharmajā
agnistasya suto dīptastisraḥ kanyāśca suvratāḥ
- 5
प्रथमेनाज्यभागेन पूज्यते यो ऽग्निर् अध्वरे
अग्निस्तस्य भरद्वाजः प्रथमः पुत्र उच्यते
prathamenājyabhāgena pūjyate yo 'gnir adhvare
agnistasya bharadvājaḥ prathamaḥ putra ucyate
- 6
पौर्णमास्येषु सर्वेषु हविषाज्यं स्रुवोद्यतम्
भरतो नामतः सो ऽग्निर्द्वितीयः शंयुतः सुतः
paurṇamāsyeṣu sarveṣu haviṣājyaṃ sruvodyatam
bharato nāmataḥ so 'gnirdvitīyaḥ śaṃyutaḥ sutaḥ
- 7
तिस्रः कन्या भवन्त्यन्या यासां स भरतः पतिः
भरतस्तु सुतस्तस्य भरत्येका च पुत्रिका
tisraḥ kanyā bhavantyanyā yāsāṃ sa bharataḥ patiḥ
bharatastu sutastasya bharatyekā ca putrikā
- 8
भरतो भरतस्याग्नेः पावकस्तु प्रजापतेः
महान् अत्यर्थम् अहितस्तथा भरतसत्तम
bharato bharatasyāgneḥ pāvakastu prajāpateḥ
mahān atyartham ahitastathā bharatasattama
- 9
भरद्वाजस्य भार्या तु वीरा वीरश्च पिण्डदः
प्राहुर् आज्येन तस्येज्यां सोमस्येव द्विजाः शनैः
bharadvājasya bhāryā tu vīrā vīraśca piṇḍadaḥ
prāhur ājyena tasyejyāṃ somasyeva dvijāḥ śanaiḥ
- 10
हविषा यो द्वितीयेन सोमेन सह युज्यते
रथप्रभू रथध्वानः कुम्भरेताः स उच्यते
haviṣā yo dvitīyena somena saha yujyate
rathaprabhū rathadhvānaḥ kumbharetāḥ sa ucyate
- 11
सरय्वां जनयत्सिद्धिं भानुं भाभिः समावृणोत्
आग्नेयम् आनयन्नित्यम् आह्वानेष्वेष कथ्यते
sarayvāṃ janayatsiddhiṃ bhānuṃ bhābhiḥ samāvṛṇot
āgneyam ānayannityam āhvāneṣveṣa kathyate
- 12
यस्तु न च्यवते नित्यं यशसा वर्चसा श्रिया
अग्निर्निश्च्यवनो नाम पृथिवीं स्तौति केवलम्
yastu na cyavate nityaṃ yaśasā varcasā śriyā
agnirniścyavano nāma pṛthivīṃ stauti kevalam
- 13
विपाप्मा कलुषैर्मुक्तो विशुद्धश्चार्चिषा ज्वलन्
विपापो ऽग्निः सुतस्तस्य सत्यः समयकर्मसु
vipāpmā kaluṣairmukto viśuddhaścārciṣā jvalan
vipāpo 'gniḥ sutastasya satyaḥ samayakarmasu
- 14
आक्रोशतां हि भूतानां यः करोति हि निष्कृतिम्
अग्निः स निष्कृतिर्नाम शोभयत्यभिसेवितः
ākrośatāṃ hi bhūtānāṃ yaḥ karoti hi niṣkṛtim
agniḥ sa niṣkṛtirnāma śobhayatyabhisevitaḥ
- 15
अनुकूजन्ति येनेह वेदनार्ताः स्वयं जनाः
तस्य पुत्रः स्वनो नाम पावकः स रुजस्करः
anukūjanti yeneha vedanārtāḥ svayaṃ janāḥ
tasya putraḥ svano nāma pāvakaḥ sa rujaskaraḥ
- 16
यस्तु विश्वस्य जगतो बुद्धिम् आक्रम्य तिष्ठति
तं प्राहुर् अध्यात्मविदो विश्वजिन्नाम पावकम्
yastu viśvasya jagato buddhim ākramya tiṣṭhati
taṃ prāhur adhyātmavido viśvajinnāma pāvakam
- 17
अन्तराग्निः श्रितो यो हि भुक्तं पचति देहिनाम्
स यज्ञे विश्वभुङ्नाम सर्वलोकेषु भारत
antarāgniḥ śrito yo hi bhuktaṃ pacati dehinām
sa yajñe viśvabhuṅnāma sarvalokeṣu bhārata
- 18
ब्रह्मचारी यतात्मा च सततं विपुलव्रतः
ब्राह्मणाः पूजयन्त्येनं पाकयज्ञेषु पावकम्
brahmacārī yatātmā ca satataṃ vipulavrataḥ
brāhmaṇāḥ pūjayantyenaṃ pākayajñeṣu pāvakam
- 19
प्रथितो गोपतिर्नाम नदी यस्याभवत्प्रिया
तस्मिन्सर्वाणि कर्माणि क्रियन्ते कर्मकर्तृभिः
prathito gopatirnāma nadī yasyābhavatpriyā
tasminsarvāṇi karmāṇi kriyante karmakartṛbhiḥ
- 20
वडवामुखः पिबत्यम्भो यो ऽसौ परमदारुणः
ऊर्ध्वभाग् ऊर्ध्वभाङ्नाम कविः प्राणाश्रितस्तु सः
vaḍavāmukhaḥ pibatyambho yo 'sau paramadāruṇaḥ
ūrdhvabhāg ūrdhvabhāṅnāma kaviḥ prāṇāśritastu saḥ
- 21
उदग्द्वारं हविर्यस्य गृहे नित्यं प्रदीयते
ततः स्विष्टं भवेद् आज्यं स्विष्टकृत्परमः स्मृतः
udagdvāraṃ haviryasya gṛhe nityaṃ pradīyate
tataḥ sviṣṭaṃ bhaved ājyaṃ sviṣṭakṛtparamaḥ smṛtaḥ
- 22
यः प्रशान्तेषु भूतेषु मन्युर्भवति पावकः
क्रोधस्य तु रसो जज्ञे मन्यती चाथ पुत्रिका
स्वाहेति दारुणा क्रूरा सर्वभूतेषु तिष्ठति
yaḥ praśānteṣu bhūteṣu manyurbhavati pāvakaḥ
krodhasya tu raso jajñe manyatī cātha putrikā
svāheti dāruṇā krūrā sarvabhūteṣu tiṣṭhati
- 23
त्रिदिवे यस्य सदृशो नास्ति रूपेण कश्चन
अतुल्यत्वात्कृतो देवैर्नाम्ना कामस्तु पावकः
tridive yasya sadṛśo nāsti rūpeṇa kaścana
atulyatvātkṛto devairnāmnā kāmastu pāvakaḥ
- 24
संहर्षाद्धारयन्क्रोधं धन्वी स्रग्वी रथे स्थितः
समरे नाशयेच्छत्रून् अमोघो नाम पावकः
saṃharṣāddhārayankrodhaṃ dhanvī sragvī rathe sthitaḥ
samare nāśayecchatrūn amogho nāma pāvakaḥ
- 25
उक्थो नाम महाभाग त्रिभिर् उक्थैर् अभिष्टुतः
महावाचं त्वजनयत्सकामाश्वं हि यं विदुः
uktho nāma mahābhāga tribhir ukthair abhiṣṭutaḥ
mahāvācaṃ tvajanayatsakāmāśvaṃ hi yaṃ viduḥ

