75 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
किर्मीरस्य वधं क्षत्तः श्रोतुम् इच्छामि कथ्यताम्
रक्षसा भीमसेनस्य कथम् आसीत्समागमः
dhṛtarāṣṭra uvāca
kirmīrasya vadhaṃ kṣattaḥ śrotum icchāmi kathyatām
rakṣasā bhīmasenasya katham āsītsamāgamaḥ
- 2
विदुर उवाच
शृणु भीमस्य कर्मेदम् अतिमानुषकर्मणः
श्रुतपूर्वं मया तेषां कथान्तेषु पुनः पुनः
vidura uvāca
śṛṇu bhīmasya karmedam atimānuṣakarmaṇaḥ
śrutapūrvaṃ mayā teṣāṃ kathānteṣu punaḥ punaḥ
- 3
इतः प्रयाता राजेन्द्र पाण्डवा द्यूतनिर्जिताः
जग्मुस्त्रिभिर् अहोरात्रैः काम्यकं नाम तद्वनम्
itaḥ prayātā rājendra pāṇḍavā dyūtanirjitāḥ
jagmustribhir ahorātraiḥ kāmyakaṃ nāma tadvanam
- 4
रात्रौ निशीथे स्वाभीले गते ऽर्धसमये नृप
प्रचारे पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम्
rātrau niśīthe svābhīle gate 'rdhasamaye nṛpa
pracāre puruṣādānāṃ rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
- 5
तद्वनं तापसा नित्यं शेषाश्च वनचारिणः
दूरात्परिहरन्ति स्म पुरुषादभयात्किल
tadvanaṃ tāpasā nityaṃ śeṣāśca vanacāriṇaḥ
dūrātpariharanti sma puruṣādabhayātkila
- 6
तेषां प्रविशतां तत्र मार्गम् आवृत्य भारत
दीप्ताक्षं भीषणं रक्षः सोल्मुकं प्रत्यदृश्यत
teṣāṃ praviśatāṃ tatra mārgam āvṛtya bhārata
dīptākṣaṃ bhīṣaṇaṃ rakṣaḥ solmukaṃ pratyadṛśyata
- 7
बाहू महान्तौ कृत्वा तु तथास्यं च भयानकम्
स्थितम् आवृत्य पन्थानं येन यान्ति कुरूद्वहाः
bāhū mahāntau kṛtvā tu tathāsyaṃ ca bhayānakam
sthitam āvṛtya panthānaṃ yena yānti kurūdvahāḥ
- 8
दष्टोष्ठदंष्ट्रं ताम्राक्षं प्रदीप्तोर्ध्वशिरोरुहम्
सार्करश्मितडिच्चक्रं सबलाकम् इवाम्बुदम्
daṣṭoṣṭhadaṃṣṭraṃ tāmrākṣaṃ pradīptordhvaśiroruham
sārkaraśmitaḍiccakraṃ sabalākam ivāmbudam
- 9
सृजन्तं राक्षसीं मायां महारावविराविणम्
मुञ्चन्तं विपुलं नादं सतोयम् इव तोयदम्
sṛjantaṃ rākṣasīṃ māyāṃ mahārāvavirāviṇam
muñcantaṃ vipulaṃ nādaṃ satoyam iva toyadam
- 10
तस्य नादेन संत्रस्ताः पक्षिणः सर्वतोदिशम्
विमुक्तनादाः संपेतुः स्थलजा जलजैः सह
tasya nādena saṃtrastāḥ pakṣiṇaḥ sarvatodiśam
vimuktanādāḥ saṃpetuḥ sthalajā jalajaiḥ saha
- 11
सम्प्रद्रुतमृगद्वीपिमहिषर्क्षसमाकुलम्
तद्वनं तस्य नादेन सम्प्रस्थितम् इवाभवत्
sampradrutamṛgadvīpimahiṣarkṣasamākulam
tadvanaṃ tasya nādena samprasthitam ivābhavat
- 12
तस्योरुवाताभिहता ताम्रपल्लवबाहवः
विदूरजाताश्च लताः समाश्लिष्यन्त पादपान्
tasyoruvātābhihatā tāmrapallavabāhavaḥ
vidūrajātāśca latāḥ samāśliṣyanta pādapān
- 13
तस्मिन्क्षणे ऽथ प्रववौ मारुतो भृशदारुणः
रजसा संवृतं तेन नष्टर्क्षम् अभवन्नभः
tasminkṣaṇe 'tha pravavau māruto bhṛśadāruṇaḥ
rajasā saṃvṛtaṃ tena naṣṭarkṣam abhavannabhaḥ
- 14
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणाम् अविज्ञातो महारिपुः
पञ्चानाम् इन्द्रियाणां तु शोकवेग इवातुलः
pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇām avijñāto mahāripuḥ
pañcānām indriyāṇāṃ tu śokavega ivātulaḥ
- 15
स दृष्ट्वा पाण्डवान्दूरात्कृष्णाजिनसमावृतान्
आवृणोत्तद्वनद्वारं मैनाक इव पर्वतः
sa dṛṣṭvā pāṇḍavāndūrātkṛṣṇājinasamāvṛtān
āvṛṇottadvanadvāraṃ maināka iva parvataḥ
- 16
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचना
अदृष्टपूर्वं संत्रासान्न्यमीलयत लोचने
taṃ samāsādya vitrastā kṛṣṇā kamalalocanā
adṛṣṭapūrvaṃ saṃtrāsānnyamīlayata locane
- 17
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहा
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदीवाकुलतां गता
duḥśāsanakarotsṛṣṭaviprakīrṇaśiroruhā
pañcaparvatamadhyasthā nadīvākulatāṃ gatā
- 18
मोमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाः
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथा रतिम्
momuhyamānāṃ tāṃ tatra jagṛhuḥ pañca pāṇḍavāḥ
indriyāṇi prasaktāni viṣayeṣu yathā ratim
- 19
अथ तां राक्षसीं मायाम् उत्थितां घोरदर्शनाम्
रक्षोघ्नैर्विविधैर्मन्त्रैर्धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैः
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयामास वीर्यवान्
atha tāṃ rākṣasīṃ māyām utthitāṃ ghoradarśanām
rakṣoghnairvividhairmantrairdhaumyaḥ samyakprayojitaiḥ
paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ nāśayāmāsa vīryavān
- 20
स नष्टमायो ऽतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणः
काममूर्तिधरः क्षुद्रः कालकल्पो व्यदृश्यत
sa naṣṭamāyo 'tibalaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ
kāmamūrtidharaḥ kṣudraḥ kālakalpo vyadṛśyata
- 21
तम् उवाच ततो राजा दीर्घप्रज्ञो युधिष्ठिरः
को भवान्कस्य वा किं ते क्रियतां कार्यम् उच्यताम्
tam uvāca tato rājā dīrghaprajño yudhiṣṭhiraḥ
ko bhavānkasya vā kiṃ te kriyatāṃ kāryam ucyatām
- 22
प्रत्युवाचाथ तद्रक्षो धर्मराजं युधिष्ठिरम्
अहं बकस्य वै भ्राता किर्मीर इति विश्रुतः
pratyuvācātha tadrakṣo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
ahaṃ bakasya vai bhrātā kirmīra iti viśrutaḥ
- 23
वने ऽस्मिन्काम्यके शून्ये निवसामि गतज्वरः
युधि निर्जित्य पुरुषान् आहारं नित्यम् आचरन्
vane 'sminkāmyake śūnye nivasāmi gatajvaraḥ
yudhi nirjitya puruṣān āhāraṃ nityam ācaran
- 24
के यूयम् इह सम्प्राप्ता भक्ष्यभूता ममान्तिकम्
युधि निर्जित्य वः सर्वान्भक्षयिष्ये गतज्वरः
ke yūyam iha samprāptā bhakṣyabhūtā mamāntikam
yudhi nirjitya vaḥ sarvānbhakṣayiṣye gatajvaraḥ
- 25
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दुरात्मनः
आचचक्षे ततः सर्वं गोत्रनामादि भारत
yudhiṣṭhirastu tacchrutvā vacastasya durātmanaḥ
ācacakṣe tataḥ sarvaṃ gotranāmādi bhārata
- 26
पाण्डवो धर्मराजो ऽहं यदि ते श्रोत्रम् आगतः
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्भीमसेनार्जुनादिभिः
pāṇḍavo dharmarājo 'haṃ yadi te śrotram āgataḥ
sahito bhrātṛbhiḥ sarvairbhīmasenārjunādibhiḥ
- 27
हृतराज्यो वने वासं वस्तुं कृतमतिस्ततः
वनम् अभ्यागतो घोरम् इदं तव परिग्रहम्
hṛtarājyo vane vāsaṃ vastuṃ kṛtamatistataḥ
vanam abhyāgato ghoram idaṃ tava parigraham
- 28
किर्मीरस्त्वब्रवीद् एनं दिष्ट्या देवैर् इदं मम
उपपादितम् अद्येह चिरकालान्मनोगतम्
kirmīrastvabravīd enaṃ diṣṭyā devair idaṃ mama
upapāditam adyeha cirakālānmanogatam
- 29
भीमसेनवधार्थं हि नित्यम् अभ्युद्यतायुधः
चरामि पृथिवीं कृत्स्नां नैनम् आसादयाम्य् अहम्
bhīmasenavadhārthaṃ hi nityam abhyudyatāyudhaḥ
carāmi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nainam āsādayāmy aham
- 30
सो ऽयम् आसादितो दिष्ट्या भ्रातृहा काङ्क्षितश्चिरम्
अनेन हि मम भ्राता बको विनिहतः प्रियः
so 'yam āsādito diṣṭyā bhrātṛhā kāṅkṣitaściram
anena hi mama bhrātā bako vinihataḥ priyaḥ

