38 shlokas
- 1
अष्टावक्र उवाच
अत्रोग्रसेनसमितेषु राजन्समागतेष्वप्रतिमेषु राजसु
न वै विवित्सान्तरम् अस्ति वादिनां महाजले हंसनिनादिनाम् इव
aṣṭāvakra uvāca
atrograsenasamiteṣu rājansamāgateṣvapratimeṣu rājasu
na vai vivitsāntaram asti vādināṃ mahājale haṃsaninādinām iva
- 2
न मे ऽद्य वक्ष्यस्यतिवादिमानिन्ग्लहं प्रपन्नः सरिताम् इवागमः
हुताशनस्येव समिद्धतेजसः स्थिरो भवस्वेह ममाद्य बन्दिन्
na me 'dya vakṣyasyativādimāninglahaṃ prapannaḥ saritām ivāgamaḥ
hutāśanasyeva samiddhatejasaḥ sthiro bhavasveha mamādya bandin
- 3
बन्द्युवाच
व्याघ्रं शयानं प्रति मा प्रबोधय आशीविषं सृक्किणी लेलिहानम्
पदाहतस्येव शिरो ऽभिहत्य नादष्टो वै मोक्ष्यसे तन्निबोध
bandyuvāca
vyāghraṃ śayānaṃ prati mā prabodhaya āśīviṣaṃ sṛkkiṇī lelihānam
padāhatasyeva śiro 'bhihatya nādaṣṭo vai mokṣyase tannibodha
- 4
यो वै दर्पात्संहननोपपन्नः सुदुर्बलः पर्वतम् आविहन्ति
तस्यैव पाणिः सनखो विशीर्यते न चैव शैलस्य हि दृश्यते व्रणः
yo vai darpātsaṃhananopapannaḥ sudurbalaḥ parvatam āvihanti
tasyaiva pāṇiḥ sanakho viśīryate na caiva śailasya hi dṛśyate vraṇaḥ
- 5
सर्वे राज्ञो मैथिलस्य मैनाकस्येव पर्वताः
निकृष्टभूता राजानो वत्सा अनडुहो यथा
sarve rājño maithilasya mainākasyeva parvatāḥ
nikṛṣṭabhūtā rājāno vatsā anaḍuho yathā
- 6
लोमश उवाच
अष्टावक्रः समितौ गर्जमानो जातक्रोधो बन्दिनम् आह राजन्
उक्ते वाक्ये चोत्तरं मे ब्रवीहि वाक्यस्य चाप्युत्तरं ते ब्रवीमि
lomaśa uvāca
aṣṭāvakraḥ samitau garjamāno jātakrodho bandinam āha rājan
ukte vākye cottaraṃ me bravīhi vākyasya cāpyuttaraṃ te bravīmi
- 7
बन्द्युवाच
एक एवाग्निर्बहुधा समिध्यते एकः सूर्यः सर्वम् इदं प्रभासते
एको वीरो देवराजो निहन्ता यमः पितॄणाम् ईश्वरश्चैक एव
bandyuvāca
eka evāgnirbahudhā samidhyate ekaḥ sūryaḥ sarvam idaṃ prabhāsate
eko vīro devarājo nihantā yamaḥ pitṝṇām īśvaraścaika eva
- 8
अष्टावक्र उवाच
द्वाविन्द्राग्नी चरतो वै सखायौ द्वौ देवर्षी नारदः पर्वतश्च
द्वावश्विनौ द्वे च रथस्य चक्रे भार्यापती द्वौ विहितौ विधात्रा
aṣṭāvakra uvāca
dvāvindrāgnī carato vai sakhāyau dvau devarṣī nāradaḥ parvataśca
dvāvaśvinau dve ca rathasya cakre bhāryāpatī dvau vihitau vidhātrā
- 9
बन्द्युवाच
त्रिः सूयते कर्मणा वै प्रजेयं त्रयो युक्ता वाजपेयं वहन्ति
अध्वर्यवस्त्रिषवणानि तन्वते त्रयो लोकास्त्रीणि ज्योतींषि चाहुः
bandyuvāca
triḥ sūyate karmaṇā vai prajeyaṃ trayo yuktā vājapeyaṃ vahanti
adhvaryavastriṣavaṇāni tanvate trayo lokāstrīṇi jyotīṃṣi cāhuḥ
- 10
अष्टावक्र उवाच
चतुष्टयं ब्राह्मणानां निकेतं चत्वारो युक्ता यज्ञम् इमं वहन्ति
दिशश्चतस्रश्चतुरश्च वर्णाश्चतुष्पदा गौर् अपि शश्वद् उक्ता
aṣṭāvakra uvāca
catuṣṭayaṃ brāhmaṇānāṃ niketaṃ catvāro yuktā yajñam imaṃ vahanti
diśaścatasraścaturaśca varṇāścatuṣpadā gaur api śaśvad uktā
- 11
बन्द्युवाच
पञ्चाग्नयः पञ्चपदा च पङ्क्तिर्यज्ञाः पञ्चैवाप्यथ पञ्चेन्द्रियाणि
दृष्टा वेदे पञ्चचूडाश्च पञ्च लोके ख्यातं पञ्चनदं च पुण्यम्
bandyuvāca
pañcāgnayaḥ pañcapadā ca paṅktiryajñāḥ pañcaivāpyatha pañcendriyāṇi
dṛṣṭā vede pañcacūḍāśca pañca loke khyātaṃ pañcanadaṃ ca puṇyam
- 12
अष्टावक्र उवाच
षडाधाने दक्षिणाम् आहुर् एके षड् एवेमे ऋतवः कालचक्रम्
षड् इन्द्रियाण्युत षट्कृत्तिकाश्च षट्साद्यस्काः सर्ववेदेषु दृष्टाः
aṣṭāvakra uvāca
ṣaḍādhāne dakṣiṇām āhur eke ṣaḍ eveme ṛtavaḥ kālacakram
ṣaḍ indriyāṇyuta ṣaṭkṛttikāśca ṣaṭsādyaskāḥ sarvavedeṣu dṛṣṭāḥ
- 13
बन्द्युवाच
सप्त ग्राम्याः पशवः सप्त वन्याः सप्त छन्दांसि क्रतुम् एकं वहन्ति
सप्तर्षयः सप्त चाप्यर्हणानि सप्ततन्त्री प्रथिता चैव वीणा
bandyuvāca
sapta grāmyāḥ paśavaḥ sapta vanyāḥ sapta chandāṃsi kratum ekaṃ vahanti
saptarṣayaḥ sapta cāpyarhaṇāni saptatantrī prathitā caiva vīṇā
- 14
अष्टावक्र उवाच
अष्टौ शाणाः शतमानं वहन्ति तथाष्टपादः शरभः सिंहघाती
अष्टौ वसूञ्शुश्रुम देवतासु यूपश्चाष्टास्रिर्विहितः सर्वयज्ञः
aṣṭāvakra uvāca
aṣṭau śāṇāḥ śatamānaṃ vahanti tathāṣṭapādaḥ śarabhaḥ siṃhaghātī
aṣṭau vasūñśuśruma devatāsu yūpaścāṣṭāsrirvihitaḥ sarvayajñaḥ
- 15
बन्द्युवाच
नवैवोक्ताः सामिधेन्यः पितॄणां तथा प्राहुर्नवयोगं विसर्गम्
नवाक्षरा बृहती सम्प्रदिष्टा नवयोगो गणनाम् एति शश्वत्
bandyuvāca
navaivoktāḥ sāmidhenyaḥ pitṝṇāṃ tathā prāhurnavayogaṃ visargam
navākṣarā bṛhatī sampradiṣṭā navayogo gaṇanām eti śaśvat
- 16
अष्टावक्र उवाच
दशा दशोक्ताः पुरुषस्य लोके सहस्रम् आहुर्दश पूर्णं शतानि
दशैव मासान्बिभ्रति गर्भवत्यो दशेरका दश दाशा दशार्णाः
aṣṭāvakra uvāca
daśā daśoktāḥ puruṣasya loke sahasram āhurdaśa pūrṇaṃ śatāni
daśaiva māsānbibhrati garbhavatyo daśerakā daśa dāśā daśārṇāḥ
- 17
बन्द्युवाच
एकादशैकादशिनः पशूनाम् एकादशैवात्र भवन्ति यूपाः
एकादश प्राणभृतां विकारा एकादशोक्ता दिवि देवेषु रुद्राः
bandyuvāca
ekādaśaikādaśinaḥ paśūnām ekādaśaivātra bhavanti yūpāḥ
ekādaśa prāṇabhṛtāṃ vikārā ekādaśoktā divi deveṣu rudrāḥ
- 18
अष्टावक्र उवाच
संवत्सरं द्वादशमासम् आहुर्जगत्याः पादो द्वादशैवाक्षराणि
द्वादशाहः प्राकृतो यज्ञ उक्तो द्वादशादित्यान्कथयन्तीह विप्राः
aṣṭāvakra uvāca
saṃvatsaraṃ dvādaśamāsam āhurjagatyāḥ pādo dvādaśaivākṣarāṇi
dvādaśāhaḥ prākṛto yajña ukto dvādaśādityānkathayantīha viprāḥ
- 19
बन्द्युवाच
त्रयोदशी तिथिर् उक्ता महोग्रा त्रयोदशद्वीपवती मही च
लोमश उवाच
एतावद् उक्त्वा विरराम बन्दी श्लोकस्यार्धं व्याजहाराष्टवक्रः
त्रयोदशाहानि ससार केशी त्रयोदशादीन्यतिच्छन्दांसि चाहुः
bandyuvāca
trayodaśī tithir uktā mahogrā trayodaśadvīpavatī mahī ca
lomaśa uvāca
etāvad uktvā virarāma bandī ślokasyārdhaṃ vyājahārāṣṭavakraḥ
trayodaśāhāni sasāra keśī trayodaśādīnyaticchandāṃsi cāhuḥ
- 20
ततो महान् उदतिष्ठन्निनादस्तूष्णींभूतं सूतपुत्रं निशम्य
अधोमुखं ध्यानपरं तदानीम् अष्टावक्रं चाप्युदीर्यन्तम् एव
tato mahān udatiṣṭhanninādastūṣṇīṃbhūtaṃ sūtaputraṃ niśamya
adhomukhaṃ dhyānaparaṃ tadānīm aṣṭāvakraṃ cāpyudīryantam eva
- 21
तस्मिंस्तथा संकुले वर्तमाने स्फीते यज्ञे जनकस्याथ राज्ञः
अष्टावक्रं पूजयन्तो ऽभ्युपेयुर्विप्राः सर्वे प्राञ्जलयः प्रतीताः
tasmiṃstathā saṃkule vartamāne sphīte yajñe janakasyātha rājñaḥ
aṣṭāvakraṃ pūjayanto 'bhyupeyurviprāḥ sarve prāñjalayaḥ pratītāḥ
- 22
अष्टावक्र उवाच
अनेन वै ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो वादे जित्वा सलिले मज्जिताः किल
तान् एव धर्मान् अयम् अद्य बन्दी प्राप्नोतु गृह्याप्सु निमज्जयैनम्
aṣṭāvakra uvāca
anena vai brāhmaṇāḥ śuśruvāṃso vāde jitvā salile majjitāḥ kila
tān eva dharmān ayam adya bandī prāpnotu gṛhyāpsu nimajjayainam
- 23
बन्द्युवाच
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञस्तत्रास सत्त्रं द्वादशवार्षिकं वै
सत्त्रेण ते जनक तुल्यकालं तदर्थं ते प्रहिता मे द्विजाग्र्याः
bandyuvāca
ahaṃ putro varuṇasyota rājñastatrāsa sattraṃ dvādaśavārṣikaṃ vai
sattreṇa te janaka tulyakālaṃ tadarthaṃ te prahitā me dvijāgryāḥ
- 24
एते सर्वे वरुणस्योत यज्ञं द्रष्टुं गता इह आयान्ति भूयः
अष्टावक्रं पूजये पूजनीयं यस्य हेतोर्जनितारं समेष्ये
ete sarve varuṇasyota yajñaṃ draṣṭuṃ gatā iha āyānti bhūyaḥ
aṣṭāvakraṃ pūjaye pūjanīyaṃ yasya hetorjanitāraṃ sameṣye
- 25
अष्टावक्र उवाच
विप्राः समुद्राम्भसि मज्जितास्ते वाचा जिता मेधया आविदानाः
तां मेधया वाचम् अथोज्जहार यथा वाचम् अवचिन्वन्ति सन्तः
aṣṭāvakra uvāca
viprāḥ samudrāmbhasi majjitāste vācā jitā medhayā āvidānāḥ
tāṃ medhayā vācam athojjahāra yathā vācam avacinvanti santaḥ
- 26
अग्निर्दहञ्जातवेदाः सतां गृहान्विसर्जयंस्तेजसा न स्म धाक्षीत्
बालेषु पुत्रेषु कृपणं वदत्सु तथा वाचम् अवचिन्वन्ति सन्तः
agnirdahañjātavedāḥ satāṃ gṛhānvisarjayaṃstejasā na sma dhākṣīt
bāleṣu putreṣu kṛpaṇaṃ vadatsu tathā vācam avacinvanti santaḥ
- 27
श्लेष्मातकी क्षीणवर्चाः शृणोषि उताहो त्वां स्तुतयो मादयन्ति
हस्तीव त्वं जनक वितुद्यमानो न मामिकां वाचम् इमां शृणोषि
śleṣmātakī kṣīṇavarcāḥ śṛṇoṣi utāho tvāṃ stutayo mādayanti
hastīva tvaṃ janaka vitudyamāno na māmikāṃ vācam imāṃ śṛṇoṣi
- 28
जनक उवाच
शृणोमि वाचं तव दिव्यरूपाम् अमानुषीं दिव्यरूपो ऽसि साक्षात्
अजैषीर्यद्बन्दिनं त्वं विवादे निसृष्ट एष तव कामो ऽद्य बन्दी
janaka uvāca
śṛṇomi vācaṃ tava divyarūpām amānuṣīṃ divyarūpo 'si sākṣāt
ajaiṣīryadbandinaṃ tvaṃ vivāde nisṛṣṭa eṣa tava kāmo 'dya bandī
- 29
अष्टावक्र उवाच
नानेन जीवता कश्चिद् अर्थो मे बन्दिना नृप
पिता यद्यस्य वरुणो मज्जयैनं जलाशये
aṣṭāvakra uvāca
nānena jīvatā kaścid artho me bandinā nṛpa
pitā yadyasya varuṇo majjayainaṃ jalāśaye
- 30
बन्द्युवाच
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञो न मे भयं सलिले मज्जितस्य
इमं मुहूर्तं पितरं द्रक्ष्यते ऽयम् अष्टावक्रश्चिरनष्टं कहोडम्
bandyuvāca
ahaṃ putro varuṇasyota rājño na me bhayaṃ salile majjitasya
imaṃ muhūrtaṃ pitaraṃ drakṣyate 'yam aṣṭāvakraściranaṣṭaṃ kahoḍam

