41 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
सुदीर्घम् उष्णं निःश्वस्य धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
अब्रवीत्संजयं सूतम् आमन्त्र्य भरतर्षभ
vaiśampāyana uvāca
sudīrgham uṣṇaṃ niḥśvasya dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
abravītsaṃjayaṃ sūtam āmantrya bharatarṣabha
- 2
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ
devaputrau mahābhāgau devarājasamadyutī
nakulaḥ sahadevaśca pāṇḍavau yuddhadurmadau
- 3
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ
शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ तरस्विनौ
dṛḍhāyudhau dūrapātau yuddhe ca kṛtaniścayau
śīghrahastau dṛḍhakrodhau nityayuktau tarasvinau
- 4
भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि
स्थास्येते सिंहविक्रान्ताव् अश्विनाविव दुःसहौ
न शेषम् इह पश्यामि तदा सैन्यस्य संजय
bhīmārjunau purodhāya yadā tau raṇamūrdhani
sthāsyete siṃhavikrāntāv aśvināviva duḥsahau
na śeṣam iha paśyāmi tadā sainyasya saṃjaya
- 5
तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ
द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येते त्वमर्षिणौ
tau hyapratirathau yuddhe devaputrau mahārathau
draupadyāstaṃ parikleśaṃ na kṣaṃsyete tvamarṣiṇau
- 6
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः
युधि सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः
प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम्
vṛṣṇayo vā maheṣvāsāḥ pāñcālā vā mahaujasaḥ
yudhi satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥ
pradhakṣyanti raṇe pārthāḥ putrāṇāṃ mama vāhinīm
- 7
रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन
न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैर् अपि संयुगे
rāmakṛṣṇapraṇītānāṃ vṛṣṇīnāṃ sūtanandana
na śakyaḥ sahituṃ vegaḥ parvatair api saṃyuge
- 8
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः
शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति
teṣāṃ madhye maheṣvāso bhīmo bhīmaparākramaḥ
śaikyayā vīraghātinyā gadayā vicariṣyati
- 9
तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः
tathā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
gadāvegaṃ ca bhīmasya nālaṃ soḍhuṃ narādhipāḥ
- 10
ततो ऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः
स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा
tato 'haṃ suhṛdāṃ vāco duryodhanavaśānugaḥ
smaraṇīyāḥ smariṣyāmi mayā yā na kṛtāḥ purā
- 11
संजय उवाच
व्यतिक्रमो ऽयं सुमहांस्त्वया राजन्न् उपेक्षितः
समर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः
saṃjaya uvāca
vyatikramo 'yaṃ sumahāṃstvayā rājann upekṣitaḥ
samarthenāpi yanmohātputraste na nivāritaḥ
- 12
श्रुत्वा हि निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनः
त्वरितः काम्यके पार्थान्समभावयद् अच्युतः
śrutvā hi nirjitāndyūte pāṇḍavānmadhusūdanaḥ
tvaritaḥ kāmyake pārthānsamabhāvayad acyutaḥ
- 13
द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः
विराटो धृष्टकेतुश्च केकयाश्च महारथाः
drupadasya tathā putrā dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ
virāṭo dhṛṣṭaketuśca kekayāśca mahārathāḥ
- 14
तैश्च यत्कथितं तत्र दृष्ट्वा पार्थान्पराजितान्
चारेण विदितं सर्वं तन्मया वेदितं च ते
taiśca yatkathitaṃ tatra dṛṣṭvā pārthānparājitān
cāreṇa viditaṃ sarvaṃ tanmayā veditaṃ ca te
- 15
समागम्य वृतस्तत्र पाण्डवैर्मधुसूदनः
सारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान्हरिः
samāgamya vṛtastatra pāṇḍavairmadhusūdanaḥ
sārathye phalgunasyājau tathetyāha ca tānhariḥ
- 16
अमर्षितो हि कृष्णोऽपि दृष्ट्वा पार्थांस्तथागतान्
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गान् अब्रवीच्च युधिष्ठिरम्
amarṣito hi kṛṣṇo'pi dṛṣṭvā pārthāṃstathāgatān
kṛṣṇājinottarāsaṅgān abravīcca yudhiṣṭhiram
- 17
या सा समृद्धिः पार्थानाम् इन्द्रप्रस्थे बभूव ह
राजसूये मया दृष्टा नृपैर् अन्यैः सुदुर्लभा
yā sā samṛddhiḥ pārthānām indraprasthe babhūva ha
rājasūye mayā dṛṣṭā nṛpair anyaiḥ sudurlabhā
- 18
यत्र सर्वान्महीपालाञ्शस्त्रतेजोभयार्दितान्
सवङ्गाङ्गान्सपौण्ड्रोड्रान्सचोलद्रविडान्धकान्
yatra sarvānmahīpālāñśastratejobhayārditān
savaṅgāṅgānsapauṇḍroḍrānsacoladraviḍāndhakān
- 19
सागरानूपगांश्चैव ये च पत्तनवासिनः
सिंहलान्बर्बरान्म्लेच्छान्ये च जाङ्गलवासिनः
sāgarānūpagāṃścaiva ye ca pattanavāsinaḥ
siṃhalānbarbarānmlecchānye ca jāṅgalavāsinaḥ
- 20
पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान्
पह्लवान्दरदान्सर्वान्किरातान्यवनाञ्शकान्
paścimāni ca rājyāni śataśaḥ sāgarāntikān
pahlavāndaradānsarvānkirātānyavanāñśakān
- 21
हारहूणांश्च चीनांश्च तुखारान्सैन्धवांस्तथा
जागुडान्रमठान्मुण्डान्स्त्रीराज्यान् अथ तङ्गणान्
hārahūṇāṃśca cīnāṃśca tukhārānsaindhavāṃstathā
jāguḍānramaṭhānmuṇḍānstrīrājyān atha taṅgaṇān
- 22
एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभ
आगतान् अहम् अद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान्
ete cānye ca bahavo ye ca te bharatarṣabha
āgatān aham adrākṣaṃ yajñe te pariveṣakān
- 23
सा ते समृद्धिर्यैर् आत्ता चपला प्रतिसारिणी
आदाय जीवितं तेषाम् आहरिष्यामि ताम् अहम्
sā te samṛddhiryair āttā capalā pratisāriṇī
ādāya jīvitaṃ teṣām āhariṣyāmi tām aham
- 24
रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस्तथा
अक्रूरगदसाम्बैश्च प्रद्युम्नेनाहुकेन च
धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च
rāmeṇa saha kauravya bhīmārjunayamaistathā
akrūragadasāmbaiśca pradyumnenāhukena ca
dhṛṣṭadyumnena vīreṇa śiśupālātmajena ca
- 25
दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत
दुःशासनं सौबलेयं यश्चान्यः प्रतियोत्स्यते
duryodhanaṃ raṇe hatvā sadyaḥ karṇaṃ ca bhārata
duḥśāsanaṃ saubaleyaṃ yaścānyaḥ pratiyotsyate
- 26
ततस्त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन्
धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीम् इमाम्
tatastvaṃ hāstinapure bhrātṛbhiḥ sahito vasan
dhārtarāṣṭrīṃ śriyaṃ prāpya praśādhi pṛthivīm imām
- 27
अथैनम् अब्रवीद्राजा तस्मिन्वीरसमागमे
शृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च
athainam abravīdrājā tasminvīrasamāgame
śṛṇvatsu teṣu sarveṣu dhṛṣṭadyumnamukheṣu ca
- 28
प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्याम् एतां जनार्दन
अमित्रान्मे महाबाहो सानुबन्धान्हनिष्यसि
pratigṛhṇāmi te vācaṃ satyām etāṃ janārdana
amitrānme mahābāho sānubandhānhaniṣyasi
- 29
वर्षात्त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव
प्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्ययम्
varṣāttrayodaśād ūrdhvaṃ satyaṃ māṃ kuru keśava
pratijñāto vane vāso rājamadhye mayā hyayam
- 30
तद्धर्मराजवचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः
धृष्टद्युम्नपुरोगास्ते शमयामासुर् अञ्जसा
केशवं मधुरैर्वाक्यैः कालयुक्तैर् अमर्षितम्
taddharmarājavacanaṃ pratiśrutya sabhāsadaḥ
dhṛṣṭadyumnapurogāste śamayāmāsur añjasā
keśavaṃ madhurairvākyaiḥ kālayuktair amarṣitam

