75 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
स ददर्श हतान्भ्रातॄंल्लोकपालान् इव च्युतान्
युगान्ते समनुप्राप्ते शक्रप्रतिमगौरवान्
vaiśampāyana uvāca
sa dadarśa hatānbhrātṝṃllokapālān iva cyutān
yugānte samanuprāpte śakrapratimagauravān
- 2
विप्रकीर्णधनुर्बाणं दृष्ट्वा निहतम् अर्जुनम्
भीमसेनं यमौ चोभौ निर्विचेष्टान्गतायुषः
viprakīrṇadhanurbāṇaṃ dṛṣṭvā nihatam arjunam
bhīmasenaṃ yamau cobhau nirviceṣṭāngatāyuṣaḥ
- 3
स दीर्घम् उष्णं निःश्वस्य शोकबाष्पपरिप्लुतः
बुद्ध्या विचिन्तयामास वीराः केन निपातिताः
sa dīrgham uṣṇaṃ niḥśvasya śokabāṣpapariplutaḥ
buddhyā vicintayāmāsa vīrāḥ kena nipātitāḥ
- 4
नैषां शस्त्रप्रहारो ऽस्ति पदं नेहास्ति कस्यचित्
भूतं महद् इदं मन्ये भ्रातरो येन मे हताः
एकाग्रं चिन्तयिष्यामि पीत्वा वेत्स्यामि वा जलम्
naiṣāṃ śastraprahāro 'sti padaṃ nehāsti kasyacit
bhūtaṃ mahad idaṃ manye bhrātaro yena me hatāḥ
ekāgraṃ cintayiṣyāmi pītvā vetsyāmi vā jalam
- 5
स्यात्तु दुर्योधनेनेदम् उपांशुविहितं कृतम्
गान्धारराजरचितं सततं जिह्मबुद्धिना
syāttu duryodhanenedam upāṃśuvihitaṃ kṛtam
gāndhārarājaracitaṃ satataṃ jihmabuddhinā
- 6
यस्य कार्यम् अकार्यं वा समम् एव भवत्युत
कस्तस्य विश्वसेद्वीरो दुर्मतेर् अकृतात्मनः
yasya kāryam akāryaṃ vā samam eva bhavatyuta
kastasya viśvasedvīro durmater akṛtātmanaḥ
- 7
अथ वा पुरुषैर्गूढैः प्रयोगो ऽयं दुरात्मनः
भवेदिति महाबाहुर्बहुधा समचिन्तयत्
atha vā puruṣairgūḍhaiḥ prayogo 'yaṃ durātmanaḥ
bhavediti mahābāhurbahudhā samacintayat
- 8
तस्यासीन्न विषेणेदम् उदकं दूषितं यथा
मुखवर्णाः प्रसन्ना मे भ्रातॄणाम् इत्यचिन्तयत्
tasyāsīnna viṣeṇedam udakaṃ dūṣitaṃ yathā
mukhavarṇāḥ prasannā me bhrātṝṇām ityacintayat
- 9
एकैकशश्चौघबलान् इमान्पुरुषसत्तमान्
को ऽन्यः प्रतिसमासेत कालान्तकयमाद् ऋते
ekaikaśaścaughabalān imānpuruṣasattamān
ko 'nyaḥ pratisamāseta kālāntakayamād ṛte
- 10
एतेनाध्यवसायेन तत्तोयम् अवगाढवान्
गाहमानश्च तत्तोयम् अन्तरिक्षात्स शुश्रुवे
etenādhyavasāyena tattoyam avagāḍhavān
gāhamānaśca tattoyam antarikṣātsa śuśruve
- 11
यक्ष उवाच
अहं बकः शैवलमत्स्यभक्षो मया नीताः प्रेतवशं तवानुजाः
त्वं पञ्चमो भविता राजपुत्र न चेत्प्रश्नान्पृच्छतो व्याकरोषि
yakṣa uvāca
ahaṃ bakaḥ śaivalamatsyabhakṣo mayā nītāḥ pretavaśaṃ tavānujāḥ
tvaṃ pañcamo bhavitā rājaputra na cetpraśnānpṛcchato vyākaroṣi
- 12
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च
mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ
praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca
- 13
युधिष्ठिर उवाच
रुद्राणां वा वसूनां वा मरुतां वा प्रधानभाक्
पृच्छामि को भवान्देवो नैतच्छकुनिना कृतम्
yudhiṣṭhira uvāca
rudrāṇāṃ vā vasūnāṃ vā marutāṃ vā pradhānabhāk
pṛcchāmi ko bhavāndevo naitacchakuninā kṛtam
- 14
हिमवान्पारियात्रश्च विन्ध्यो मलय एव च
चत्वारः पर्वताः केन पातिता भुवि तेजसा
himavānpāriyātraśca vindhyo malaya eva ca
catvāraḥ parvatāḥ kena pātitā bhuvi tejasā
- 15
अतीव ते महत्कर्म कृतं बलवतां वर
यन्न देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः
atīva te mahatkarma kṛtaṃ balavatāṃ vara
yanna devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ
- 16
विषहेरन्महायुद्धे कृतं ते तन्महाद्भुतम्
viṣaheranmahāyuddhe kṛtaṃ te tanmahādbhutam
- 17
न ते जानामि यत्कार्यं नाभिजानामि काङ्क्षितम्
कौतूहलं महज्जातं साध्वसं चागतं मम
na te jānāmi yatkāryaṃ nābhijānāmi kāṅkṣitam
kautūhalaṃ mahajjātaṃ sādhvasaṃ cāgataṃ mama
- 18
येनास्म्युद्विग्नहृदयः समुत्पन्नशिरोज्वरः
पृच्छामि भगवंस्तस्मात्को भवान् इह तिष्ठति
yenāsmyudvignahṛdayaḥ samutpannaśirojvaraḥ
pṛcchāmi bhagavaṃstasmātko bhavān iha tiṣṭhati
- 19
यक्ष उवाच
यक्षो ऽहम् अस्मि भद्रं ते नास्मि पक्षी जलेचरः
मयैते निहताः सर्वे भ्रातरस्ते महौजसः
yakṣa uvāca
yakṣo 'ham asmi bhadraṃ te nāsmi pakṣī jalecaraḥ
mayaite nihatāḥ sarve bhrātaraste mahaujasaḥ
- 20
वैशम्पायन उवाच
ततस्ताम् अशिवां श्रुत्वा वाचं स परुषाक्षराम्
यक्षस्य ब्रुवतो राजन्न् उपक्रम्य तदा स्थितः
vaiśampāyana uvāca
tatastām aśivāṃ śrutvā vācaṃ sa paruṣākṣarām
yakṣasya bruvato rājann upakramya tadā sthitaḥ
- 21
विरूपाक्षं महाकायं यक्षं तालसमुच्छ्रयम्
ज्वलनार्कप्रतीकाशम् अधृष्यं पर्वतोपमम्
virūpākṣaṃ mahākāyaṃ yakṣaṃ tālasamucchrayam
jvalanārkapratīkāśam adhṛṣyaṃ parvatopamam
- 22
सेतुम् आश्रित्य तिष्ठन्तं ददर्श भरतर्षभः
मेघगम्भीरया वाचा तर्जयन्तं महाबलम्
setum āśritya tiṣṭhantaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ
meghagambhīrayā vācā tarjayantaṃ mahābalam
- 23
यक्ष उवाच
इमे ते भ्रातरो राजन्वार्यमाणा मयासकृत्
बलात्तोयं जिहीर्षन्तस्ततो वै सूदिता मया
yakṣa uvāca
ime te bhrātaro rājanvāryamāṇā mayāsakṛt
balāttoyaṃ jihīrṣantastato vai sūditā mayā
- 24
न पेयम् उदकं राजन्प्राणान् इह परीप्सता
पार्थ मा साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च
na peyam udakaṃ rājanprāṇān iha parīpsatā
pārtha mā sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ
praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca
- 25
युधिष्ठिर उवाच
नैवाहं कामये यक्ष तव पूर्वपरिग्रहम्
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तो हि पुरुषाः सदा
yudhiṣṭhira uvāca
naivāhaṃ kāmaye yakṣa tava pūrvaparigraham
kāmaṃ naitatpraśaṃsanti santo hi puruṣāḥ sadā
- 26
यदात्मना स्वम् आत्मानं प्रशंसेत्पुरुषः प्रभो
यथाप्रज्ञं तु ते प्रश्नान्प्रतिवक्ष्यामि पृच्छ माम्
yadātmanā svam ātmānaṃ praśaṃsetpuruṣaḥ prabho
yathāprajñaṃ tu te praśnānprativakṣyāmi pṛccha mām
- 27
यक्ष उवाच
किं स्विद् आदित्यम् उन्नयति के च तस्याभितश्चराः
कश्चैनम् अस्तं नयति कस्मिंश्च प्रतितिष्ठति
yakṣa uvāca
kiṃ svid ādityam unnayati ke ca tasyābhitaścarāḥ
kaścainam astaṃ nayati kasmiṃśca pratitiṣṭhati
- 28
युधिष्ठिर उवाच
ब्रह्मादित्यम् उन्नयति देवास्तस्याभितश्चराः
धर्मश्चास्तं नयति च सत्ये च प्रतितिष्ठति
yudhiṣṭhira uvāca
brahmādityam unnayati devāstasyābhitaścarāḥ
dharmaścāstaṃ nayati ca satye ca pratitiṣṭhati
- 29
यक्ष उवाच
केन स्विच्छ्रोत्रियो भवति केन स्विद्विन्दते महत्
केन द्वितीयवान्भवति राजन्केन च बुद्धिमान्
yakṣa uvāca
kena svicchrotriyo bhavati kena svidvindate mahat
kena dvitīyavānbhavati rājankena ca buddhimān
- 30
युधिष्ठिर उवाच
श्रुतेन श्रोत्रियो भवति तपसा विन्दते महत्
धृत्या द्वितीयवान्भवति बुद्धिमान्वृद्धसेवया
yudhiṣṭhira uvāca
śrutena śrotriyo bhavati tapasā vindate mahat
dhṛtyā dvitīyavānbhavati buddhimānvṛddhasevayā

