37 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
वसमानेषु पार्थेषु वने तस्मिन्महात्मसु
धार्तराष्ट्रा महेष्वासाः किम् अकुर्वन्त सत्तम
janamejaya uvāca
vasamāneṣu pārtheṣu vane tasminmahātmasu
dhārtarāṣṭrā maheṣvāsāḥ kim akurvanta sattama
- 2
कर्णो वैकर्तनश्चापि शकुनिश्च महाबलः
भीष्मद्रोणकृपाश्चैव तन्मे शंसितुम् अर्हसि
karṇo vaikartanaścāpi śakuniśca mahābalaḥ
bhīṣmadroṇakṛpāścaiva tanme śaṃsitum arhasi
- 3
वैशम्पायन उवाच
एवं गतेषु पार्थेषु विसृष्टे च सुयोधने
आगते हास्तिनपुरं मोक्षिते पाण्डुनन्दनैः
भीष्मो ऽब्रवीन्महाराज धार्तराष्ट्रम् इदं वचः
vaiśampāyana uvāca
evaṃ gateṣu pārtheṣu visṛṣṭe ca suyodhane
āgate hāstinapuraṃ mokṣite pāṇḍunandanaiḥ
bhīṣmo 'bravīnmahārāja dhārtarāṣṭram idaṃ vacaḥ
- 4
उक्तं तात मया पूर्वं गच्छतस्ते तपोवनम्
गमनं मे न रुचितं तव तन्न कृतं च ते
uktaṃ tāta mayā pūrvaṃ gacchataste tapovanam
gamanaṃ me na rucitaṃ tava tanna kṛtaṃ ca te
- 5
ततः प्राप्तं त्वया वीर ग्रहणं शत्रुभिर्बलात्
मोक्षितश्चासि धर्मज्ञैः पाण्डवैर्न च लज्जसे
tataḥ prāptaṃ tvayā vīra grahaṇaṃ śatrubhirbalāt
mokṣitaścāsi dharmajñaiḥ pāṇḍavairna ca lajjase
- 6
प्रत्यक्षं तव गान्धारे ससैन्यस्य विशां पते
सूतपुत्रो ऽपयाद्भीतो गन्धर्वाणां तदा रणात्
क्रोशतस्तव राजेन्द्र ससैन्यस्य नृपात्मज
pratyakṣaṃ tava gāndhāre sasainyasya viśāṃ pate
sūtaputro 'payādbhīto gandharvāṇāṃ tadā raṇāt
krośatastava rājendra sasainyasya nṛpātmaja
- 7
दृष्टस्ते विक्रमश्चैव पाण्डवानां महात्मनाम्
कर्णस्य च महाबाहो सूतपुत्रस्य दुर्मतेः
dṛṣṭaste vikramaścaiva pāṇḍavānāṃ mahātmanām
karṇasya ca mahābāho sūtaputrasya durmateḥ
- 8
न चापि पादभाक्कर्णः पाण्डवानां नृपोत्तम
धनुर्वेदे च शौर्ये च धर्मे वा धर्मवत्सल
na cāpi pādabhākkarṇaḥ pāṇḍavānāṃ nṛpottama
dhanurvede ca śaurye ca dharme vā dharmavatsala
- 9
तस्य ते ऽहं क्षमं मन्ये पाण्डवैस्तैर्महात्मभिः
संधिं संधिविदां श्रेष्ठ कुलस्यास्य विवृद्धये
tasya te 'haṃ kṣamaṃ manye pāṇḍavaistairmahātmabhiḥ
saṃdhiṃ saṃdhividāṃ śreṣṭha kulasyāsya vivṛddhaye
- 10
एवम् उक्तस्तु भीष्मेण धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः
प्रहस्य सहसा राजन्विप्रतस्थे ससौबलः
evam uktastu bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ
prahasya sahasā rājanvipratasthe sasaubalaḥ
- 11
तं तु प्रस्थितम् आज्ञाय कर्णदुःशासनादयः
अनुजग्मुर्महेष्वासा धार्तराष्ट्रं महाबलम्
taṃ tu prasthitam ājñāya karṇaduḥśāsanādayaḥ
anujagmurmaheṣvāsā dhārtarāṣṭraṃ mahābalam
- 12
तांस्तु सम्प्रस्थितान्दृष्ट्वा भीष्मः कुरुपितामहः
लज्जया व्रीडितो राजञ्जगाम स्वं निवेशनम्
tāṃstu samprasthitāndṛṣṭvā bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ
lajjayā vrīḍito rājañjagāma svaṃ niveśanam
- 13
गते भीष्मे महाराज धार्तराष्ट्रो जनाधिपः
पुनर् आगम्य तं देशम् अमन्त्रयत मन्त्रिभिः
gate bhīṣme mahārāja dhārtarāṣṭro janādhipaḥ
punar āgamya taṃ deśam amantrayata mantribhiḥ
- 14
किम् अस्माकं भवेच्छ्रेयः किं कार्यम् अवशिष्यते
कथं नु सुकृतं च स्यान्मन्त्रयामास भारत
kim asmākaṃ bhavecchreyaḥ kiṃ kāryam avaśiṣyate
kathaṃ nu sukṛtaṃ ca syānmantrayāmāsa bhārata
- 15
कर्ण उवाच
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वा वक्ष्यामि कौरव
श्रुत्वा च तत्तथा सर्वं कर्तुम् अर्हस्यरिंदम
karṇa uvāca
duryodhana nibodhedaṃ yattvā vakṣyāmi kaurava
śrutvā ca tattathā sarvaṃ kartum arhasyariṃdama
- 16
तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम
तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः
tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottama
tāṃ pālaya yathā śakro hataśatrurmahāmanāḥ
- 17
वैशम्पायन उवाच
एवम् उक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाब्रवीत्पुनः
न किंचिद्दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ
vaiśampāyana uvāca
evam uktastu karṇena karṇaṃ rājābravītpunaḥ
na kiṃciddurlabhaṃ tasya yasya tvaṃ puruṣarṣabha
- 18
सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतः
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम्
sahāyaścānuraktaśca madarthaṃ ca samudyataḥ
abhiprāyastu me kaścittaṃ vai śṛṇu yathātatham
- 19
राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा
मम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज
rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadā
mama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja
- 20
एवम् उक्तस्ततः कर्णो राजानम् इदम् अब्रवीत्
तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम
evam uktastataḥ karṇo rājānam idam abravīt
tavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama
- 21
आहूयन्तां द्विजवराः सभाराश्च यथाविधि
संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च
āhūyantāṃ dvijavarāḥ sabhārāśca yathāvidhi
saṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca
- 22
ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः
क्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रम् अरिंदम
ṛtvijaśca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥ
kriyāṃ kurvantu te rājanyathāśāstram ariṃdama
- 23
बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः
प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ
bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥ
pravartatāṃ mahāyajñastavāpi bharatarṣabha
- 24
एवम् उक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशां पते
पुरोहितं समानाय्य इदं वचनम् अब्रवीत्
evam uktastu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃ pate
purohitaṃ samānāyya idaṃ vacanam abravīt
- 25
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम्
आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम्
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇam
āhara tvaṃ mama kṛte yathānyāyaṃ yathākramam
- 26
स एवम् उक्तो नृपतिम् उवाच द्विजपुंगवः
न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे
आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम
sa evam ukto nṛpatim uvāca dvijapuṃgavaḥ
na sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhire
āhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama
- 27
दीर्घायुर्जीवति च वै धृतराष्ट्रः पिता तव
अतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुर् एष नृपोत्तम
dīrghāyurjīvati ca vai dhṛtarāṣṭraḥ pitā tava
ataścāpi viruddhaste kratur eṣa nṛpottama
- 28
अस्ति त्वन्यन्महत्सत्त्रं राजसूयसमं प्रभो
तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम
asti tvanyanmahatsattraṃ rājasūyasamaṃ prabho
tena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama
- 29
य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिव
ते करान्सम्प्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम्
ya ime pṛthivīpālāḥ karadāstava pārthiva
te karānsamprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam
- 30
तेन ते क्रियताम् अद्य लाङ्गलं नृपसत्तम
यज्ञवाटस्य ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत
tena te kriyatām adya lāṅgalaṃ nṛpasattama
yajñavāṭasya te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata

