44 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
एतस्मिन्नेव काले तु द्युमत्सेनो महावने
लब्धचक्षुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्या सर्वं ददर्श ह
mārkaṇḍeya uvāca
etasminneva kāle tu dyumatseno mahāvane
labdhacakṣuḥ prasannātmā dṛṣṭyā sarvaṃ dadarśa ha
- 2
स सर्वान् आश्रमान्गत्वा शैब्यया सह भार्यया
पुत्रहेतोः पराम् आर्तिं जगाम मनुजर्षभ
sa sarvān āśramāngatvā śaibyayā saha bhāryayā
putrahetoḥ parām ārtiṃ jagāma manujarṣabha
- 3
तावाश्रमान्नदीश्चैव वनानि च सरांसि च
तांस्तान्देशान्विचिन्वन्तौ दम्पती परिजग्मतुः
tāvāśramānnadīścaiva vanāni ca sarāṃsi ca
tāṃstāndeśānvicinvantau dampatī parijagmatuḥ
- 4
श्रुत्वा शब्दं तु यत्किंचिद् उन्मुखौ सुतशङ्कया
सावित्रीसहितो ऽभ्येति सत्यवान् इत्यधावताम्
śrutvā śabdaṃ tu yatkiṃcid unmukhau sutaśaṅkayā
sāvitrīsahito 'bhyeti satyavān ityadhāvatām
- 5
भिन्नैश्च परुषैः पादैः सव्रणैः शोणितोक्षितैः
कुशकण्टकविद्धाङ्गावुन्मत्ताविव धावतः
bhinnaiśca paruṣaiḥ pādaiḥ savraṇaiḥ śoṇitokṣitaiḥ
kuśakaṇṭakaviddhāṅgāvunmattāviva dhāvataḥ
- 6
ततो ऽभिसृत्य तैर्विप्रैः सर्वैर् आश्रमवासिभिः
परिवार्य समाश्वास्य समानीतौ स्वम् आश्रमम्
tato 'bhisṛtya tairvipraiḥ sarvair āśramavāsibhiḥ
parivārya samāśvāsya samānītau svam āśramam
- 7
तत्र भार्यासहायः स वृतो वृद्धैस्तपोधनैः
आश्वासितो विचित्रार्थैः पूर्वराज्ञां कथाश्रयैः
tatra bhāryāsahāyaḥ sa vṛto vṛddhaistapodhanaiḥ
āśvāsito vicitrārthaiḥ pūrvarājñāṃ kathāśrayaiḥ
- 8
ततस्तौ पुनर् आश्वस्तौ वृद्धौ पुत्रदिदृक्षया
बाल्ये वृत्तानि पुत्रस्य स्मरन्तौ भृशदुःखितौ
tatastau punar āśvastau vṛddhau putradidṛkṣayā
bālye vṛttāni putrasya smarantau bhṛśaduḥkhitau
- 9
पुनर् उक्त्वा च करुणां वाचं तौ शोककर्शितौ
हा पुत्र हा साध्वि वधूः क्वासि क्वासीत्य् अरोदताम्
punar uktvā ca karuṇāṃ vācaṃ tau śokakarśitau
hā putra hā sādhvi vadhūḥ kvāsi kvāsīty arodatām
- 10
सुवर्चा उवाच
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान्
suvarcā uvāca
yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān
- 11
गौतम उवाच
वेदाः साङ्गा मयाधीतास्तपो मे संचितं महत्
कौमारं ब्रह्मचर्यं मे गुरवो ऽग्निश्च तोषिताः
gautama uvāca
vedāḥ sāṅgā mayādhītāstapo me saṃcitaṃ mahat
kaumāraṃ brahmacaryaṃ me guravo 'gniśca toṣitāḥ
- 12
समाहितेन चीर्णानि सर्वाण्येव व्रतानि मे
वायुभक्षोपवासश्च कुशलानि च यानि मे
samāhitena cīrṇāni sarvāṇyeva vratāni me
vāyubhakṣopavāsaśca kuśalāni ca yāni me
- 13
अनेन तपसा वेद्मि सर्वं परिचिकीर्षितम्
सत्यम् एतन्निबोध त्वं ध्रियते सत्यवान् इति
anena tapasā vedmi sarvaṃ paricikīrṣitam
satyam etannibodha tvaṃ dhriyate satyavān iti
- 14
शिष्य उवाच
उपाध्यायस्य मे वक्त्राद्यथा वाक्यं विनिःसृतम्
नैतज्जातु भवेन्मिथ्या तथा जीवति सत्यवान्
śiṣya uvāca
upādhyāyasya me vaktrādyathā vākyaṃ viniḥsṛtam
naitajjātu bhavenmithyā tathā jīvati satyavān
- 15
ऋषय ऊचुः
यथास्य भार्या सावित्री सर्वैर् एव सुलक्षणैः
अवैधव्यकरैर्युक्ता तथा जीवति सत्यवान्
ṛṣaya ūcuḥ
yathāsya bhāryā sāvitrī sarvair eva sulakṣaṇaiḥ
avaidhavyakarairyuktā tathā jīvati satyavān
- 16
भारद्वाज उवाच
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान्
bhāradvāja uvāca
yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān
- 17
दाल्भ्य उवाच
यथा दृष्टिः प्रवृत्ता ते सावित्र्याश्च यथा व्रतम्
गताहारम् अकृत्वा च तथा जीवति सत्यवान्
dālbhya uvāca
yathā dṛṣṭiḥ pravṛttā te sāvitryāśca yathā vratam
gatāhāram akṛtvā ca tathā jīvati satyavān
- 18
माण्डव्य उवाच
यथा वदन्ति शान्तायां दिशि वै मृगपक्षिणः
पार्थिवी च प्रवृत्तिस्ते तथा जीवति सत्यवान्
māṇḍavya uvāca
yathā vadanti śāntāyāṃ diśi vai mṛgapakṣiṇaḥ
pārthivī ca pravṛttiste tathā jīvati satyavān
- 19
धौम्य उवाच
सर्वैर्गुणैर् उपेतस्ते यथा पुत्रो जनप्रियः
दीर्घायुर्लक्षणोपेतस्तथा जीवति सत्यवान्
dhaumya uvāca
sarvairguṇair upetaste yathā putro janapriyaḥ
dīrghāyurlakṣaṇopetastathā jīvati satyavān
- 20
मार्कण्डेय उवाच
एवम् आश्वासितस्तैस्तु सत्यवाग्भिस्तपस्विभिः
तांस्तान्विगणयन्न् अर्थान् अवस्थित इवाभवत्
mārkaṇḍeya uvāca
evam āśvāsitastaistu satyavāgbhistapasvibhiḥ
tāṃstānvigaṇayann arthān avasthita ivābhavat
- 21
ततो मुहूर्तात्सावित्री भर्त्रा सत्यवता सह
आजगामाश्रमं रात्रौ प्रहृष्टा प्रविवेश ह
tato muhūrtātsāvitrī bhartrā satyavatā saha
ājagāmāśramaṃ rātrau prahṛṣṭā praviveśa ha
- 22
ब्राह्मणा ऊचुः
पुत्रेण संगतं त्वाद्य चक्षुष्मन्तं निरीक्ष्य च
सर्वे वयं वै पृच्छामो वृद्धिं ते पृथिवीपते
brāhmaṇā ūcuḥ
putreṇa saṃgataṃ tvādya cakṣuṣmantaṃ nirīkṣya ca
sarve vayaṃ vai pṛcchāmo vṛddhiṃ te pṛthivīpate
- 23
समागमेन पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनेन च
चक्षुषश्चात्मनो लाभात्त्रिभिर्दिष्ट्या विवर्धसे
samāgamena putrasya sāvitryā darśanena ca
cakṣuṣaścātmano lābhāttribhirdiṣṭyā vivardhase
- 24
सर्वैर् अस्माभिर् उक्तं यत्तथा तन्नात्र संशयः
भूयो भूयश्च वृद्धिस्ते क्षिप्रम् एव भविष्यति
sarvair asmābhir uktaṃ yattathā tannātra saṃśayaḥ
bhūyo bhūyaśca vṛddhiste kṣipram eva bhaviṣyati
- 25
मार्कण्डेय उवाच
ततो ऽग्निं तत्र संज्वाल्य द्विजास्ते सर्व एव हि
उपासांचक्रिरे पार्थ द्युमत्सेनं महीपतिम्
mārkaṇḍeya uvāca
tato 'gniṃ tatra saṃjvālya dvijāste sarva eva hi
upāsāṃcakrire pārtha dyumatsenaṃ mahīpatim
- 26
शैब्या च सत्यवांश्चैव सावित्री चैकतः स्थिताः
सर्वैस्तैर् अभ्यनुज्ञाता विशोकाः समुपाविशन्
śaibyā ca satyavāṃścaiva sāvitrī caikataḥ sthitāḥ
sarvaistair abhyanujñātā viśokāḥ samupāviśan
- 27
ततो राज्ञा सहासीनाः सर्वे ते वनवासिनः
जातकौतूहलाः पार्थ पप्रच्छुर्नृपतेः सुतम्
tato rājñā sahāsīnāḥ sarve te vanavāsinaḥ
jātakautūhalāḥ pārtha papracchurnṛpateḥ sutam
- 28
प्राग् एव नागतं कस्मात्सभार्येण त्वया विभो
विरात्रे चागतं कस्मात्को ऽनुबन्धश्च ते ऽभवत्
prāg eva nāgataṃ kasmātsabhāryeṇa tvayā vibho
virātre cāgataṃ kasmātko 'nubandhaśca te 'bhavat
- 29
संतापितः पिता माता वयं चैव नृपात्मज
नाकस्माद् इति जानीमस्तत्सर्वं वक्तुम् अर्हसि
saṃtāpitaḥ pitā mātā vayaṃ caiva nṛpātmaja
nākasmād iti jānīmastatsarvaṃ vaktum arhasi
- 30
सत्यवान् उवाच
पित्राहम् अभ्यनुज्ञातः सावित्रीसहितो गतः
अथ मे ऽभूच्छिरोदुःखं वने काष्ठानि भिन्दतः
satyavān uvāca
pitrāham abhyanujñātaḥ sāvitrīsahito gataḥ
atha me 'bhūcchiroduḥkhaṃ vane kāṣṭhāni bhindataḥ

