29 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम्
गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ prahastaḥ sahasā samabhyetya vibhīṣaṇam
gadayā tāḍayāmāsa vinadya raṇakarkaśaḥ
- 2
स तयाभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया
नाकम्पत महाबाहुर्हिमवान् इव सुस्थिरः
sa tayābhihato dhīmāngadayā bhīmavegayā
nākampata mahābāhurhimavān iva susthiraḥ
- 3
ततः प्रगृह्य विपुलां शतघण्टां विभीषणः
अभिमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास्य शिरः प्रति
tataḥ pragṛhya vipulāṃ śataghaṇṭāṃ vibhīṣaṇaḥ
abhimantrya mahāśaktiṃ cikṣepāsya śiraḥ prati
- 4
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसो ऽशनिनादया
हृतोत्तमाङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः
patantyā sa tayā vegādrākṣaso 'śaninādayā
hṛtottamāṅgo dadṛśe vātarugṇa iva drumaḥ
- 5
तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम्
अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye prahastaṃ kṣaṇadācaram
abhidudrāva dhūmrākṣo vegena mahatā kapīn
- 6
तस्य मेघोपमं सैन्यम् आपतद्भीमदर्शनम्
दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुंगवाः
tasya meghopamaṃ sainyam āpatadbhīmadarśanam
dṛṣṭvaiva sahasā dīrṇā raṇe vānarapuṃgavāḥ
- 7
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुंगवान्
निर्याय कपिशार्दूलो हनूमान्पर्यवस्थितः
tatastānsahasā dīrṇāndṛṣṭvā vānarapuṃgavān
niryāya kapiśārdūlo hanūmānparyavasthitaḥ
- 8
तं दृष्ट्वावस्थितं संख्ये हरयः पवनात्मजम्
वेगेन महता राजन्संन्यवर्तन्त सर्वशः
taṃ dṛṣṭvāvasthitaṃ saṃkhye harayaḥ pavanātmajam
vegena mahatā rājansaṃnyavartanta sarvaśaḥ
- 9
ततः शब्दो महान् आसीत्तुमुलो लोमहर्षणः
रामरावणसैन्यानाम् अन्योन्यम् अभिधावताम्
tataḥ śabdo mahān āsīttumulo lomaharṣaṇaḥ
rāmarāvaṇasainyānām anyonyam abhidhāvatām
- 10
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे
धूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्त्रिभिः
tasminpravṛtte saṃgrāme ghore rudhirakardame
dhūmrākṣaḥ kapisainyaṃ taddrāvayāmāsa pattribhiḥ
- 11
तं राक्षसमहामात्रम् आपतन्तं सपत्नजित्
तरसा प्रतिजग्राह हनूमान्पवनात्मजः
taṃ rākṣasamahāmātram āpatantaṃ sapatnajit
tarasā pratijagrāha hanūmānpavanātmajaḥ
- 12
तयोर्युद्धम् अभूद्घोरं हरिराक्षसवीरयोः
जिगीषतोर्युधान्योन्यम् इन्द्रप्रह्लादयोर् इव
tayoryuddham abhūdghoraṃ harirākṣasavīrayoḥ
jigīṣatoryudhānyonyam indraprahlādayor iva
- 13
गदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम्
कपिश्च जघ्निवान्रक्षः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः
gadābhiḥ parighaiścaiva rākṣaso jaghnivānkapim
kapiśca jaghnivānrakṣaḥ saskandhaviṭapairdrumaiḥ
- 14
ततस्तम् अतिकायेन साश्वं सरथसारथिम्
धूम्राक्षम् अवधीद्धीमान्हनूमान्मारुतात्मजः
tatastam atikāyena sāśvaṃ sarathasārathim
dhūmrākṣam avadhīddhīmānhanūmānmārutātmajaḥ
- 15
ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम्
हरयो जातविस्रम्भा जघ्नुर् अभ्येत्य सैनिकान्
tatastaṃ nihataṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣaṃ rākṣasottamam
harayo jātavisrambhā jaghnur abhyetya sainikān
- 16
ते वध्यमाना बलिभिर्हरिभिर्जितकाशिभिः
राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्काम् अभ्यपतन्भयात्
te vadhyamānā balibhirharibhirjitakāśibhiḥ
rākṣasā bhagnasaṃkalpā laṅkām abhyapatanbhayāt
- 17
ते ऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः
सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन्
te 'bhipatya puraṃ bhagnā hataśeṣā niśācarāḥ
sarvaṃ rājñe yathāvṛttaṃ rāvaṇāya nyavedayan
- 18
श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि
धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं वानरर्षभैः
śrutvā tu rāvaṇastebhyaḥ prahastaṃ nihataṃ yudhi
dhūmrākṣaṃ ca maheṣvāsaṃ sasainyaṃ vānararṣabhaiḥ
- 19
सुदीर्घम् इव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात्
उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालो ऽयम् आगतः
sudīrgham iva niḥśvasya samutpatya varāsanāt
uvāca kumbhakarṇasya karmakālo 'yam āgataḥ
- 20
इत्येवम् उक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः
शयानम् अतिनिद्रालुं कुम्भकर्णम् अबोधयत्
ityevam uktvā vividhairvāditraiḥ sumahāsvanaiḥ
śayānam atinidrāluṃ kumbhakarṇam abodhayat
- 21
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनागतसाध्वसः
स्वस्थम् आसीनम् अव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः
ततो ऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम्
prabodhya mahatā cainaṃ yatnenāgatasādhvasaḥ
svastham āsīnam avyagraṃ vinidraṃ rākṣasādhipaḥ
tato 'bravīddaśagrīvaḥ kumbhakarṇaṃ mahābalam
- 22
धन्यो ऽसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयम् ईदृशी
य इमं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम्
dhanyo 'si yasya te nidrā kumbhakarṇeyam īdṛśī
ya imaṃ dāruṇaṃ kālaṃ na jānīṣe mahābhayam
- 23
एष तीर्त्वार्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह
अवमन्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत्
eṣa tīrtvārṇavaṃ rāmaḥ setunā haribhiḥ saha
avamanyeha naḥ sarvānkaroti kadanaṃ mahat
- 24
मया ह्यपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी
तां मोक्षयिषुरायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे
mayā hyapahṛtā bhāryā sītā nāmāsya jānakī
tāṃ mokṣayiṣurāyāto baddhvā setuṃ mahārṇave
- 25
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः
तस्य नान्यो निहन्तास्ति त्वद् ऋते शत्रुकर्शन
tena caiva prahastādirmahānnaḥ svajano hataḥ
tasya nānyo nihantāsti tvad ṛte śatrukarśana
- 26
स दंशितो ऽभिनिर्याय त्वम् अद्य बलिनां वर
रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रून् अरिंदम
sa daṃśito 'bhiniryāya tvam adya balināṃ vara
rāmādīnsamare sarvāñjahi śatrūn ariṃdama
- 27
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ
तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः
dūṣaṇāvarajau caiva vajravegapramāthinau
tau tvāṃ balena mahatā sahitāvanuyāsyataḥ
- 28
इत्युक्त्वा राक्षसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम्
संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ
ityuktvā rākṣasapatiḥ kumbhakarṇaṃ tarasvinam
saṃdideśetikartavye vajravegapramāthinau
- 29
तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ रावणं दूषणानुजौ
कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात्
tathetyuktvā tu tau vīrau rāvaṇaṃ dūṣaṇānujau
kumbhakarṇaṃ puraskṛtya tūrṇaṃ niryayatuḥ purāt

