35 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च
draupadyuvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam
prahlādasya ca saṃvādaṃ balervairocanasya ca
- 2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणाम् आगतागमम्
बलिः पप्रच्छ दैत्येन्द्रं प्रह्लादं पितरं पितुः
asurendraṃ mahāprājñaṃ dharmāṇām āgatāgamam
baliḥ papraccha daityendraṃ prahlādaṃ pitaraṃ pituḥ
- 3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्य् उत
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते
kṣamā svicchreyasī tāta utāho teja ity uta
etanme saṃśayaṃ tāta yathāvadbrūhi pṛcchate
- 4
श्रेयो यद् अत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तद् असंशयम्
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावद् अनुशासनम्
śreyo yad atra dharmajña brūhi me tad asaṃśayam
kariṣyāmi hi tatsarvaṃ yathāvad anuśāsanam
- 5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वम् एवं पृष्टः पितामहः
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते
tasmai provāca tatsarvam evaṃ pṛṣṭaḥ pitāmahaḥ
sarvaniścayavitprājñaḥ saṃśayaṃ paripṛcchate
- 6
प्रह्लाद उवाच
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा
इति तात विजानीहि द्वयम् एतद् असंशयम्
prahlāda uvāca
na śreyaḥ satataṃ tejo na nityaṃ śreyasī kṣamā
iti tāta vijānīhi dvayam etad asaṃśayam
- 7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति
भृत्याः परिभवन्त्येनम् उदासीनास्तथैव च
yo nityaṃ kṣamate tāta bahūndoṣānsa vindati
bhṛtyāḥ paribhavantyenam udāsīnāstathaiva ca
- 8
सर्वभूतानि चाप्यस्य न नमन्ते कदाचन
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैर् अपवादिता
sarvabhūtāni cāpyasya na namante kadācana
tasmānnityaṃ kṣamā tāta paṇḍitair apavāditā
- 9
अवज्ञाय हि तं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम्
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्ते ऽल्पचेतसः
avajñāya hi taṃ bhṛtyā bhajante bahudoṣatām
ādātuṃ cāsya vittāni prārthayante 'lpacetasaḥ
- 10
यानं वस्त्राण्य् अलंकाराञ्शयनान्य् आसनानि च
भोजनान्य् अथ पानानि सर्वोपकरणानि च
yānaṃ vastrāṇy alaṃkārāñśayanāny āsanāni ca
bhojanāny atha pānāni sarvopakaraṇāni ca
- 11
आददीरन्नधिकृता यथाकामम् अचेतसः
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात्
ādadīrannadhikṛtā yathākāmam acetasaḥ
pradiṣṭāni ca deyāni na dadyurbhartṛśāsanāt
- 12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन
अवज्ञानं हि लोके ऽस्मिन्मरणाद् अपि गर्हितम्
na cainaṃ bhartṛpūjābhiḥ pūjayanti kadācana
avajñānaṃ hi loke 'sminmaraṇād api garhitam
- 13
क्षमिणं तादृशं तात ब्रुवन्ति कटुकान्यपि
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः
kṣamiṇaṃ tādṛśaṃ tāta bruvanti kaṭukānyapi
preṣyāḥ putrāśca bhṛtyāśca tathodāsīnavṛttayaḥ
- 14
अप्यस्य दारान् इच्छन्ति परिभूय क्षमावतः
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकामम् अचेतसः
apyasya dārān icchanti paribhūya kṣamāvataḥ
dārāścāsya pravartante yathākāmam acetasaḥ
- 15
तथा च नित्यम् उदिता यदि स्वल्पम् अपीश्वरात्
दण्डम् अर्हन्ति दुष्यन्ति दुष्टाश्चाप्यपकुर्वते
tathā ca nityam uditā yadi svalpam apīśvarāt
daṇḍam arhanti duṣyanti duṣṭāścāpyapakurvate
- 16
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्
अथ वैरोचने दोषान् इमान्विद्ध्यक्षमावताम्
ete cānye ca bahavo nityaṃ doṣāḥ kṣamāvatām
atha vairocane doṣān imānviddhyakṣamāvatām
- 17
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा
asthāne yadi vā sthāne satataṃ rajasāvṛtaḥ
kruddho daṇḍānpraṇayati vividhānsvena tejasā
- 18
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसावृतः
प्राप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा
mitraiḥ saha virodhaṃ ca prāpnute tejasāvṛtaḥ
prāpnoti dveṣyatāṃ caiva lokātsvajanatastathā
- 19
सो ऽवमानाद् अर्थहानिम् उपालम्भम् अनादरम्
संतापद्वेषलोभांश्च शत्रूंश्च लभते नरः
so 'vamānād arthahānim upālambham anādaram
saṃtāpadveṣalobhāṃśca śatrūṃśca labhate naraḥ
- 20
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषो नयन्
भ्रश्यते शीघ्रम् ऐश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनाद् अपि
krodhāddaṇḍānmanuṣyeṣu vividhānpuruṣo nayan
bhraśyate śīghram aiśvaryātprāṇebhyaḥ svajanād api
- 21
यो ऽपकर्तॄंश्च कर्तॄंश्च तेजसैवोपगच्छति
तस्माद् उद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगताद् इव
yo 'pakartṝṃśca kartṝṃśca tejasaivopagacchati
tasmād udvijate lokaḥ sarpādveśmagatād iva
- 22
यस्माद् उद्विजते लोकः कथं तस्य भवो भवेत्
अन्तरं ह्यस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम्
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत्
yasmād udvijate lokaḥ kathaṃ tasya bhavo bhavet
antaraṃ hyasya dṛṣṭvaiva loko vikurute dhruvam
tasmānnātyutsṛjettejo na ca nityaṃ mṛdurbhavet
- 23
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः
स वै सुखम् अवाप्नोति लोके ऽमुष्मिन्न् इहैव च
kāle mṛduryo bhavati kāle bhavati dāruṇaḥ
sa vai sukham avāpnoti loke 'muṣminn ihaiva ca
- 24
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान्
ये ते नित्यम् असंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः
kṣamākālāṃstu vakṣyāmi śṛṇu me vistareṇa tān
ye te nityam asaṃtyājyā yathā prāhurmanīṣiṇaḥ
- 25
पूर्वोपकारी यस्तु स्याद् अपराधे ऽगरीयसि
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यम् अपराधिनः
pūrvopakārī yastu syād aparādhe 'garīyasi
upakāreṇa tattasya kṣantavyam aparādhinaḥ
- 26
अबुद्धिम् आश्रितानां च क्षन्तव्यम् अपराधिनाम्
न हि सर्वत्र पाण्डित्यं सुलभं पुरुषेण वै
abuddhim āśritānāṃ ca kṣantavyam aparādhinām
na hi sarvatra pāṇḍityaṃ sulabhaṃ puruṣeṇa vai
- 27
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तद् अबुद्धिजम्
पापान्स्वल्पे ऽपि तान्हन्याद् अपराधे तथानृजून्
atha cedbuddhijaṃ kṛtvā brūyuste tad abuddhijam
pāpānsvalpe 'pi tānhanyād aparādhe tathānṛjūn
- 28
सर्वस्यैको ऽपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत्
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पे ऽप्यपकृते भवेत्
sarvasyaiko 'parādhaste kṣantavyaḥ prāṇino bhavet
dvitīye sati vadhyastu svalpe 'pyapakṛte bhavet
- 29
अजानता भवेत्कश्चिद् अपराधः कृतो यदि
क्षन्तव्यम् एव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया
ajānatā bhavetkaścid aparādhaḥ kṛto yadi
kṣantavyam eva tasyāhuḥ suparīkṣya parīkṣayā
- 30
मृदुना मार्दवं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम्
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः
mṛdunā mārdavaṃ hanti mṛdunā hanti dāruṇam
nāsādhyaṃ mṛdunā kiṃcittasmāttīkṣṇataro mṛduḥ

