38 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
अथ काले शुभे प्राप्ते तिथौ पुण्ये क्षणे तथा
आजुहाव महीपालान्भीमो राजा स्वयंवरे
bṛhadaśva uvāca
atha kāle śubhe prāpte tithau puṇye kṣaṇe tathā
ājuhāva mahīpālānbhīmo rājā svayaṃvare
- 2
तच्छ्रुत्वा पृथिवीपालाः सर्वे हृच्छयपीडिताः
त्वरिताः समुपाजग्मुर्दमयन्तीम् अभीप्सवः
tacchrutvā pṛthivīpālāḥ sarve hṛcchayapīḍitāḥ
tvaritāḥ samupājagmurdamayantīm abhīpsavaḥ
- 3
कनकस्तम्भरुचिरं तोरणेन विराजितम्
विविशुस्ते महारङ्गं नृपाः सिंहा इवाचलम्
kanakastambharuciraṃ toraṇena virājitam
viviśuste mahāraṅgaṃ nṛpāḥ siṃhā ivācalam
- 4
तत्रासनेषु विविधेष्वासीनाः पृथिवीक्षितः
सुरभिस्रग्धराः सर्वे सुमृष्टमणिकुण्डलाः
tatrāsaneṣu vividheṣvāsīnāḥ pṛthivīkṣitaḥ
surabhisragdharāḥ sarve sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ
- 5
तां राजसमितिं पूर्णां नागैर्भोगवतीम् इव
सम्पूर्णां पुरुषव्याघ्रैर्व्याघ्रैर्गिरिगुहाम् इव
tāṃ rājasamitiṃ pūrṇāṃ nāgairbhogavatīm iva
sampūrṇāṃ puruṣavyāghrairvyāghrairgiriguhām iva
- 6
तत्र स्म पीना दृश्यन्ते बाहवः परिघोपमाः
आकारवन्तः सुश्लक्ष्णाः पञ्चशीर्षा इवोरगाः
tatra sma pīnā dṛśyante bāhavaḥ parighopamāḥ
ākāravantaḥ suślakṣṇāḥ pañcaśīrṣā ivoragāḥ
- 7
सुकेशान्तानि चारूणि सुनासानि शुभानि च
मुखानि राज्ञां शोभन्ते नक्षत्राणि यथा दिवि
sukeśāntāni cārūṇi sunāsāni śubhāni ca
mukhāni rājñāṃ śobhante nakṣatrāṇi yathā divi
- 8
दमयन्ती ततो रङ्गं प्रविवेश शुभानना
मुष्णन्ती प्रभया राज्ञां चक्षूंषि च मनांसि च
damayantī tato raṅgaṃ praviveśa śubhānanā
muṣṇantī prabhayā rājñāṃ cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca
- 9
तस्या गात्रेषु पतिता तेषां दृष्टिर्महात्मनाम्
तत्र तत्रैव सक्ताभून्न चचाल च पश्यताम्
tasyā gātreṣu patitā teṣāṃ dṛṣṭirmahātmanām
tatra tatraiva saktābhūnna cacāla ca paśyatām
- 10
ततः संकीर्त्यमानेषु राज्ञां नामसु भारत
ददर्श भैमी पुरुषान्पञ्च तुल्याकृतीन् इव
tataḥ saṃkīrtyamāneṣu rājñāṃ nāmasu bhārata
dadarśa bhaimī puruṣānpañca tulyākṛtīn iva
- 11
तान्समीक्ष्य ततः सर्वान्निर्विशेषाकृतीन्स्थितान्
संदेहाद् अथ वैदर्भी नाभ्यजानान्नलं नृपम्
यं यं हि ददृशे तेषां तं तं मेने नलं नृपम्
tānsamīkṣya tataḥ sarvānnirviśeṣākṛtīnsthitān
saṃdehād atha vaidarbhī nābhyajānānnalaṃ nṛpam
yaṃ yaṃ hi dadṛśe teṣāṃ taṃ taṃ mene nalaṃ nṛpam
- 12
सा चिन्तयन्ती बुद्ध्याथ तर्कयामास भामिनी
कथं नु देवाञ्जानीयां कथं विद्यां नलं नृपम्
sā cintayantī buddhyātha tarkayāmāsa bhāminī
kathaṃ nu devāñjānīyāṃ kathaṃ vidyāṃ nalaṃ nṛpam
- 13
एवं संचिन्तयन्ती सा वैदर्भी भृशदुःखिता
श्रुतानि देवलिङ्गानि चिन्तयामास भारत
evaṃ saṃcintayantī sā vaidarbhī bhṛśaduḥkhitā
śrutāni devaliṅgāni cintayāmāsa bhārata
- 14
देवानां यानि लिङ्गानि स्थविरेभ्यः श्रुतानि मे
तानीह तिष्ठतां भूमावेकस्यापि न लक्षये
devānāṃ yāni liṅgāni sthavirebhyaḥ śrutāni me
tānīha tiṣṭhatāṃ bhūmāvekasyāpi na lakṣaye
- 15
सा विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनः पुनः
शरणं प्रति देवानां प्राप्तकालम् अमन्यत
sā viniścitya bahudhā vicārya ca punaḥ punaḥ
śaraṇaṃ prati devānāṃ prāptakālam amanyata
- 16
वाचा च मनसा चैव नमस्कारं प्रयुज्य सा
देवेभ्यः प्राञ्जलिर्भूत्वा वेपमानेदम् अब्रवीत्
vācā ca manasā caiva namaskāraṃ prayujya sā
devebhyaḥ prāñjalirbhūtvā vepamānedam abravīt
- 17
हंसानां वचनं श्रुत्वा यथा मे नैषधो वृतः
पतित्वे तेन सत्येन देवास्तं प्रदिशन्तु मे
haṃsānāṃ vacanaṃ śrutvā yathā me naiṣadho vṛtaḥ
patitve tena satyena devāstaṃ pradiśantu me
- 18
वाचा च मनसा चैव यथा नाभिचराम्यहम्
तेन सत्येन विबुधास्तम् एव प्रदिशन्तु मे
vācā ca manasā caiva yathā nābhicarāmyaham
tena satyena vibudhāstam eva pradiśantu me
- 19
यथा देवैः स मे भर्ता विहितो निषधाधिपः
तेन सत्येन मे देवास्तम् एव प्रदिशन्तु मे
yathā devaiḥ sa me bhartā vihito niṣadhādhipaḥ
tena satyena me devāstam eva pradiśantu me
- 20
स्वं चैव रूपं पुष्यन्तु लोकपालाः सहेश्वराः
यथाहम् अभिजानीयां पुण्यश्लोकं नराधिपम्
svaṃ caiva rūpaṃ puṣyantu lokapālāḥ saheśvarāḥ
yathāham abhijānīyāṃ puṇyaślokaṃ narādhipam
- 21
निशम्य दमयन्त्यास्तत्करुणं परिदेवितम्
निश्चयं परमं तथ्यम् अनुरागं च नैषधे
niśamya damayantyāstatkaruṇaṃ paridevitam
niścayaṃ paramaṃ tathyam anurāgaṃ ca naiṣadhe
- 22
मनोविशुद्धिं बुद्धिं च भक्तिं रागं च भारत
यथोक्तं चक्रिरे देवाः सामर्थ्यं लिङ्गधारणे
manoviśuddhiṃ buddhiṃ ca bhaktiṃ rāgaṃ ca bhārata
yathoktaṃ cakrire devāḥ sāmarthyaṃ liṅgadhāraṇe
- 23
सापश्यद्विबुधान्सर्वान् अस्वेदान्स्तब्धलोचनान्
हृषितस्रग्रजोहीनान्स्थितान् अस्पृशतः क्षितिम्
sāpaśyadvibudhānsarvān asvedānstabdhalocanān
hṛṣitasragrajohīnānsthitān aspṛśataḥ kṣitim
- 24
छायाद्वितीयो म्लानस्रग्रजःस्वेदसमन्वितः
भूमिष्ठो नैषधश्चैव निमेषेण च सूचितः
chāyādvitīyo mlānasragrajaḥsvedasamanvitaḥ
bhūmiṣṭho naiṣadhaścaiva nimeṣeṇa ca sūcitaḥ
- 25
सा समीक्ष्य ततो देवान्पुण्यश्लोकं च भारत
नैषधं वरयामास भैमी धर्मेण भारत
sā samīkṣya tato devānpuṇyaślokaṃ ca bhārata
naiṣadhaṃ varayāmāsa bhaimī dharmeṇa bhārata
- 26
विलज्जमाना वस्त्रान्ते जग्राहायतलोचना
स्कन्धदेशे ऽसृजच्चास्य स्रजं परमशोभनाम्
वरयामास चैवैनं पतित्वे वरवर्णिनी
vilajjamānā vastrānte jagrāhāyatalocanā
skandhadeśe 'sṛjaccāsya srajaṃ paramaśobhanām
varayāmāsa caivainaṃ patitve varavarṇinī
- 27
ततो हा हेति सहसा शब्दो मुक्तो नराधिपैः
देवैर्महर्षिभिश्चैव साधु साध्विति भारत
विस्मितैर् ईरितः शब्दः प्रशंसद्भिर्नलं नृपम्
tato hā heti sahasā śabdo mukto narādhipaiḥ
devairmaharṣibhiścaiva sādhu sādhviti bhārata
vismitair īritaḥ śabdaḥ praśaṃsadbhirnalaṃ nṛpam
- 28
वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजसः
प्रहृष्टमनसः सर्वे नलायाष्टौ वरान्ददुः
vṛte tu naiṣadhe bhaimyā lokapālā mahaujasaḥ
prahṛṣṭamanasaḥ sarve nalāyāṣṭau varāndaduḥ
- 29
प्रत्यक्षदर्शनं यज्ञे गतिं चानुत्तमां शुभाम्
नैषधाय ददौ शक्रः प्रीयमाणः शचीपतिः
pratyakṣadarśanaṃ yajñe gatiṃ cānuttamāṃ śubhām
naiṣadhāya dadau śakraḥ prīyamāṇaḥ śacīpatiḥ
- 30
अग्निर् आत्मभवं प्रादाद्यत्र वाञ्छति नैषधः
लोकान् आत्मप्रभांश्चैव ददौ तस्मै हुताशनः
agnir ātmabhavaṃ prādādyatra vāñchati naiṣadhaḥ
lokān ātmaprabhāṃścaiva dadau tasmai hutāśanaḥ

