47 shlokas
- 1
देवदूत उवाच
महर्षे ऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखम् उत्तमम्
सम्प्राप्तं बहु मन्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा
devadūta uvāca
maharṣe 'kāryabuddhistvaṃ yaḥ svargasukham uttamam
samprāptaṃ bahu mantavyaṃ vimṛśasyabudho yathā
- 2
उपरिष्टाद् असौ लोको यो ऽयं स्वर् इति संज्ञितः
ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने
upariṣṭād asau loko yo 'yaṃ svar iti saṃjñitaḥ
ūrdhvagaḥ satpathaḥ śaśvaddevayānacaro mune
- 3
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः
नानृता नास्तिकाश्चैव तत्र गच्छन्ति मुद्गल
nātaptatapasaḥ puṃso nāmahāyajñayājinaḥ
nānṛtā nāstikāścaiva tatra gacchanti mudgala
- 4
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः
दानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहतलक्षणाः
dharmātmāno jitātmānaḥ śāntā dāntā vimatsarāḥ
dānadharmaratāḥ puṃsaḥ śūrāścāhatalakṣaṇāḥ
- 5
तत्र गच्छन्ति कर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम्
लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिर् आसेवितान्नृभिः
tatra gacchanti karmāgryaṃ kṛtvā śamadamātmakam
lokānpuṇyakṛtāṃ brahmansadbhir āsevitānnṛbhiḥ
- 6
देवाः साध्यास्तथा विश्वे मरुतश्च महर्षिभिः
यामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा
devāḥ sādhyāstathā viśve marutaśca maharṣibhiḥ
yāmā dhāmāśca maudgalya gandharvāpsarasastathā
- 7
एषां देवनिकायानां पृथक्पृथग् अनेकशः
भास्वन्तः कामसम्पन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः
eṣāṃ devanikāyānāṃ pṛthakpṛthag anekaśaḥ
bhāsvantaḥ kāmasampannā lokāstejomayāḥ śubhāḥ
- 8
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानां हिरण्मयः
मेरुः पर्वतराड्यत्र देवोद्यानानि मुद्गल
trayastriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ hiraṇmayaḥ
meruḥ parvatarāḍyatra devodyānāni mudgala
- 9
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम्
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णभयं तथा
nandanādīni puṇyāni vihārāḥ puṇyakarmaṇām
na kṣutpipāse na glānirna śītoṣṇabhayaṃ tathā
- 10
बीभत्सम् अशुभं वापि रोगा वा तत्र केचन
मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः
bībhatsam aśubhaṃ vāpi rogā vā tatra kecana
manojñāḥ sarvato gandhāḥ sukhasparśāśca sarvaśaḥ
- 11
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्र वै मुने
न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने
śabdāḥ śrutimanogrāhyāḥ sarvatastatra vai mune
na śoko na jarā tatra nāyāsaparidevane
- 12
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः
सुकृतैस्तत्र पुरुषाः सम्भवन्त्यात्मकर्मभिः
īdṛśaḥ sa mune lokaḥ svakarmaphalahetukaḥ
sukṛtaistatra puruṣāḥ sambhavantyātmakarmabhiḥ
- 13
तैजसानि शरीराणि भवन्त्यत्रोपपद्यताम्
कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत
taijasāni śarīrāṇi bhavantyatropapadyatām
karmajānyeva maudgalya na mātṛpitṛjānyuta
- 14
न च स्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रम् एव च
तेषां न च रजो वस्त्रं बाधते तत्र वै मुने
na ca svedo na daurgandhyaṃ purīṣaṃ mūtram eva ca
teṣāṃ na ca rajo vastraṃ bādhate tatra vai mune
- 15
न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः
पर्युह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्न् एवंविधाश्च ते
na mlāyanti srajasteṣāṃ divyagandhā manoramāḥ
paryuhyante vimānaiśca brahmann evaṃvidhāśca te
- 16
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः
सुखं स्वर्गजितस्तत्र वर्तयन्ति महामुने
īrṣyāśokaklamāpetā mohamātsaryavarjitāḥ
sukhaṃ svargajitastatra vartayanti mahāmune
- 17
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुंगव
उपर्युपरि शक्रस्य लोका दिव्यगुणान्विताः
teṣāṃ tathāvidhānāṃ tu lokānāṃ munipuṃgava
uparyupari śakrasya lokā divyaguṇānvitāḥ
- 18
पुरस्ताद्ब्रह्मणस्तत्र लोकास्तेजोमयाः शुभाः
यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः
purastādbrahmaṇastatra lokāstejomayāḥ śubhāḥ
yatra yāntyṛṣayo brahmanpūtāḥ svaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ
- 19
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानाम् अपि देवताः
तेषां लोकाः परतरे तान्यजन्तीह देवताः
ṛbhavo nāma tatrānye devānām api devatāḥ
teṣāṃ lokāḥ paratare tānyajantīha devatāḥ
- 20
स्वयम्प्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे
न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न लोकैश्वर्यमत्सरः
svayamprabhāste bhāsvanto lokāḥ kāmadughāḥ pare
na teṣāṃ strīkṛtastāpo na lokaiśvaryamatsaraḥ
- 21
न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाः
तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः
na vartayantyāhutibhiste nāpyamṛtabhojanāḥ
tathā divyaśarīrāste na ca vigrahamūrtayaḥ
- 22
न सुखे सुखकामाश्च देवदेवाः सनातनाः
न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा
na sukhe sukhakāmāśca devadevāḥ sanātanāḥ
na kalpaparivarteṣu parivartanti te tathā
- 23
जरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च
न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने
jarā mṛtyuḥ kutasteṣāṃ harṣaḥ prītiḥ sukhaṃ na ca
na duḥkhaṃ na sukhaṃ cāpi rāgadveṣau kuto mune
- 24
देवानाम् अपि मौद्गल्य काङ्क्षिता सा गतिः परा
दुष्प्रापा परमा सिद्धिर् अगम्या कामगोचरैः
devānām api maudgalya kāṅkṣitā sā gatiḥ parā
duṣprāpā paramā siddhir agamyā kāmagocaraiḥ
- 25
त्रयस्त्रिंशद् इमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः
गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः
trayastriṃśad ime lokāḥ śeṣā lokā manīṣibhiḥ
gamyante niyamaiḥ śreṣṭhairdānairvā vidhipūrvakaiḥ
- 26
सेयं दानकृता व्युष्टिर् अत्र प्राप्ता सुखावहा
तां भुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः
seyaṃ dānakṛtā vyuṣṭir atra prāptā sukhāvahā
tāṃ bhuṅkṣva sukṛtairlabdhāṃ tapasā dyotitaprabhaḥ
- 27
एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा
गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषान् अपि निबोध मे
etatsvargasukhaṃ vipra lokā nānāvidhāstathā
guṇāḥ svargasya proktāste doṣān api nibodha me
- 28
कृतस्य कर्मणस्तत्र भुज्यते यत्फलं दिवि
न चान्यत्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते
kṛtasya karmaṇastatra bhujyate yatphalaṃ divi
na cānyatkriyate karma mūlacchedena bhujyate
- 29
सो ऽत्र दोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत्
सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल
so 'tra doṣo mama matastasyānte patanaṃ ca yat
sukhavyāptamanaskānāṃ patanaṃ yacca mudgala
- 30
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः
यद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तच्च दुष्करम्
asaṃtoṣaḥ parītāpo dṛṣṭvā dīptatarāḥ śriyaḥ
yadbhavatyavare sthāne sthitānāṃ tacca duṣkaram

