43 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
नापदाम् अस्ति मर्यादा न निमित्तं न कारणम्
धर्मस्तु विभजत्यत्र उभयोः पुण्यपापयोः
yudhiṣṭhira uvāca
nāpadām asti maryādā na nimittaṃ na kāraṇam
dharmastu vibhajatyatra ubhayoḥ puṇyapāpayoḥ
- 2
भीम उवाच
प्रातिकाम्यनयत्कृष्णां सभायां प्रेष्यवत्तदा
न मया निहतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
bhīma uvāca
prātikāmyanayatkṛṣṇāṃ sabhāyāṃ preṣyavattadā
na mayā nihatastatra tena prāptāḥ sma saṃśayam
- 3
अर्जुन उवाच
वाचस्तीक्ष्णास्थिभेदिन्यः सूतपुत्रेण भाषिताः
अतितीक्ष्णा मया क्षान्तास्तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
arjuna uvāca
vācastīkṣṇāsthibhedinyaḥ sūtaputreṇa bhāṣitāḥ
atitīkṣṇā mayā kṣāntāstena prāptāḥ sma saṃśayam
- 4
सहदेव उवाच
शकुनिस्त्वां यदाजैषीद् अक्षद्यूतेन भारत
स मया न हतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
sahadeva uvāca
śakunistvāṃ yadājaiṣīd akṣadyūtena bhārata
sa mayā na hatastatra tena prāptāḥ sma saṃśayam
- 5
वैशम्पायन उवाच
ततो युधिष्ठिरो राजा नकुलं वाक्यम् अब्रवीत्
आरुह्य वृक्षं माद्रेय निरीक्षस्व दिशो दश
vaiśampāyana uvāca
tato yudhiṣṭhiro rājā nakulaṃ vākyam abravīt
āruhya vṛkṣaṃ mādreya nirīkṣasva diśo daśa
- 6
पानीयम् अन्तिके पश्य वृक्षान्वाप्युदकाश्रयान्
इमे हि भ्रातरः श्रान्तास्तव तात पिपासिताः
pānīyam antike paśya vṛkṣānvāpyudakāśrayān
ime hi bhrātaraḥ śrāntāstava tāta pipāsitāḥ
- 7
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा शीघ्रम् आरुह्य पादपम्
अब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठम् अभिवीक्ष्य समन्ततः
nakulastu tathetyuktvā śīghram āruhya pādapam
abravīdbhrātaraṃ jyeṣṭham abhivīkṣya samantataḥ
- 8
पश्यामि बहुलान्राजन्वृक्षान् उदकसंश्रयान्
सारसानां च निर्ह्रादम् अत्रोदकम् असंशयम्
paśyāmi bahulānrājanvṛkṣān udakasaṃśrayān
sārasānāṃ ca nirhrādam atrodakam asaṃśayam
- 9
ततो ऽब्रवीत्सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
गच्छ सौम्य ततः शीघ्रं तूर्णं पानीयम् आनय
tato 'bravītsatyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
gaccha saumya tataḥ śīghraṃ tūrṇaṃ pānīyam ānaya
- 10
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासनात्
प्राद्रवद्यत्र पानीयं शीघ्रं चैवान्वपद्यत
nakulastu tathetyuktvā bhrāturjyeṣṭhasya śāsanāt
prādravadyatra pānīyaṃ śīghraṃ caivānvapadyata
- 11
स दृष्ट्वा विमलं तोयं सारसैः परिवारितम्
पातुकामस्ततो वाचम् अन्तरिक्षात्स शुश्रुवे
sa dṛṣṭvā vimalaṃ toyaṃ sārasaiḥ parivāritam
pātukāmastato vācam antarikṣātsa śuśruve
- 12
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नान् उक्त्वा तु माद्रेय ततः पिब हरस्व च
mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ
praśnān uktvā tu mādreya tataḥ piba harasva ca
- 13
अनादृत्य तु तद्वाक्यं नकुलः सुपिपासितः
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह
anādṛtya tu tadvākyaṃ nakulaḥ supipāsitaḥ
apibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha
- 14
चिरायमाणे नकुले कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
अब्रवीद्भ्रातरं वीरं सहदेवम् अरिंदमम्
cirāyamāṇe nakule kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
abravīdbhrātaraṃ vīraṃ sahadevam ariṃdamam
- 15
भ्राता चिरायते तात सहदेव तवाग्रजः
तं चैवानय सोदर्यं पानीयं च त्वम् आनय
bhrātā cirāyate tāta sahadeva tavāgrajaḥ
taṃ caivānaya sodaryaṃ pānīyaṃ ca tvam ānaya
- 16
सहदेवस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत
ददर्श च हतं भूमौ भ्रातरं नकुलं तदा
sahadevastathetyuktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyata
dadarśa ca hataṃ bhūmau bhrātaraṃ nakulaṃ tadā
- 17
भ्रातृशोकाभिसंतप्तस्तृषया च प्रपीडितः
अभिदुद्राव पानीयं ततो वाग् अभ्यभाषत
bhrātṛśokābhisaṃtaptastṛṣayā ca prapīḍitaḥ
abhidudrāva pānīyaṃ tato vāg abhyabhāṣata
- 18
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नान् उक्त्वा यथाकामं ततः पिब हरस्व च
mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ
praśnān uktvā yathākāmaṃ tataḥ piba harasva ca
- 19
अनादृत्य तु तद्वाक्यं सहदेवः पिपासितः
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह
anādṛtya tu tadvākyaṃ sahadevaḥ pipāsitaḥ
apibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha
- 20
अथाब्रवीत्स विजयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
भ्रातरौ ते चिरगतौ बीभत्सो शत्रुकर्शन
तौ चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वम् आनय
athābravītsa vijayaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
bhrātarau te ciragatau bībhatso śatrukarśana
tau caivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvam ānaya
- 21
एवम् उक्तो गुडाकेशः प्रगृह्य सशरं धनुः
आमुक्तखड्गो मेधावी तत्सरः प्रत्यपद्यत
evam ukto guḍākeśaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ
āmuktakhaḍgo medhāvī tatsaraḥ pratyapadyata
- 22
यतः पुरुषशार्दूलौ पानीयहरणे गतौ
तौ ददर्श हतौ तत्र भ्रातरौ श्वेतवाहनः
yataḥ puruṣaśārdūlau pānīyaharaṇe gatau
tau dadarśa hatau tatra bhrātarau śvetavāhanaḥ
- 23
प्रसुप्ताविव तौ दृष्ट्वा नरसिंहः सुदुःखितः
धनुर् उद्यम्य कौन्तेयो व्यलोकयत तद्वनम्
prasuptāviva tau dṛṣṭvā narasiṃhaḥ suduḥkhitaḥ
dhanur udyamya kaunteyo vyalokayata tadvanam
- 24
नापश्यत्तत्र किंचित्स भूतं तस्मिन्महावने
सव्यसाची ततः श्रान्तः पानीयं सो ऽभ्यधावत
nāpaśyattatra kiṃcitsa bhūtaṃ tasminmahāvane
savyasācī tataḥ śrāntaḥ pānīyaṃ so 'bhyadhāvata
- 25
अभिधावंस्ततो वाचम् अन्तरिक्षात्स शुश्रुवे
किम् आसीद् असि पानीयं नैतच्छक्यं बलात्त्वया
abhidhāvaṃstato vācam antarikṣātsa śuśruve
kim āsīd asi pānīyaṃ naitacchakyaṃ balāttvayā
- 26
कौन्तेय यदि वै प्रश्नान्मयोक्तान्प्रतिपत्स्यसे
ततः पास्यसि पानीयं हरिष्यसि च भारत
kaunteya yadi vai praśnānmayoktānpratipatsyase
tataḥ pāsyasi pānīyaṃ hariṣyasi ca bhārata
- 27
वारितस्त्वब्रवीत्पार्थो दृश्यमानो निवारय
यावद्बाणैर्विनिर्भिन्नः पुनर्नैवं वदिष्यसि
vāritastvabravītpārtho dṛśyamāno nivāraya
yāvadbāṇairvinirbhinnaḥ punarnaivaṃ vadiṣyasi
- 28
एवम् उक्त्वा ततः पार्थः शरैर् अस्त्रानुमन्त्रितैः
ववर्ष तां दिशं कृत्स्नां शब्दवेधं च दर्शयन्
evam uktvā tataḥ pārthaḥ śarair astrānumantritaiḥ
vavarṣa tāṃ diśaṃ kṛtsnāṃ śabdavedhaṃ ca darśayan
- 29
कर्णिनालीकनाराचान् उत्सृजन्भरतर्षभ
अनेकैर् इषुसंघातैर् अन्तरिक्षं ववर्ष ह
karṇinālīkanārācān utsṛjanbharatarṣabha
anekair iṣusaṃghātair antarikṣaṃ vavarṣa ha
- 30
यक्ष उवाच
किं विघातेन ते पार्थ प्रश्नान् उक्त्वा ततः पिब
अनुक्त्वा तु ततः प्रश्नान्पीत्वैव न भविष्यसि
yakṣa uvāca
kiṃ vighātena te pārtha praśnān uktvā tataḥ piba
anuktvā tu tataḥ praśnānpītvaiva na bhaviṣyasi

