23 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
भगवन्नाहम् अप्य् एतद्रोचये द्यूतसंस्तवम्
मन्ये तद्विधिनाक्रम्य कारितो ऽस्मीति वै मुने
dhṛtarāṣṭra uvāca
bhagavannāham apy etadrocaye dyūtasaṃstavam
manye tadvidhinākramya kārito 'smīti vai mune
- 2
नैतद्रोचयते भीष्मो न द्रोणो विदुरो न च
गान्धारी नेच्छति द्यूतं तच्च मोहात्प्रवर्तितम्
naitadrocayate bhīṣmo na droṇo viduro na ca
gāndhārī necchati dyūtaṃ tacca mohātpravartitam
- 3
परित्यक्तुं न शक्नोमि दुर्योधनम् अचेतनम्
पुत्रस्नेहेन भगवञ्जानन्न् अपि यतव्रत
parityaktuṃ na śaknomi duryodhanam acetanam
putrasnehena bhagavañjānann api yatavrata
- 4
व्यास उवाच
वैचित्रवीर्य नृपते सत्यम् आह यथा भवान्
दृढं वेद्मि परं पुत्रं परं पुत्रान्न विद्यते
vyāsa uvāca
vaicitravīrya nṛpate satyam āha yathā bhavān
dṛḍhaṃ vedmi paraṃ putraṃ paraṃ putrānna vidyate
- 5
इन्द्रो ऽप्य् अश्रुनिपातेन सुरभ्या प्रतिबोधितः
अन्यैः समृद्धैर् अप्य् अर्थैर्न सुताद्विद्यते परम्
indro 'py aśrunipātena surabhyā pratibodhitaḥ
anyaiḥ samṛddhair apy arthairna sutādvidyate param
- 6
अत्र ते वर्तयिष्यामि महद् आख्यानम् उत्तमम्
सुरभ्याश्चैव संवादम् इन्द्रस्य च विशां पते
atra te vartayiṣyāmi mahad ākhyānam uttamam
surabhyāścaiva saṃvādam indrasya ca viśāṃ pate
- 7
त्रिविष्टपगता राजन्सुरभिः प्रारुदत्किल
गवां माता पुरा तात ताम् इन्द्रो ऽन्वकृपायत
triviṣṭapagatā rājansurabhiḥ prārudatkila
gavāṃ mātā purā tāta tām indro 'nvakṛpāyata
- 8
इन्द्र उवाच
किम् इदं रोदिषि शुभे कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्
मानुषेष्वथवा गोषु नैतद् अल्पं भविष्यति
indra uvāca
kim idaṃ rodiṣi śubhe kaccitkṣemaṃ divaukasām
mānuṣeṣvathavā goṣu naitad alpaṃ bhaviṣyati
- 9
सुरभिर् उवाच
विनिपातो न वः कश्चिद्दृश्यते त्रिदशाधिप
अहं तु पुत्रं शोचामि तेन रोदिमि कौशिक
surabhir uvāca
vinipāto na vaḥ kaściddṛśyate tridaśādhipa
ahaṃ tu putraṃ śocāmi tena rodimi kauśika
- 10
पश्यैनं कर्षकं रौद्रं दुर्बलं मम पुत्रकम्
प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तं लाङ्गलेन निपीडितम्
paśyainaṃ karṣakaṃ raudraṃ durbalaṃ mama putrakam
pratodenābhinighnantaṃ lāṅgalena nipīḍitam
- 11
एतं दृष्ट्वा भृशं श्रान्तं वध्यमानं सुराधिप
कृपाविष्टास्मि देवेन्द्र मनश्चोद्विजते मम
etaṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śrāntaṃ vadhyamānaṃ surādhipa
kṛpāviṣṭāsmi devendra manaścodvijate mama
- 12
एकस्तत्र बलोपेतो धुरम् उद्वहते ऽधिकाम्
अपरो ऽल्पबलप्राणः कृशो धमनिसंततः
कृच्छ्राद् उद्वहते भारं तं वै शोचामि वासव
ekastatra balopeto dhuram udvahate 'dhikām
aparo 'lpabalaprāṇaḥ kṛśo dhamanisaṃtataḥ
kṛcchrād udvahate bhāraṃ taṃ vai śocāmi vāsava
- 13
वध्यमानः प्रतोदेन तुद्यमानः पुनः पुनः
नैव शक्नोति तं भारम् उद्वोढुं पश्य वासव
vadhyamānaḥ pratodena tudyamānaḥ punaḥ punaḥ
naiva śaknoti taṃ bhāram udvoḍhuṃ paśya vāsava
- 14
ततो ऽहं तस्य दुःखार्ता विरौमि भृशदुःखिता
अश्रूण्यावर्तयन्ती च नेत्राभ्यां करुणायती
tato 'haṃ tasya duḥkhārtā viraumi bhṛśaduḥkhitā
aśrūṇyāvartayantī ca netrābhyāṃ karuṇāyatī
- 15
इन्द्र उवाच
तव पुत्रसहस्रेषु पीड्यमानेषु शोभने
किं कृपायितम् अस्त्यत्र पुत्र एको ऽत्र पीड्यते
indra uvāca
tava putrasahasreṣu pīḍyamāneṣu śobhane
kiṃ kṛpāyitam astyatra putra eko 'tra pīḍyate
- 16
सुरभिर् उवाच
यदि पुत्रसहस्रं मे सर्वत्र समम् एव मे
दीनस्य तु सतः शक्र पुत्रस्याभ्यधिका कृपा
surabhir uvāca
yadi putrasahasraṃ me sarvatra samam eva me
dīnasya tu sataḥ śakra putrasyābhyadhikā kṛpā
- 17
व्यास उवाच
तद् इन्द्रः सुरभीवाक्यं निशम्य भृशविस्मितः
जीवितेनापि कौरव्य मेने ऽभ्यधिकम् आत्मजम्
vyāsa uvāca
tad indraḥ surabhīvākyaṃ niśamya bhṛśavismitaḥ
jīvitenāpi kauravya mene 'bhyadhikam ātmajam
- 18
प्रववर्ष च तत्रैव सहसा तोयम् उल्बणम्
कर्षकस्याचरन्विघ्नं भगवान्पाकशासनः
pravavarṣa ca tatraiva sahasā toyam ulbaṇam
karṣakasyācaranvighnaṃ bhagavānpākaśāsanaḥ
- 19
तद्यथा सुरभिः प्राह समम् एवास्तु ते तथा
सुतेषु राजन्सर्वेषु दीनेष्व् अभ्यधिका कृपा
tadyathā surabhiḥ prāha samam evāstu te tathā
suteṣu rājansarveṣu dīneṣv abhyadhikā kṛpā
- 20
यादृशो मे सुतः पाण्डुस्तादृशो मे ऽसि पुत्रक
विदुरश्च महाप्राज्ञः स्नेहाद् एतद्ब्रवीम्यहम्
yādṛśo me sutaḥ pāṇḍustādṛśo me 'si putraka
viduraśca mahāprājñaḥ snehād etadbravīmyaham
- 21
चिराय तव पुत्राणां शतम् एकश्च पार्थिव
पाण्डोः पञ्चैव लक्ष्यन्ते ते ऽपि मन्दाः सुदुःखिताः
cirāya tava putrāṇāṃ śatam ekaśca pārthiva
pāṇḍoḥ pañcaiva lakṣyante te 'pi mandāḥ suduḥkhitāḥ
- 22
कथं जीवेयुर् अत्यन्तं कथं वर्धेयुर् इत्य् अपि
इति दीनेषु पार्थेषु मनो मे परितप्यते
kathaṃ jīveyur atyantaṃ kathaṃ vardheyur ity api
iti dīneṣu pārtheṣu mano me paritapyate
- 23
यदि पार्थिव कौरव्याञ्जीवमानान् इहेच्छसि
दुर्योधनस्तव सुतः शमं गच्छतु पाण्डवैः
yadi pārthiva kauravyāñjīvamānān ihecchasi
duryodhanastava sutaḥ śamaṃ gacchatu pāṇḍavaiḥ

