24 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशां पते
ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने
bṛhadaśva uvāca
utsṛjya damayantīṃ tu nalo rājā viśāṃ pate
dadarśa dāvaṃ dahyantaṃ mahāntaṃ gahane vane
- 2
तत्र शुश्राव मध्ये ऽग्नौ शब्दं भूतस्य कस्यचित्
अभिधाव नलेत्य् उच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत्
tatra śuśrāva madhye 'gnau śabdaṃ bhūtasya kasyacit
abhidhāva nalety uccaiḥ puṇyaśloketi cāsakṛt
- 3
मा भैर् इति नलश्चोक्त्वा मध्यम् अग्नेः प्रविश्य तम्
ददर्श नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम्
mā bhair iti nalaścoktvā madhyam agneḥ praviśya tam
dadarśa nāgarājānaṃ śayānaṃ kuṇḍalīkṛtam
- 4
स नागः प्राञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा
उवाच विद्धि मां राजन्नागं कर्कोटकं नृप
sa nāgaḥ prāñjalirbhūtvā vepamāno nalaṃ tadā
uvāca viddhi māṃ rājannāgaṃ karkoṭakaṃ nṛpa
- 5
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिर् अनागाः सुमहातपाः
तेन मन्युपरीतेन शप्तो ऽस्मि मनुजाधिप
mayā pralabdho brahmarṣir anāgāḥ sumahātapāḥ
tena manyuparītena śapto 'smi manujādhipa
- 6
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम्
उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुम् अर्हति मां भवान्
tasya śāpānna śaknomi padādvicalituṃ padam
upadekṣyāmi te śreyastrātum arhati māṃ bhavān
- 7
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः
लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रम् आदाय गच्छ माम्
sakhā ca te bhaviṣyāmi matsamo nāsti pannagaḥ
laghuśca te bhaviṣyāmi śīghram ādāya gaccha mām
- 8
एवम् उक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः
तं गृहीत्वा नलः प्रायाद् उद्देशं दाववर्जितम्
evam uktvā sa nāgendro babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ
taṃ gṛhītvā nalaḥ prāyād uddeśaṃ dāvavarjitam
- 9
आकाशदेशम् आसाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना
उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटको ऽब्रवीत्
ākāśadeśam āsādya vimuktaṃ kṛṣṇavartmanā
utsraṣṭukāmaṃ taṃ nāgaḥ punaḥ karkoṭako 'bravīt
- 10
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित्
तत्र ते ऽहं महाराज श्रेयो धास्यामि यत्परम्
padāni gaṇayangaccha svāni naiṣadha kānicit
tatra te 'haṃ mahārāja śreyo dhāsyāmi yatparam
- 11
ततः संख्यातुम् आरब्धम् अदशद्दशमे पदे
तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रम् अन्तरधीयत
tataḥ saṃkhyātum ārabdham adaśaddaśame pade
tasya daṣṭasya tadrūpaṃ kṣipram antaradhīyata
- 12
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः
स्वरूपधारिणं नागं ददर्श च महीपतिः
sa dṛṣṭvā vismitastasthāvātmānaṃ vikṛtaṃ nalaḥ
svarūpadhāriṇaṃ nāgaṃ dadarśa ca mahīpatiḥ
- 13
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलम् अब्रवीत्
मया ते ऽन्तर्हितं रूपं न त्वा विद्युर्जना इति
tataḥ karkoṭako nāgaḥ sāntvayannalam abravīt
mayā te 'ntarhitaṃ rūpaṃ na tvā vidyurjanā iti
- 14
यत्कृते चासि विकृतो दुःखेन महता नल
विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति
yatkṛte cāsi vikṛto duḥkhena mahatā nala
viṣeṇa sa madīyena tvayi duḥkhaṃ nivatsyati
- 15
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति
तावत्त्वयि महाराज दुःखं वै स निवत्स्यति
viṣeṇa saṃvṛtairgātrairyāvattvāṃ na vimokṣyati
tāvattvayi mahārāja duḥkhaṃ vai sa nivatsyati
- 16
अनागा येन निकृतस्त्वम् अनर्हो जनाधिप
क्रोधाद् असूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता
anāgā yena nikṛtastvam anarho janādhipa
krodhād asūyayitvā taṃ rakṣā me bhavataḥ kṛtā
- 17
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतो ऽपि वा
ब्रह्मविद्भ्यश्च भविता मत्प्रसादान्नराधिप
na te bhayaṃ naravyāghra daṃṣṭribhyaḥ śatruto 'pi vā
brahmavidbhyaśca bhavitā matprasādānnarādhipa
- 18
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति
संग्रामेषु च राजेन्द्र शश्वज्जयम् अवाप्स्यसि
rājanviṣanimittā ca na te pīḍā bhaviṣyati
saṃgrāmeṣu ca rājendra śaśvajjayam avāpsyasi
- 19
गच्छ राजन्न् इतः सूतो बाहुको ऽहम् इति ब्रुवन्
समीपम् ऋतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम्
अयोध्यां नगरीं रम्याम् अद्यैव निषधेश्वर
gaccha rājann itaḥ sūto bāhuko 'ham iti bruvan
samīpam ṛtuparṇasya sa hi vedākṣanaipuṇam
ayodhyāṃ nagarīṃ ramyām adyaiva niṣadheśvara
- 20
स ते ऽक्षहृदयं दाता राजाश्वहृदयेन वै
इक्ष्वाकुकुलजः श्रीमान्मित्रं चैव भविष्यति
sa te 'kṣahṛdayaṃ dātā rājāśvahṛdayena vai
ikṣvākukulajaḥ śrīmānmitraṃ caiva bhaviṣyati
- 21
भविष्यसि यदाक्षज्ञः श्रेयसा योक्ष्यसे तदा
समेष्यसि च दारैस्त्वं मा स्म शोके मनः कृथाः
राज्येन तनयाभ्यां च सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
bhaviṣyasi yadākṣajñaḥ śreyasā yokṣyase tadā
sameṣyasi ca dāraistvaṃ mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ
rājyena tanayābhyāṃ ca satyam etadbravīmi te
- 22
स्वरूपं च यदा द्रष्टुम् इच्छेथास्त्वं नराधिप
संस्मर्तव्यस्तदा ते ऽहं वासश्चेदं निवासयेः
svarūpaṃ ca yadā draṣṭum icchethāstvaṃ narādhipa
saṃsmartavyastadā te 'haṃ vāsaścedaṃ nivāsayeḥ
- 23
अनेन वाससाच्छन्नः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे
इत्युक्त्वा प्रददावस्मै दिव्यं वासोयुगं तदा
anena vāsasācchannaḥ svarūpaṃ pratipatsyase
ityuktvā pradadāvasmai divyaṃ vāsoyugaṃ tadā
- 24
एवं नलं समादिश्य वासो दत्त्वा च कौरव
नागराजस्ततो राजंस्तत्रैवान्तरधीयत
evaṃ nalaṃ samādiśya vāso dattvā ca kaurava
nāgarājastato rājaṃstatraivāntaradhīyata

