35 shlokas
- 1
वैश्रवण उवाच
युधिष्ठिर धृतिर्दाक्ष्यं देशकालौ पराक्रमः
लोकतन्त्रविधानानाम् एष पञ्चविधो विधिः
vaiśravaṇa uvāca
yudhiṣṭhira dhṛtirdākṣyaṃ deśakālau parākramaḥ
lokatantravidhānānām eṣa pañcavidho vidhiḥ
- 2
धृतिमन्तश्च दक्षाश्च स्वे स्वे कर्मणि भारत
पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगे ऽभवन्
dhṛtimantaśca dakṣāśca sve sve karmaṇi bhārata
parākramavidhānajñā narāḥ kṛtayuge 'bhavan
- 3
धृतिमान्देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित्
क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ पृथिवीम् अनुशास्ति वै
dhṛtimāndeśakālajñaḥ sarvadharmavidhānavit
kṣatriyaḥ kṣatriyaśreṣṭha pṛthivīm anuśāsti vai
- 4
य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु
स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम्
ya evaṃ vartate pārtha puruṣaḥ sarvakarmasu
sa loke labhate vīra yaśaḥ pretya ca sadgatim
- 5
देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम्
सम्प्राप्तस्त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह
deśakālāntaraprepsuḥ kṛtvā śakraḥ parākramam
samprāptastridive rājyaṃ vṛtrahā vasubhiḥ saha
- 6
पापात्मा पापबुद्धिर्यः पापम् एवानुवर्तते
कर्मणाम् अविभागज्ञः प्रेत्य चेह च नश्यति
pāpātmā pāpabuddhiryaḥ pāpam evānuvartate
karmaṇām avibhāgajñaḥ pretya ceha ca naśyati
- 7
अकालज्ञः सुदुर्मेधः कार्याणाम् अविशेषवित्
वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह च नश्यति
akālajñaḥ sudurmedhaḥ kāryāṇām aviśeṣavit
vṛthācārasamārambhaḥ pretya ceha ca naśyati
- 8
साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम्
सर्वसामर्थ्यलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः
sāhase vartamānānāṃ nikṛtīnāṃ durātmanām
sarvasāmarthyalipsūnāṃ pāpo bhavati niścayaḥ
- 9
अधर्मज्ञो ऽवलिप्तश्च बालबुद्धिर् अमर्षणः
निर्भयो भीमसेनो ऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ
adharmajño 'valiptaśca bālabuddhir amarṣaṇaḥ
nirbhayo bhīmaseno 'yaṃ taṃ śādhi puruṣarṣabha
- 10
आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेः प्राप्य भूयस्त्वम् आश्रमम्
तामिस्रं प्रथमं पक्षं वीतशोकभयो वस
ārṣṭiṣeṇasya rājarṣeḥ prāpya bhūyastvam āśramam
tāmisraṃ prathamaṃ pakṣaṃ vītaśokabhayo vasa
- 11
अलकाः सह गन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः
मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः
रक्षन्तु त्वा महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः
alakāḥ saha gandharvairyakṣaiśca saha rākṣasaiḥ
manniyuktā manuṣyendra sarve ca girivāsinaḥ
rakṣantu tvā mahābāho sahitaṃ dvijasattamaiḥ
- 12
साहसेषु च संतिष्ठन्न् इह शैले वृकोदरः
वार्यतां साध्वयं राजंस्त्वया धर्मभृतां वर
sāhaseṣu ca saṃtiṣṭhann iha śaile vṛkodaraḥ
vāryatāṃ sādhvayaṃ rājaṃstvayā dharmabhṛtāṃ vara
- 13
इतः परं च राजेन्द्र द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः
उपस्थास्यन्ति च सदा रक्षिष्यन्ति च सर्वशः
itaḥ paraṃ ca rājendra drakṣyanti vanagocarāḥ
upasthāsyanti ca sadā rakṣiṣyanti ca sarvaśaḥ
- 14
तथैव चान्नपानानि स्वादूनि च बहूनि च
उपस्थास्यन्ति वो गृह्य मत्प्रेष्याः पुरुषर्षभ
tathaiva cānnapānāni svādūni ca bahūni ca
upasthāsyanti vo gṛhya matpreṣyāḥ puruṣarṣabha
- 15
यथा जिष्णुर्महेन्द्रस्य यथा वायोर्वृकोदरः
धर्मस्य त्वं यथा तात योगोत्पन्नो निजः सुतः
yathā jiṣṇurmahendrasya yathā vāyorvṛkodaraḥ
dharmasya tvaṃ yathā tāta yogotpanno nijaḥ sutaḥ
- 16
आत्मजावात्मसम्पन्नौ यमौ चोभौ यथाश्विनोः
रक्ष्यास्तद्वन्ममापीह यूयं सर्वे युधिष्ठिर
ātmajāvātmasampannau yamau cobhau yathāśvinoḥ
rakṣyāstadvanmamāpīha yūyaṃ sarve yudhiṣṭhira
- 17
अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित्
भीमसेनाद् अवरजः फल्गुनः कुशली दिवि
arthatattvavibhāgajñaḥ sarvadharmaviśeṣavit
bhīmasenād avarajaḥ phalgunaḥ kuśalī divi
- 18
याः काश्चन मता लोकेष्वग्र्याः परमसम्पदः
जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास्तात धनंजये
yāḥ kāścana matā lokeṣvagryāḥ paramasampadaḥ
janmaprabhṛti tāḥ sarvāḥ sthitāstāta dhanaṃjaye
- 19
दमो दानं बलं बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम्
एतान्यपि महासत्त्वे स्थितान्यमिततेजसि
damo dānaṃ balaṃ buddhirhrīrdhṛtisteja uttamam
etānyapi mahāsattve sthitānyamitatejasi
- 20
न मोहात्कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम्
न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु
na mohātkurute jiṣṇuḥ karma pāṇḍava garhitam
na pārthasya mṛṣoktāni kathayanti narā nṛṣu
- 21
स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः
मानितः कुरुते ऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत
sa devapitṛgandharvaiḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ
mānitaḥ kurute 'strāṇi śakrasadmani bhārata
- 22
यो ऽसौ सर्वान्महीपालान्धर्मेण वशम् आनयत्
स शंतनुर्महातेजाः पितुस्तव पितामहः
प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना
yo 'sau sarvānmahīpālāndharmeṇa vaśam ānayat
sa śaṃtanurmahātejāḥ pitustava pitāmahaḥ
prīyate pārtha pārthena divi gāṇḍīvadhanvanā
- 23
सम्यक्चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः
पितॄन्देवांस्तथा विप्रान्पूजयित्वा महायशाः
सप्त मुख्यान्महामेधान् आहरद्यमुनां प्रति
samyakcāsau mahāvīryaḥ kuladhurya iva sthitaḥ
pitṝndevāṃstathā viprānpūjayitvā mahāyaśāḥ
sapta mukhyānmahāmedhān āharadyamunāṃ prati
- 24
अधिराजः स राजंस्त्वां शंतनुः प्रपितामहः
स्वर्गजिच्छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति
adhirājaḥ sa rājaṃstvāṃ śaṃtanuḥ prapitāmahaḥ
svargajicchakralokasthaḥ kuśalaṃ paripṛcchati
- 25
वैशम्पायन उवाच
ततः शक्तिं गदां खड्गं धनुश्च भरतर्षभ
प्राध्वं कृत्वा नमश्चक्रे कुबेराय वृकोदरः
vaiśampāyana uvāca
tataḥ śaktiṃ gadāṃ khaḍgaṃ dhanuśca bharatarṣabha
prādhvaṃ kṛtvā namaścakre kuberāya vṛkodaraḥ
- 26
ततो ऽब्रवीद्धनाध्यक्षः शरण्यः शरणागतम्
मानहा भव शत्रूणां सुहृदां नन्दिवर्धनः
tato 'bravīddhanādhyakṣaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatam
mānahā bhava śatrūṇāṃ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ
- 27
स्वेषु वेश्मसु रम्येषु वसतामित्रतापनाः
कामान् उपहरिष्यन्ति यक्षा वो भरतर्षभाः
sveṣu veśmasu ramyeṣu vasatāmitratāpanāḥ
kāmān upahariṣyanti yakṣā vo bharatarṣabhāḥ
- 28
शीघ्रम् एव गुडाकेशः कृतास्त्रः पुरुषर्षभः
साक्षान्मघवता सृष्टः सम्प्राप्स्यति धनंजयः
śīghram eva guḍākeśaḥ kṛtāstraḥ puruṣarṣabhaḥ
sākṣānmaghavatā sṛṣṭaḥ samprāpsyati dhanaṃjayaḥ
- 29
एवम् उत्तमकर्माणम् अनुशिष्य युधिष्ठिरम्
अस्तं गिरिवरश्रेष्ठं प्रययौ गुह्यकाधिपः
evam uttamakarmāṇam anuśiṣya yudhiṣṭhiram
astaṃ girivaraśreṣṭhaṃ prayayau guhyakādhipaḥ
- 30
तं परिस्तोमसंकीर्णैर्नानारत्नविभूषितैः
यानैर् अनुययुर्यक्षा राक्षसाश्च सहस्रशः
taṃ paristomasaṃkīrṇairnānāratnavibhūṣitaiḥ
yānair anuyayuryakṣā rākṣasāśca sahasraśaḥ

