39 shlokas
- 1
वैशंपायनः
सा ततो न्यपतत्तूर्णं भगिनी तस्य रक्षसः
अब्रुवाणा हिडिम्बा तु राक्षसी पाण्डवान्प्रति
अभिवाद्य ततः कुन्तीं धर्मराजं च पाण्डवम्
अभिपूज्य च तान्सर्वान्भीमसेनम् अभाषत
अहं ते दर्शनाद् एव मन्मथस्य वशं गता
क्रूरं भ्रातृवचो हित्वा सा त्वाम् एवानुरुन्धती
राक्षसे रौद्रसंकाशे तवापश्यं विचेष्टितम्
अहं शुश्रूषुर् इच्छेयं तव गात्रं निषेवितुम्
vaiśaṃpāyanaḥ
sā tato nyapatattūrṇaṃ bhaginī tasya rakṣasaḥ
abruvāṇā hiḍimbā tu rākṣasī pāṇḍavānprati
abhivādya tataḥ kuntīṃ dharmarājaṃ ca pāṇḍavam
abhipūjya ca tānsarvānbhīmasenam abhāṣata
ahaṃ te darśanād eva manmathasya vaśaṃ gatā
krūraṃ bhrātṛvaco hitvā sā tvām evānurundhatī
rākṣase raudrasaṃkāśe tavāpaśyaṃ viceṣṭitam
ahaṃ śuśrūṣur iccheyaṃ tava gātraṃ niṣevitum
- 2
भीम उवाच
स्मरन्ति वैरं रक्षांसि मायाम् आश्रित्य मोहिनीम्
हिडिम्बे व्रज पन्थानं त्वं वै भ्रातृनिषेवितम्
bhīma uvāca
smaranti vairaṃ rakṣāṃsi māyām āśritya mohinīm
hiḍimbe vraja panthānaṃ tvaṃ vai bhrātṛniṣevitam
- 3
युधिष्ठिर उवाच
क्रुद्धो ऽपि पुरुषव्याघ्र भीम मा स्म स्त्रियं वधीः
शरीरगुप्त्याभ्यधिकं धर्मं गोपय पाण्डव
शरणागतगूह्या त्वं धर्मं गोपाय पाण्डव
yudhiṣṭhira uvāca
kruddho 'pi puruṣavyāghra bhīma mā sma striyaṃ vadhīḥ
śarīraguptyābhyadhikaṃ dharmaṃ gopaya pāṇḍava
śaraṇāgatagūhyā tvaṃ dharmaṃ gopāya pāṇḍava
- 4
वधाभिप्रायम् आयान्तम् अवधीस्त्वं महाबलम्
रक्षसस्तस्य भगिनी किं नः क्रुद्धा करिष्यति
vadhābhiprāyam āyāntam avadhīstvaṃ mahābalam
rakṣasastasya bhaginī kiṃ naḥ kruddhā kariṣyati
- 5
वैशंपायन उवाच
हिडिम्बा तु ततः कुन्तीम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः
युधिष्ठिरं च कौन्तेयम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
hiḍimbā tu tataḥ kuntīm abhivādya kṛtāñjaliḥ
yudhiṣṭhiraṃ ca kaunteyam idaṃ vacanam abravīt
- 6
आर्ये जानासि यद्दुःखम् इह स्त्रीणाम् अनङ्गजम्
तद् इदं माम् अनुप्राप्तं भीमसेनकृतं शुभे
ārye jānāsi yadduḥkham iha strīṇām anaṅgajam
tad idaṃ mām anuprāptaṃ bhīmasenakṛtaṃ śubhe
- 7
सोढं तत्परमं दुःखं मया कालप्रतीक्षया
सो ऽयम् अभ्यागतः कालो भविता मे सुखाय वै
soḍhaṃ tatparamaṃ duḥkhaṃ mayā kālapratīkṣayā
so 'yam abhyāgataḥ kālo bhavitā me sukhāya vai
- 8
मया ह्युत्सृज्य सुहृदः स्वधर्मं स्वजनं तथा
वृतो ऽयं पुरुषव्याघ्रस्तव पुत्रः पतिः शुभे
mayā hyutsṛjya suhṛdaḥ svadharmaṃ svajanaṃ tathā
vṛto 'yaṃ puruṣavyāghrastava putraḥ patiḥ śubhe
- 9
वरेणापि तथानेन त्वया चापि यशस्विनि
तद् अर्हसि कृपां कर्तुं मयि त्वं वरवर्णिनि
तथा ब्रुवन्ती हि तदा प्रत्याख्याता क्रियां प्रति
भूम्यां दुष्कृतिनो लोकान्गमिष्ये ऽहं न संशयः
vareṇāpi tathānena tvayā cāpi yaśasvini
tad arhasi kṛpāṃ kartuṃ mayi tvaṃ varavarṇini
tathā bruvantī hi tadā pratyākhyātā kriyāṃ prati
bhūmyāṃ duṣkṛtino lokāngamiṣye 'haṃ na saṃśayaḥ
- 10
त्वं मां मूढेति वा मत्वा भक्ता वानुगतेति वा
भर्त्रानेन महाभागे संयोजय सुतेन ते
tvaṃ māṃ mūḍheti vā matvā bhaktā vānugateti vā
bhartrānena mahābhāge saṃyojaya sutena te
- 11
तम् उपादाय गच्छेयं यथेष्टं देवरूपिणम्
पुनश्चैवागमिष्यामि विश्रम्भं कुरु मे शुभे
अहं हि समये लिप्से प्राग्भ्रातुर् अपवर्जनात्
ततः सो ऽभ्यपतद्रात्रौ भीमसेनजिघांसया
यथा यथा विक्रमते यथा रमति तिष्ठति
तथा तथा समाधाय पाण्डवं काममोहिता
न यातुधान्यहं त्वार्ये न चास्मि रजनीचरी
ईशा रक्षःसु साध्व्यस्मि राज्ञी सालकटङ्कटी
पुत्रेण तव संयुक्ता युवतिर्देववर्णिनी
सर्वान्वो ऽहम् उपस्थास्ये पुरस्कृत्य वृकोदरम्
अप्रमत्ता प्रमत्तेषु शुश्रूषुर् अनहंवदा
tam upādāya gaccheyaṃ yatheṣṭaṃ devarūpiṇam
punaścaivāgamiṣyāmi viśrambhaṃ kuru me śubhe
ahaṃ hi samaye lipse prāgbhrātur apavarjanāt
tataḥ so 'bhyapatadrātrau bhīmasenajighāṃsayā
yathā yathā vikramate yathā ramati tiṣṭhati
tathā tathā samādhāya pāṇḍavaṃ kāmamohitā
na yātudhānyahaṃ tvārye na cāsmi rajanīcarī
īśā rakṣaḥsu sādhvyasmi rājñī sālakaṭaṅkaṭī
putreṇa tava saṃyuktā yuvatirdevavarṇinī
sarvānvo 'ham upasthāsye puraskṛtya vṛkodaram
apramattā pramatteṣu śuśrūṣur anahaṃvadā
- 12
अहं हि मनसा ध्याता सर्वान्नेष्यामि वः सदा
वृजिने तारयिष्यामि दुर्गेषु च नरर्षभान्
ahaṃ hi manasā dhyātā sarvānneṣyāmi vaḥ sadā
vṛjine tārayiṣyāmi durgeṣu ca nararṣabhān
- 13
पृष्ठेन वो वहिष्यामि शीघ्रां गतिम् अभीप्सतः
यूयं प्रसादं कुरुत भीमसेनो भजेत माम्
उवाच सा तदा कुन्ती हिडिम्बां नाम राक्षसीम्
pṛṣṭhena vo vahiṣyāmi śīghrāṃ gatim abhīpsataḥ
yūyaṃ prasādaṃ kuruta bhīmaseno bhajeta mām
uvāca sā tadā kuntī hiḍimbāṃ nāma rākṣasīm
- 14
आपदस्तरणे प्राणान्धारयेद्येन येन हि
सर्वम् आदृत्य कर्तव्यं तद्धर्मम् अनुवर्तता
āpadastaraṇe prāṇāndhārayedyena yena hi
sarvam ādṛtya kartavyaṃ taddharmam anuvartatā
- 15
आपत्सु यो धारयति धर्मं धर्मविद् उत्तमः
व्यसनं ह्येव धर्मस्य धर्मिणाम् आपद् उच्यते
āpatsu yo dhārayati dharmaṃ dharmavid uttamaḥ
vyasanaṃ hyeva dharmasya dharmiṇām āpad ucyate
- 16
पुण्यं प्राणान्धारयति पुण्यं प्राणदम् उच्यते
येन येनाचरेद्धर्मं तस्मिन्गर्हा न विद्यते
वैशंपायनः
महतो ऽत्र स्त्रियं कामाद्बाधितां त्राहि माम् अपि
धर्मार्थकाममोक्षेषु दयां कुर्वन्ति साधवः
तं तु धर्मम् इति प्राहुर्मुनयो धर्मवत्सलाः
दिव्यज्ञानेन पश्यामि अतीतानागतान् अहम्
तस्माद्वक्ष्यामि वः श्रेय आसन्नं सर उत्तमम्
अद्यासाद्य सरः स्नात्वा विश्रम्य च वनस्पतौ
श्वः प्रभाते महद्भूतं प्रादुर्भूतं जगत्पतिम्
व्यासं कमलपत्राक्षं दृष्ट्वा शोकं विहास्यथ
धृतराष्ट्राद्विवासश्च दहनं वारणावते
त्राणं च विदुरात्तुभ्यं विदितं ज्ञानचक्षुषा
आवासे शालिहोत्रस्य स वो वासं विधास्यति
वर्षवातातपसहः अयं पुण्यो वनस्पतिः
पीतमात्रे तु पानीये क्षुत्पिपासे विनश्यतः
तपसा शालिहोत्रेण सरो वृक्षश्च निर्मितः
कादम्बाः सारसा हंसाः कुरर्यः कुररैः सह
रुवन्ति मधुरं गीतं गान्धर्वस्वनमिश्रितम्
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कुन्ती वचनम् अब्रवीत्
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम्
त्वं हि धर्मभृतां श्रेष्ठ मयोक्तं शृणु भारत
राक्षस्येषा हि वाक्येन धर्मं वदति साधु वै
भावेन दुष्टा भीमं सा किं करिष्यति राक्षसी
भजतां पाण्डवं वीरम् अपत्यार्थं यदीच्छसि
puṇyaṃ prāṇāndhārayati puṇyaṃ prāṇadam ucyate
yena yenācareddharmaṃ tasmingarhā na vidyate
vaiśaṃpāyanaḥ
mahato 'tra striyaṃ kāmādbādhitāṃ trāhi mām api
dharmārthakāmamokṣeṣu dayāṃ kurvanti sādhavaḥ
taṃ tu dharmam iti prāhurmunayo dharmavatsalāḥ
divyajñānena paśyāmi atītānāgatān aham
tasmādvakṣyāmi vaḥ śreya āsannaṃ sara uttamam
adyāsādya saraḥ snātvā viśramya ca vanaspatau
śvaḥ prabhāte mahadbhūtaṃ prādurbhūtaṃ jagatpatim
vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ dṛṣṭvā śokaṃ vihāsyatha
dhṛtarāṣṭrādvivāsaśca dahanaṃ vāraṇāvate
trāṇaṃ ca vidurāttubhyaṃ viditaṃ jñānacakṣuṣā
āvāse śālihotrasya sa vo vāsaṃ vidhāsyati
varṣavātātapasahaḥ ayaṃ puṇyo vanaspatiḥ
pītamātre tu pānīye kṣutpipāse vinaśyataḥ
tapasā śālihotreṇa saro vṛkṣaśca nirmitaḥ
kādambāḥ sārasā haṃsāḥ kuraryaḥ kuraraiḥ saha
ruvanti madhuraṃ gītaṃ gāndharvasvanamiśritam
tasyāstadvacanaṃ śrutvā kuntī vacanam abravīt
yudhiṣṭhiraṃ mahāprājñaṃ sarvaśāstraviśāradam
tvaṃ hi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha mayoktaṃ śṛṇu bhārata
rākṣasyeṣā hi vākyena dharmaṃ vadati sādhu vai
bhāvena duṣṭā bhīmaṃ sā kiṃ kariṣyati rākṣasī
bhajatāṃ pāṇḍavaṃ vīram apatyārthaṃ yadīcchasi
- 17
युधिष्ठिर उवाच
एवम् एतद्यथात्थ त्वं हिडिम्बे नात्र संशयः
स्थातव्यं तु त्वया धर्मे यथा ब्रूयां सुमध्यमे
नित्यं कृताह्निका स्नात्वा कृतशौचा सुरूपिणी
yudhiṣṭhira uvāca
evam etadyathāttha tvaṃ hiḍimbe nātra saṃśayaḥ
sthātavyaṃ tu tvayā dharme yathā brūyāṃ sumadhyame
nityaṃ kṛtāhnikā snātvā kṛtaśaucā surūpiṇī
- 18
स्नातं कृताह्निकं भद्रे कृतकौतुकमङ्गलम्
भीमसेनं भजेथास्त्वं प्राग् अस्तगमनाद्रवेः
snātaṃ kṛtāhnikaṃ bhadre kṛtakautukamaṅgalam
bhīmasenaṃ bhajethāstvaṃ prāg astagamanādraveḥ
- 19
अहःसु विहरानेन यथाकामं मनोजवा
अयं त्व् आनयितव्यस्ते भीमसेनः सदा निशि
वैशंपायनः
प्राक्संध्यातो विमोक्तव्यो रक्षितव्यश्च नित्यशः
एवं रमस्व भीमेन यावद्गर्भस्य वेदनम्
एष ते समयो भद्रे शुश्रूष्यश्चाप्रमत्तया
नित्यानुकूलया भूत्वा कर्तव्यं शोभनं त्वया
युधिष्ठिरेणैवम् उक्ता कुन्त्या चाङ्के ऽधिरोपिता
भीमार्जुनान्तरगता यमाभ्यां च पुरस्कृता
तिर्यग्युधिष्ठिरे याति हिडिम्बा भीमगामिनी
शालिहोत्रसरो रम्यम् आसेदुस्ते जलार्थिनः
तत्तथेति प्रतिज्ञाय हिडिम्बा राक्षसी तदा
वनस्पतितलं गत्वा परिमृज्य गृहं यथा
पाण्डवानां च वासं सा कृत्वा पर्णमयं तथा
आत्मनश्च तथा कुन्त्या एकोद्देशे चकार सा
पाण्डवास्तु ततः स्नात्वा शुद्धाः संध्याम् उपास्य च
तृषिताः क्षुत्पिपासार्ता जलमात्रेण वर्तयन्
शालिहोत्रस्तदा ज्ञात्वा क्षुधार्तान्पाण्डवांस्तदा
मनसा चिन्तयामास पानीयं भोजनं महत्
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे विश्रान्ताः पृथया सह
यथा जतुगृहे वृत्तं राक्षसेन कृतं च यत्
कृत्वा कथा बहुविधाः कथान्ते पाण्डुनन्दनम्
कुन्ती राजसुता वाक्यं भीमसेनम् अथाब्रवीत्
यथा पाण्डुस्तथा मान्यस्तव ज्येष्ठो युधिष्ठिरः
अहं धर्मविधानेन मान्या गुरुतरी तव
तस्मात्पाण्डुहितार्थं मे युवराज हितं कुरु
निकृता धार्तराष्ट्रेण पापेनाकृतबुद्धिना
दुष्कृतस्य प्रतीकारं न पश्यामि वृकोदर
तस्मात्कतिपयाहेन योगक्षेमं भविष्यति
क्षेमं दुर्गम् इमं वासं वसिष्यामो यथासुखम्
इदम् अद्य महद्दुःखं धर्मकृच्छ्रं वृकोदर
दृष्ट्वैव त्वां महाप्राज्ञ अनङ्गेनाभिचोदिता
युधिष्ठिरं च मां चैव वरयामास धर्मतः
धर्मार्थं देहि पुत्रं त्वं स नः श्रेयः करिष्यति
प्रतिवाक्यं तु नेच्छामि ह्यावाभ्यां वचनं कुरु
ahaḥsu viharānena yathākāmaṃ manojavā
ayaṃ tv ānayitavyaste bhīmasenaḥ sadā niśi
vaiśaṃpāyanaḥ
prāksaṃdhyāto vimoktavyo rakṣitavyaśca nityaśaḥ
evaṃ ramasva bhīmena yāvadgarbhasya vedanam
eṣa te samayo bhadre śuśrūṣyaścāpramattayā
nityānukūlayā bhūtvā kartavyaṃ śobhanaṃ tvayā
yudhiṣṭhireṇaivam uktā kuntyā cāṅke 'dhiropitā
bhīmārjunāntaragatā yamābhyāṃ ca puraskṛtā
tiryagyudhiṣṭhire yāti hiḍimbā bhīmagāminī
śālihotrasaro ramyam āseduste jalārthinaḥ
tattatheti pratijñāya hiḍimbā rākṣasī tadā
vanaspatitalaṃ gatvā parimṛjya gṛhaṃ yathā
pāṇḍavānāṃ ca vāsaṃ sā kṛtvā parṇamayaṃ tathā
ātmanaśca tathā kuntyā ekoddeśe cakāra sā
pāṇḍavāstu tataḥ snātvā śuddhāḥ saṃdhyām upāsya ca
tṛṣitāḥ kṣutpipāsārtā jalamātreṇa vartayan
śālihotrastadā jñātvā kṣudhārtānpāṇḍavāṃstadā
manasā cintayāmāsa pānīyaṃ bhojanaṃ mahat
tataste pāṇḍavāḥ sarve viśrāntāḥ pṛthayā saha
yathā jatugṛhe vṛttaṃ rākṣasena kṛtaṃ ca yat
kṛtvā kathā bahuvidhāḥ kathānte pāṇḍunandanam
kuntī rājasutā vākyaṃ bhīmasenam athābravīt
yathā pāṇḍustathā mānyastava jyeṣṭho yudhiṣṭhiraḥ
ahaṃ dharmavidhānena mānyā gurutarī tava
tasmātpāṇḍuhitārthaṃ me yuvarāja hitaṃ kuru
nikṛtā dhārtarāṣṭreṇa pāpenākṛtabuddhinā
duṣkṛtasya pratīkāraṃ na paśyāmi vṛkodara
tasmātkatipayāhena yogakṣemaṃ bhaviṣyati
kṣemaṃ durgam imaṃ vāsaṃ vasiṣyāmo yathāsukham
idam adya mahadduḥkhaṃ dharmakṛcchraṃ vṛkodara
dṛṣṭvaiva tvāṃ mahāprājña anaṅgenābhicoditā
yudhiṣṭhiraṃ ca māṃ caiva varayāmāsa dharmataḥ
dharmārthaṃ dehi putraṃ tvaṃ sa naḥ śreyaḥ kariṣyati
prativākyaṃ tu necchāmi hyāvābhyāṃ vacanaṃ kuru
- 20
वैशंपायन उवाच
तथेति तत्प्रतिज्ञाय हिडिम्बा राक्षसी तदा
भीमसेनो ऽब्रवीद् इदम्
शासनं ते करिष्यामि देवशासनम् इत्यपि
समक्षं भ्रातृमध्ये तु भीमसेनो ऽब्रवीद् इदम्
शृणु राक्षसि सत्येन समयं ते वदाम्यहम्
यावत्कालेन भवति पुत्रस्योत्पादनं शुभे
तावत्कालं गमिष्यामि त्वया सह सुमध्यमे
विशेषतो मत्सकाशे मा प्रकाशय नीचताम्
उत्तमस्त्रीगुणोपेता भजेथा वरवर्णिनि
गताहनि निवेशेषु भोज्यं राजार्हम् आनयत्
सा कदाचिद्विहारार्थं हिडिम्बा कामचारिणी
भीमसेनम् उपादाय ऊर्ध्वम् आचक्रमे ततः
vaiśaṃpāyana uvāca
tatheti tatpratijñāya hiḍimbā rākṣasī tadā
bhīmaseno 'bravīd idam
śāsanaṃ te kariṣyāmi devaśāsanam ityapi
samakṣaṃ bhrātṛmadhye tu bhīmaseno 'bravīd idam
śṛṇu rākṣasi satyena samayaṃ te vadāmyaham
yāvatkālena bhavati putrasyotpādanaṃ śubhe
tāvatkālaṃ gamiṣyāmi tvayā saha sumadhyame
viśeṣato matsakāśe mā prakāśaya nīcatām
uttamastrīguṇopetā bhajethā varavarṇini
gatāhani niveśeṣu bhojyaṃ rājārham ānayat
sā kadācidvihārārthaṃ hiḍimbā kāmacāriṇī
bhīmasenam upādāya ūrdhvam ācakrame tataḥ
- 21
शैलशृङ्गेषु रम्येषु देवतायतनेषु च
मृगपक्षिविघुष्टेषु रमणीयेषु सर्वदा
śailaśṛṅgeṣu ramyeṣu devatāyataneṣu ca
mṛgapakṣivighuṣṭeṣu ramaṇīyeṣu sarvadā
- 22
कृत्वा च परमं रूपं सर्वाभरणभूषिता
संजल्पन्ती सुमधुरं रमयामास पाण्डवम्
kṛtvā ca paramaṃ rūpaṃ sarvābharaṇabhūṣitā
saṃjalpantī sumadhuraṃ ramayāmāsa pāṇḍavam
- 23
तथैव वनदुर्गेषु पुष्पितद्रुमसानुषु
सरःसु रमणीयेषु पद्मोत्पलयुतेषु च
tathaiva vanadurgeṣu puṣpitadrumasānuṣu
saraḥsu ramaṇīyeṣu padmotpalayuteṣu ca
- 24
नदीद्वीपप्रदेशेषु वैडूर्यसिकतासु च
सुतीर्थवनतोयासु तथा गिरिनदीषु च
काननेषु विचित्रेषु पुष्पितद्रुमवल्लिषु
हिमवद्गिरिकुञ्जेषु गुहासु विविधासु च
प्रफुल्लशतपत्रेषु सरःस्वमलवारिषु
nadīdvīpapradeśeṣu vaiḍūryasikatāsu ca
sutīrthavanatoyāsu tathā girinadīṣu ca
kānaneṣu vicitreṣu puṣpitadrumavalliṣu
himavadgirikuñjeṣu guhāsu vividhāsu ca
praphullaśatapatreṣu saraḥsvamalavāriṣu
- 25
सगरस्य प्रदेशेषु मणिहेमचितेषु च
पत्तनेषु च रम्येषु महाशालवनेषु च
sagarasya pradeśeṣu maṇihemaciteṣu ca
pattaneṣu ca ramyeṣu mahāśālavaneṣu ca
- 26
देवारण्येषु पुण्येषु तथा पर्वतसानुषु
गुह्यकानां निवासेषु तापसायतनेषु च
devāraṇyeṣu puṇyeṣu tathā parvatasānuṣu
guhyakānāṃ nivāseṣu tāpasāyataneṣu ca
- 27
सर्वर्तुफलपुष्पेषु मानसेषु सरःसु च
बिभ्रती परमं रूपं रमयामास पाण्डवम्
वैशंपायनः
गते भगवति व्यासे पाण्डवा विगतज्वराः
ऊषुस्तत्र च षण्मासान्वटवृक्षे यथासुखम्
शाकमूलफलाहारास्तपः कुर्वन्ति पाण्डवाः
अनुज्ञाता महाराज ततः कमलपालिका
यथा च सुकृती स्वर्गे मोदते ऽप्सरसा सह
स तथा परमप्रीतस्तया रेमे महाद्युतिः
शुभं हि जघनं तस्याः सुवर्णमणिमेखलम्
न ततर्प मुदा मृद्नन्भीमसेनो मुहुर्मुहुः
रमयन्ती ततो भीमं तत्र तत्र मनोजवा
सा रेमे तेन संहर्षाद् अतृप्यन्ती मुहुर्मुहुः
अहःसु विचरन्ती सा निशाकालेषु पाण्डवम्
आनीय वै स्वके गेहे दर्शयामास मातरम्
भ्रातृभिः सहितो नित्यं स्वपते पाण्डवस्तदा
कुन्त्याः परिचरन्ती सा तस्याः पार्श्वे ऽवसन्निशाम्
कामांश्च मुखवासादीन् आनयिष्यति भोजनम्
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायाम् आजगाम महाव्रतः
पाराशर्यो महाप्राज्ञो दिव्यदर्शी महातपाः
ते ऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं तदा
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सस्नुषा चैव माधवी
sarvartuphalapuṣpeṣu mānaseṣu saraḥsu ca
bibhratī paramaṃ rūpaṃ ramayāmāsa pāṇḍavam
vaiśaṃpāyanaḥ
gate bhagavati vyāse pāṇḍavā vigatajvarāḥ
ūṣustatra ca ṣaṇmāsānvaṭavṛkṣe yathāsukham
śākamūlaphalāhārāstapaḥ kurvanti pāṇḍavāḥ
anujñātā mahārāja tataḥ kamalapālikā
yathā ca sukṛtī svarge modate 'psarasā saha
sa tathā paramaprītastayā reme mahādyutiḥ
śubhaṃ hi jaghanaṃ tasyāḥ suvarṇamaṇimekhalam
na tatarpa mudā mṛdnanbhīmaseno muhurmuhuḥ
ramayantī tato bhīmaṃ tatra tatra manojavā
sā reme tena saṃharṣād atṛpyantī muhurmuhuḥ
ahaḥsu vicarantī sā niśākāleṣu pāṇḍavam
ānīya vai svake gehe darśayāmāsa mātaram
bhrātṛbhiḥ sahito nityaṃ svapate pāṇḍavastadā
kuntyāḥ paricarantī sā tasyāḥ pārśve 'vasanniśām
kāmāṃśca mukhavāsādīn ānayiṣyati bhojanam
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām ājagāma mahāvrataḥ
pārāśaryo mahāprājño divyadarśī mahātapāḥ
te 'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ tadā
tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve sasnuṣā caiva mādhavī
- 28
रमयन्ती तथा भीमं तत्र तत्र मनोजवा
दिव्याभरणवस्त्राङ्गी दिव्यस्रगनुलेपना
एवं भ्रातॄन्सप्त मासान्हिडिम्बावासयद्वने
पाण्डवान्भीमसेनार्थं राक्षसी कामरूपिणी
सुखं स विहरन्भीमस्तत्कालं पर्यणामयत्
ततो ऽलभत सा गर्भं राक्षसी कामरूपिणी
अतृप्ता भीमसेनेन सप्तमासोपसंगता
प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलम्
ramayantī tathā bhīmaṃ tatra tatra manojavā
divyābharaṇavastrāṅgī divyasraganulepanā
evaṃ bhrātṝnsapta māsānhiḍimbāvāsayadvane
pāṇḍavānbhīmasenārthaṃ rākṣasī kāmarūpiṇī
sukhaṃ sa viharanbhīmastatkālaṃ paryaṇāmayat
tato 'labhata sā garbhaṃ rākṣasī kāmarūpiṇī
atṛptā bhīmasenena saptamāsopasaṃgatā
prajajñe rākṣasī putraṃ bhīmasenānmahābalam
- 29
विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम्
भीमरूपं सुताम्रोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाबलम्
virūpākṣaṃ mahāvaktraṃ śaṅkukarṇaṃ vibhīṣaṇam
bhīmarūpaṃ sutāmroṣṭhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahābalam
- 30
महेष्वासं महावीर्यं महासत्त्वं महाभुजम्
महाजवं महाकायं महामायम् अरिंदमम्
दीर्घघोणं महोरस्कं विकटोद्बद्धपिण्डिकम्
maheṣvāsaṃ mahāvīryaṃ mahāsattvaṃ mahābhujam
mahājavaṃ mahākāyaṃ mahāmāyam ariṃdamam
dīrghaghoṇaṃ mahoraskaṃ vikaṭodbaddhapiṇḍikam

