Sanskrit

19 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9

    अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने विभो

    तद् उपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः

    ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः

    समन्ततो ददौ पश्चाद् अग्निं तत्र निवेशने

    ज्ञात्वा तु तद्गृहं सर्वम् आदीप्तं पाण्डुनन्दनाः

    सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धम् अरिंदमाः

    पूर्वम् एव बिलं शोध्य भीमसेनो महामतिः

    पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद्बिलम्

    दत्त्वाग्निं सहसा भीमो निर्जगाम बिलेन सः

    गृहे तत्परितः सुधीः

    गृहस्थं द्रव्यसंजातं

    atha pravāte tumule niśi supte jane vibho

    tad upādīpayadbhīmaḥ śete yatra purocanaḥ

    tato jatugṛhadvāraṃ dīpayāmāsa pāṇḍavaḥ

    samantato dadau paścād agniṃ tatra niveśane

    jñātvā tu tadgṛhaṃ sarvam ādīptaṃ pāṇḍunandanāḥ

    suraṅgāṃ viviśustūrṇaṃ mātrā sārdham ariṃdamāḥ

    pūrvam eva bilaṃ śodhya bhīmaseno mahāmatiḥ

    pāṇḍavaiḥ sahitāṃ kuntīṃ prāveśayata tadbilam

    dattvāgniṃ sahasā bhīmo nirjagāma bilena saḥ

    gṛhe tatparitaḥ sudhīḥ

    gṛhasthaṃ dravyasaṃjātaṃ

  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19

    तरसा पादपान्भञ्जन्महीं पद्भ्यां विदारयन्

    स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः

    अव्यक्तवनमार्गः सन्भञ्जन्गुल्मलतागुरून्

    वैशंपायन उवाच

    एतस्मिन्न् एव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः

    विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम्

    स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान्ददृशे वने

    जनन्या सह कौरव्य मापयानान्नदीजलम्

    विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः

    ततस्तस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः

    ततः संप्रेषितो विद्वान्विदुरेण नरस्तदा

    पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम्

    सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम्

    शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्रम्भिभिः कृताम्

    ततः पुनर् अथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम्

    युधिष्ठिर निबोधेदं संज्ञार्थं वचनं कवेः

    कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः

    न हन्तीत्येवम् आत्मानं यो रक्षति स जीवति

    तेन मां प्रेषितं विद्धि विश्वस्तं संज्ञयानया

    भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतो ऽर्थवित्

    कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे

    शकुनिं चैव कौन्तेय विजेतासि न संशयः

    इयं वारिपथे युक्ता नौर् अप्सु सुखगामिनी

    मोचयिष्यति वः सर्वान् अस्माद्देशान्न संशयः

    अथ तान्व्यथितान्दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान्

    नावम् आरोप्य गङ्गायां प्रस्थितान् अब्रवीत्पुनः

    विदुरो मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य च वो मुहुः

    अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानम् इति चाब्रवीत्

    इत्युक्त्वा स तु तान्वीरान्पुमान्विदुरचोदितः

    तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान्

    तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः

    जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतम् अगाद्धि सः

    पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसंदिश्य वै कवेः

    गङ्गाम् उत्तीर्य वेगेन जग्मुर्गूढम् अलक्षिताः

    tarasā pādapānbhañjanmahīṃ padbhyāṃ vidārayan

    sa jagāmāśu tejasvī vātaraṃhā vṛkodaraḥ

    avyaktavanamārgaḥ sanbhañjangulmalatāgurūn

    vaiśaṃpāyana uvāca

    etasminn eva kāle tu yathāsaṃpratyayaṃ kaviḥ

    viduraḥ preṣayāmāsa tadvanaṃ puruṣaṃ śucim

    sa gatvā tu yathoddeśaṃ pāṇḍavāndadṛśe vane

    jananyā saha kauravya māpayānānnadījalam

    viditaṃ tanmahābuddhervidurasya mahātmanaḥ

    tatastasyāpi cāreṇa ceṣṭitaṃ pāpacetasaḥ

    tataḥ saṃpreṣito vidvānvidureṇa narastadā

    pārthānāṃ darśayāmāsa manomārutagāminīm

    sarvavātasahāṃ nāvaṃ yantrayuktāṃ patākinīm

    śive bhāgīrathītīre narairvisrambhibhiḥ kṛtām

    tataḥ punar athovāca jñāpakaṃ pūrvacoditam

    yudhiṣṭhira nibodhedaṃ saṃjñārthaṃ vacanaṃ kaveḥ

    kakṣaghnaḥ śiśiraghnaśca mahākakṣe bilaukasaḥ

    na hantītyevam ātmānaṃ yo rakṣati sa jīvati

    tena māṃ preṣitaṃ viddhi viśvastaṃ saṃjñayānayā

    bhūyaścaivāha māṃ kṣattā viduraḥ sarvato 'rthavit

    karṇaṃ duryodhanaṃ caiva bhrātṛbhiḥ sahitaṃ raṇe

    śakuniṃ caiva kaunteya vijetāsi na saṃśayaḥ

    iyaṃ vāripathe yuktā naur apsu sukhagāminī

    mocayiṣyati vaḥ sarvān asmāddeśānna saṃśayaḥ

    atha tānvyathitāndṛṣṭvā saha mātrā narottamān

    nāvam āropya gaṅgāyāṃ prasthitān abravītpunaḥ

    viduro mūrdhnyupāghrāya pariṣvajya ca vo muhuḥ

    ariṣṭaṃ gacchatāvyagrāḥ panthānam iti cābravīt

    ityuktvā sa tu tānvīrānpumānviduracoditaḥ

    tārayāmāsa rājendra gaṅgāṃ nāvā nararṣabhān

    tārayitvā tato gaṅgāṃ pāraṃ prāptāṃśca sarvaśaḥ

    jayāśiṣaḥ prayujyātha yathāgatam agāddhi saḥ

    pāṇḍavāśca mahātmānaḥ pratisaṃdiśya vai kaveḥ

    gaṅgām uttīrya vegena jagmurgūḍham alakṣitāḥ