28 shlokas
- 1
सूत उवाच
तत आहूय पुत्रं स्वं जरत्कारुर्भुजंगमा
वासुकेर्नागराजस्य वचनाद् इदम् अब्रवीत्
sūta uvāca
tata āhūya putraṃ svaṃ jaratkārurbhujaṃgamā
vāsukernāgarājasya vacanād idam abravīt
- 2
अहं तव पितुः पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्ततः
कालः स चायं सम्प्राप्तस्तत्कुरुष्व यथातथम्
ahaṃ tava pituḥ putra bhrātrā dattā nimittataḥ
kālaḥ sa cāyaṃ samprāptastatkuruṣva yathātatham
- 3
आस्तीक उवाच
किंनिमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत्तथा
āstīka uvāca
kiṃnimittaṃ mama piturdattā tvaṃ mātulena me
tanmamācakṣva tattvena śrutvā kartāsmi tattathā
- 4
सूत उवाच
तत आचष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी
भगिनी नागराजस्य जरत्कारुर् अविक्लवा
sūta uvāca
tata ācaṣṭa sā tasmai bāndhavānāṃ hitaiṣiṇī
bhaginī nāgarājasya jaratkārur aviklavā
- 5
भुजगानाम् अशेषाणां माता कद्रूर् इति श्रुतिः
तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्
bhujagānām aśeṣāṇāṃ mātā kadrūr iti śrutiḥ
tayā śaptā ruṣitayā sutā yasmānnibodha tat
- 6
उच्चैःश्रवाः सो ऽश्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम
विनतानिमित्तं पणिते दासभावाय पुत्रकाः
uccaiḥśravāḥ so 'śvarājo yanmithyā na kṛto mama
vinatānimittaṃ paṇite dāsabhāvāya putrakāḥ
- 7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः
तत्र पञ्चत्वम् आपन्नाः प्रेतलोकं गमिष्यथ
janamejayasya vo yajñe dhakṣyatyanilasārathiḥ
tatra pañcatvam āpannāḥ pretalokaṃ gamiṣyatha
- 8
तां च शप्तवतीम् एवं साक्षाल्लोकपितामहः
एवम् अस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च
tāṃ ca śaptavatīm evaṃ sākṣāllokapitāmahaḥ
evam astviti tadvākyaṃ provācānumumoda ca
- 9
वासुकिश्चापि तच्छ्रुत्वा पितामहवचस्तदा
अमृते मथिते तात देवाञ्शरणम् ईयिवान्
vāsukiścāpi tacchrutvā pitāmahavacastadā
amṛte mathite tāta devāñśaraṇam īyivān
- 10
सिद्धार्थाश्च सुराः सर्वे प्राप्यामृतम् अनुत्तमम्
भ्रातरं मे पुरस्कृत्य प्रजापतिम् उपागमन्
siddhārthāśca surāḥ sarve prāpyāmṛtam anuttamam
bhrātaraṃ me puraskṛtya prajāpatim upāgaman
- 11
ते तं प्रसादयामासुर्देवाः सर्वे पितामहम्
राज्ञा वासुकिना सार्धं स शापो न भवेद् इति
te taṃ prasādayāmāsurdevāḥ sarve pitāmaham
rājñā vāsukinā sārdhaṃ sa śāpo na bhaved iti
- 12
वासुकिर्नागराजो ऽयं दुःखितो ज्ञातिकारणात्
अभिशापः स मात्रास्य भगवन्न भवेद् इति
तथा विधीयताम् एतद्देवदेव जगत्पते
vāsukirnāgarājo 'yaṃ duḥkhito jñātikāraṇāt
abhiśāpaḥ sa mātrāsya bhagavanna bhaved iti
tathā vidhīyatām etaddevadeva jagatpate
- 13
ब्रह्मोवाच
जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्यां समवाप्स्यति
तत्र जातो द्विजः शापाद्भुजगान्मोक्षयिष्यति
brahmovāca
jaratkārurjaratkāruṃ yāṃ bhāryāṃ samavāpsyati
tatra jāto dvijaḥ śāpādbhujagānmokṣayiṣyati
- 14
जरत्कारुर् उवाच
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वासुकिः पन्नगेश्वरः
प्रादान्माम् अमरप्रख्य तव पित्रे महात्मने
प्राग् एवानागते काले तत्र त्वं मय्यजायथाः
jaratkārur uvāca
etacchrutvā tu vacanaṃ vāsukiḥ pannageśvaraḥ
prādānmām amaraprakhya tava pitre mahātmane
prāg evānāgate kāle tatra tvaṃ mayyajāyathāḥ
- 15
अयं स कालः सम्प्राप्तो भयान्नस्त्रातुम् अर्हसि
भ्रातरं चैव मे तस्मात्त्रातुम् अर्हसि पावकात्
ayaṃ sa kālaḥ samprāpto bhayānnastrātum arhasi
bhrātaraṃ caiva me tasmāttrātum arhasi pāvakāt
- 16
अमोघं नः कृतं तत्स्याद्यद् अहं तव धीमते
पित्रे दत्ता विमोक्षार्थं कथं वा पुत्र मन्यसे
amoghaṃ naḥ kṛtaṃ tatsyādyad ahaṃ tava dhīmate
pitre dattā vimokṣārthaṃ kathaṃ vā putra manyase
- 17
सूत उवाच
एवम् उक्तस्तथेत्युक्त्वा सो ऽस्तीको मातरं तदा
अब्रवीद्दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्न् इव
sūta uvāca
evam uktastathetyuktvā so 'stīko mātaraṃ tadā
abravīdduḥkhasaṃtaptaṃ vāsukiṃ jīvayann iva
- 18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम
तस्माच्छापान्महासत्त्व सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
ahaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi vāsuke pannagottama
tasmācchāpānmahāsattva satyam etadbravīmi te
- 19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम्
प्रयतिष्ये तथा सौम्य यथा श्रेयो भविष्यति
न मे वाग् अनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतो ऽन्यथा
bhava svasthamanā nāga na hi te vidyate bhayam
prayatiṣye tathā saumya yathā śreyo bhaviṣyati
na me vāg anṛtaṃ prāha svaireṣvapi kuto 'nyathā
- 20
तं वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्
वाग्भिर्मङ्गलयुक्ताभिस्तोषयिष्ये ऽद्य मातुल
यथा स यज्ञो नृपतेर्निर्वर्तिष्यति सत्तम
taṃ vai nṛpavaraṃ gatvā dīkṣitaṃ janamejayam
vāgbhirmaṅgalayuktābhistoṣayiṣye 'dya mātula
yathā sa yajño nṛpaternirvartiṣyati sattama
- 21
स संभावय नागेन्द्र मयि सर्वं महामते
न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुम् अर्हति
sa saṃbhāvaya nāgendra mayi sarvaṃ mahāmate
na te mayi mano jātu mithyā bhavitum arhati
- 22
वासुकिर् उवाच
आस्तीक परिघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते
दिशश्च न प्रजानामि ब्रह्मदण्डनिपीडितः
vāsukir uvāca
āstīka parighūrṇāmi hṛdayaṃ me vidīryate
diśaśca na prajānāmi brahmadaṇḍanipīḍitaḥ
- 23
आस्तीक उवाच
न संतापस्त्वया कार्यः कथंचित्पन्नगोत्तम
दीप्ताद् अग्नेः समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्
āstīka uvāca
na saṃtāpastvayā kāryaḥ kathaṃcitpannagottama
dīptād agneḥ samutpannaṃ nāśayiṣyāmi te bhayam
- 24
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम्
नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षीः कथंचन
brahmadaṇḍaṃ mahāghoraṃ kālāgnisamatejasam
nāśayiṣyāmi mātra tvaṃ bhayaṃ kārṣīḥ kathaṃcana
- 25
सूत उवाच
ततः स वासुकेर्घोरम् अपनीय मनोज्वरम्
आधाय चात्मनो ऽङ्गेषु जगाम त्वरितो भृशम्
sūta uvāca
tataḥ sa vāsukerghoram apanīya manojvaram
ādhāya cātmano 'ṅgeṣu jagāma tvarito bhṛśam
- 26
जनमेजयस्य तं यज्ञं सर्वैः समुदितं गुणैः
मोक्षाय भुजगेन्द्राणाम् आस्तीको द्विजसत्तमः
janamejayasya taṃ yajñaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ
mokṣāya bhujagendrāṇām āstīko dvijasattamaḥ
- 27
स गत्वापश्यद् आस्तीको यज्ञायतनम् उत्तमम्
वृतं सदस्यैर्बहुभिः सूर्यवह्निसमप्रभैः
sa gatvāpaśyad āstīko yajñāyatanam uttamam
vṛtaṃ sadasyairbahubhiḥ sūryavahnisamaprabhaiḥ
- 28
स तत्र वारितो द्वाःस्थैः प्रविशन्द्विजसत्तमः
अभितुष्टाव तं यज्ञं प्रवेशार्थी द्विजोत्तमः
स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठं द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः
तुष्टाव राजानम् अनन्तकीर्तिम् ऋत्विक्सदस्यांश्च तथैव चाग्निम्
sa tatra vārito dvāḥsthaiḥ praviśandvijasattamaḥ
abhituṣṭāva taṃ yajñaṃ praveśārthī dvijottamaḥ
sa prāpya yajñāyatanaṃ variṣṭhaṃ dvijottamaḥ puṇyakṛtāṃ variṣṭhaḥ
tuṣṭāva rājānam anantakīrtim ṛtviksadasyāṃśca tathaiva cāgnim

