23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कथयित्वा तु तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यः स भारत
प्रययौ हिमवत्पार्श्वं ततो वज्रधरात्मजः
vaiśaṃpāyana uvāca
kathayitvā tu tatsarvaṃ brāhmaṇebhyaḥ sa bhārata
prayayau himavatpārśvaṃ tato vajradharātmajaḥ
- 2
अगस्त्यवटम् आसाद्य वसिष्ठस्य च पर्वतम्
भृगुतुङ्गे च कौन्तेयः कृतवाञ्शौचम् आत्मनः
agastyavaṭam āsādya vasiṣṭhasya ca parvatam
bhṛgutuṅge ca kaunteyaḥ kṛtavāñśaucam ātmanaḥ
- 3
प्रददौ गोसहस्राणि तीर्थेष्वायतनेषु च
निवेशांश्च द्विजातिभ्यः सो ऽददत्कुरुसत्तमः
pradadau gosahasrāṇi tīrtheṣvāyataneṣu ca
niveśāṃśca dvijātibhyaḥ so 'dadatkurusattamaḥ
- 4
हिरण्यबिन्दोस्तीर्थे च स्नात्वा पुरुषसत्तमः
दृष्टवान्पर्वतश्रेष्ठं पुण्यान्यायतनानि च
hiraṇyabindostīrthe ca snātvā puruṣasattamaḥ
dṛṣṭavānparvataśreṣṭhaṃ puṇyānyāyatanāni ca
- 5
अवतीर्य नरश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सह भारत
प्राचीं दिशम् अभिप्रेप्सुर्जगाम भरतर्षभः
avatīrya naraśreṣṭho brāhmaṇaiḥ saha bhārata
prācīṃ diśam abhiprepsurjagāma bharatarṣabhaḥ
- 6
आनुपूर्व्येण तीर्थानि दृष्टवान्कुरुसत्तमः
नदीं चोत्पलिनीं रम्याम् अरण्यं नैमिषं प्रति
ānupūrvyeṇa tīrthāni dṛṣṭavānkurusattamaḥ
nadīṃ cotpalinīṃ ramyām araṇyaṃ naimiṣaṃ prati
- 7
नन्दाम् अपरनन्दां च कौशिकीं च यशस्विनीम्
महानदीं गयां चैव गङ्गाम् अपि च भारत
nandām aparanandāṃ ca kauśikīṃ ca yaśasvinīm
mahānadīṃ gayāṃ caiva gaṅgām api ca bhārata
- 8
एवं सर्वाणि तीर्थानि पश्यमानस्तथाश्रमान्
आत्मनः पावनं कुर्वन्ब्राह्मणेभ्यो ददौ वसु
evaṃ sarvāṇi tīrthāni paśyamānastathāśramān
ātmanaḥ pāvanaṃ kurvanbrāhmaṇebhyo dadau vasu
- 9
अङ्गवङ्गकलिङ्गेषु यानि पुण्यानि कानिचित्
जगाम तानि सर्वाणि तीर्थान्यायतनानि च
दृष्ट्वा च विधिवत्तानि धनं चापि ददौ ततः
aṅgavaṅgakaliṅgeṣu yāni puṇyāni kānicit
jagāma tāni sarvāṇi tīrthānyāyatanāni ca
dṛṣṭvā ca vidhivattāni dhanaṃ cāpi dadau tataḥ
- 10
कलिङ्गराष्ट्रद्वारेषु ब्राह्मणाः पाण्डवानुगाः
अभ्यनुज्ञाय कौन्तेयम् उपावर्तन्त भारत
kaliṅgarāṣṭradvāreṣu brāhmaṇāḥ pāṇḍavānugāḥ
abhyanujñāya kaunteyam upāvartanta bhārata
- 11
स तु तैर् अभ्यनुज्ञातः कुन्तीपुत्रो धनंजयः
सहायैर् अल्पकैः शूरः प्रययौ येन सागरम्
sa tu tair abhyanujñātaḥ kuntīputro dhanaṃjayaḥ
sahāyair alpakaiḥ śūraḥ prayayau yena sāgaram
- 12
स कलिङ्गान् अतिक्रम्य देशान् आयतनानि च
धर्म्याणि रमणीयानि प्रेक्षमाणो ययौ प्रभुः
शूर्पाकारम् अथाप्लुत्य सागरानूपम् आश्रितः
sa kaliṅgān atikramya deśān āyatanāni ca
dharmyāṇi ramaṇīyāni prekṣamāṇo yayau prabhuḥ
śūrpākāram athāplutya sāgarānūpam āśritaḥ
- 13
महेन्द्रपर्वतं दृष्ट्वा तापसैर् उपशोभितम्
गोदावर्यां ततः स्नात्वा ताम् अतीत्य महाबलः
कावेरीं तां समासाद्य संगमे सागरस्य ह
स्नात्वा सम्पूज्य देवांश्च पितॄंश्च ऋषिभिः सह
समुद्रतीरेण शनैर्मणलूरं जगाम ह
mahendraparvataṃ dṛṣṭvā tāpasair upaśobhitam
godāvaryāṃ tataḥ snātvā tām atītya mahābalaḥ
kāverīṃ tāṃ samāsādya saṃgame sāgarasya ha
snātvā sampūjya devāṃśca pitṝṃśca ṛṣibhiḥ saha
samudratīreṇa śanairmaṇalūraṃ jagāma ha
- 14
तत्र सर्वाणि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च
अथ त्रयोदशे मासे मणलूरेश्वरं प्रभुम्
अभिगम्य महाबाहुर् अभ्यगच्छन्महीपतिम्
मणलूरेश्वरं राजन्धर्मज्ञं चित्रवाहनम्
सर्वशास्त्रेषु नेतारं सर्वास्त्रज्ञम् अकल्मषम्
धर्मे सत्ये दमे शौचे शौर्ये चैव विशेषतः
द्विजराजऋषीणां च धार्मिकाणां महीतले
कीर्तने चोपमाभूतं क्षत्रधर्मविदुत्तमम्
स च तं प्रतिजग्राह विधिपूर्वेण पाण्डवम्
tatra sarvāṇi tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca
atha trayodaśe māse maṇalūreśvaraṃ prabhum
abhigamya mahābāhur abhyagacchanmahīpatim
maṇalūreśvaraṃ rājandharmajñaṃ citravāhanam
sarvaśāstreṣu netāraṃ sarvāstrajñam akalmaṣam
dharme satye dame śauce śaurye caiva viśeṣataḥ
dvijarājaṛṣīṇāṃ ca dhārmikāṇāṃ mahītale
kīrtane copamābhūtaṃ kṣatradharmaviduttamam
sa ca taṃ pratijagrāha vidhipūrveṇa pāṇḍavam
- 15
तस्य चित्राङ्गदा नाम दुहिता चारुदर्शना
तां ददर्श पुरे तस्मिन्विचरन्तीं यदृच्छया
tasya citrāṅgadā nāma duhitā cārudarśanā
tāṃ dadarśa pure tasminvicarantīṃ yadṛcchayā
- 16
दृष्ट्वा च तां वरारोहां चकमे चैत्रवाहिनीम्
अभिगम्य च राजानं ज्ञापयत्स्वं प्रयोजनम्
देहि मे खल्विमां राजन्क्षत्रियाय महात्मने
तच्छ्रुत्वा त्वब्रवीद्राजा कस्य पुत्रो ऽसि नाम किम्
उवाच तं पाण्डवो ऽहं कुन्तीपुत्रो धनंजयः
तम् उवाचाथ राजा स सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
dṛṣṭvā ca tāṃ varārohāṃ cakame caitravāhinīm
abhigamya ca rājānaṃ jñāpayatsvaṃ prayojanam
dehi me khalvimāṃ rājankṣatriyāya mahātmane
tacchrutvā tvabravīdrājā kasya putro 'si nāma kim
uvāca taṃ pāṇḍavo 'haṃ kuntīputro dhanaṃjayaḥ
tam uvācātha rājā sa sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
- 17
राजा प्रभंकरो नाम कुले अस्मिन्बभूव ह
अपुत्रः प्रसवेनार्थी तपस्तेपे स उत्तमम्
rājā prabhaṃkaro nāma kule asminbabhūva ha
aputraḥ prasavenārthī tapastepe sa uttamam
- 18
उग्रेण तपसा तेन प्रणिपातेन शंकरः
ईश्वरस्तोषितस्तेन महादेव उमापतिः
ugreṇa tapasā tena praṇipātena śaṃkaraḥ
īśvarastoṣitastena mahādeva umāpatiḥ
- 19
स तस्मै भगवान्प्रादाद् एकैकं प्रसवं कुले
एकैकः प्रसवस्तस्माद्भवत्यस्मिन्कुले सदा
sa tasmai bhagavānprādād ekaikaṃ prasavaṃ kule
ekaikaḥ prasavastasmādbhavatyasminkule sadā
- 20
तेषां कुमाराः सर्वेषां पूर्वेषां मम जज्ञिरे
कन्या तु मम जातेयं कुलस्योत्पादनी ध्रुवम्
teṣāṃ kumārāḥ sarveṣāṃ pūrveṣāṃ mama jajñire
kanyā tu mama jāteyaṃ kulasyotpādanī dhruvam
- 21
पुत्रो ममेयम् इति मे भावना पुरुषोत्तम
पुत्रिका हेतुविधिना संज्ञिता भरतर्षभ
तस्माद् एकः सुतो यो ऽस्यां जायते भारत त्वया
putro mameyam iti me bhāvanā puruṣottama
putrikā hetuvidhinā saṃjñitā bharatarṣabha
tasmād ekaḥ suto yo 'syāṃ jāyate bhārata tvayā
- 22
एतच्छुल्कं भवत्वस्याः कुलकृज्जायताम् इह
एतेन समयेनेमां प्रतिगृह्णीष्व पाण्डव
etacchulkaṃ bhavatvasyāḥ kulakṛjjāyatām iha
etena samayenemāṃ pratigṛhṇīṣva pāṇḍava
- 23
स तथेति प्रतिज्ञाय कन्यां तां प्रतिगृह्य च
मासे त्रयोदशे पार्थः कृत्वा वैवाहिकीं क्रियाम्
उवास नगरे तस्मिन्कौन्तेयस्त्रिहिमाः समाः
तस्यां सुते समुत्पन्ने परिष्वज्य वराङ्गनाम्
आमन्त्र्य नृपतिं तं तु जगाम परिवर्तितुम्
sa tatheti pratijñāya kanyāṃ tāṃ pratigṛhya ca
māse trayodaśe pārthaḥ kṛtvā vaivāhikīṃ kriyām
uvāsa nagare tasminkaunteyastrihimāḥ samāḥ
tasyāṃ sute samutpanne pariṣvajya varāṅganām
āmantrya nṛpatiṃ taṃ tu jagāma parivartitum

