25 shlokas
- 1
कर्ण उवाच
दुर्योधन तव प्रज्ञा न सम्यग् इति मे मतिः
न ह्युपायेन ते शक्याः पाण्डवाः कुरुनन्दन
karṇa uvāca
duryodhana tava prajñā na samyag iti me matiḥ
na hyupāyena te śakyāḥ pāṇḍavāḥ kurunandana
- 2
पूर्वम् एव हि ते सूक्ष्मैर् उपायैर्यतितास्त्वया
निग्रहीतुं यदा वीर शकिता न तदा त्वया
pūrvam eva hi te sūkṣmair upāyairyatitāstvayā
nigrahītuṃ yadā vīra śakitā na tadā tvayā
- 3
इहैव वर्तमानास्ते समीपे तव पार्थिव
अजातपक्षाः शिशवः शकिता नैव बाधितुम्
ihaiva vartamānāste samīpe tava pārthiva
ajātapakṣāḥ śiśavaḥ śakitā naiva bādhitum
- 4
जातपक्षा विदेशस्था विवृद्धाः सर्वशो ऽद्य ते
नोपायसाध्याः कौन्तेया ममैषा मतिर् अच्युत
jātapakṣā videśasthā vivṛddhāḥ sarvaśo 'dya te
nopāyasādhyāḥ kaunteyā mamaiṣā matir acyuta
- 5
न च ते व्यसनैर्योक्तुं शक्या दिष्टकृता हि ते
शङ्किताश्चेप्सवश्चैव पितृपैतामहं पदम्
na ca te vyasanairyoktuṃ śakyā diṣṭakṛtā hi te
śaṅkitāścepsavaścaiva pitṛpaitāmahaṃ padam
- 6
परस्परेण भेदश्च नाधातुं तेषु शक्यते
एकस्यां ये रताः पत्न्यां न भिद्यन्ते परस्परम्
paraspareṇa bhedaśca nādhātuṃ teṣu śakyate
ekasyāṃ ye ratāḥ patnyāṃ na bhidyante parasparam
- 7
न चापि कृष्णा शक्येत तेभ्यो भेदयितुं परैः
परिद्यूनान्वृतवती किम् उताद्य मृजावतः
na cāpi kṛṣṇā śakyeta tebhyo bhedayituṃ paraiḥ
paridyūnānvṛtavatī kim utādya mṛjāvataḥ
- 8
ईप्सितश्च गुणः स्त्रीणाम् एकस्या बहुभर्तृता
तं च प्राप्तवती कृष्णा न सा भेदयितुं सुखम्
īpsitaśca guṇaḥ strīṇām ekasyā bahubhartṛtā
taṃ ca prāptavatī kṛṣṇā na sā bhedayituṃ sukham
- 9
आर्यवृत्तश्च पाञ्चाल्यो न स राजा धनप्रियः
न संत्यक्ष्यति कौन्तेयान्राज्यदानैर् अपि ध्रुवम्
āryavṛttaśca pāñcālyo na sa rājā dhanapriyaḥ
na saṃtyakṣyati kaunteyānrājyadānair api dhruvam
- 10
तथास्य पुत्रो गुणवान् अनुरक्तश्च पाण्डवान्
तस्मान्नोपायसाध्यांस्तान् अहं मन्ये कथंचन
पाण्डवान्भरतश्रेष्ठ विक्रमस्तत्र रोचताम्
tathāsya putro guṇavān anuraktaśca pāṇḍavān
tasmānnopāyasādhyāṃstān ahaṃ manye kathaṃcana
pāṇḍavānbharataśreṣṭha vikramastatra rocatām
- 11
इदं त्वद्य क्षमं कर्तुम् अस्माकं पुरुषर्षभ
यावन्न कृतमूलास्ते पाण्डवेया विशां पते
तावत्प्रहरणीयास्ते रोचतां तव विक्रमः
idaṃ tvadya kṣamaṃ kartum asmākaṃ puruṣarṣabha
yāvanna kṛtamūlāste pāṇḍaveyā viśāṃ pate
tāvatpraharaṇīyāste rocatāṃ tava vikramaḥ
- 12
अस्मत्पक्षो महान्यावद्यावत्पाञ्चालको लघुः
तावत्प्रहरणं तेषां क्रियतां मा विचारय
asmatpakṣo mahānyāvadyāvatpāñcālako laghuḥ
tāvatpraharaṇaṃ teṣāṃ kriyatāṃ mā vicāraya
- 13
वाहनानि प्रभूतानि मित्राणि बहुलानि च
यावन्न तेषां गान्धारे तावद् एवाशु विक्रम
vāhanāni prabhūtāni mitrāṇi bahulāni ca
yāvanna teṣāṃ gāndhāre tāvad evāśu vikrama
- 14
यावच्च राजा पाञ्चाल्यो नोद्यमे कुरुते मनः
सह पुत्रैर्महावीर्यैस्तावद् एवाशु विक्रम
सदा च वैरी द्रुपदः सततं निकृतस्त्वया
यावन्न वर्धते मित्रै रोचतां तत्र विक्रमः
yāvacca rājā pāñcālyo nodyame kurute manaḥ
saha putrairmahāvīryaistāvad evāśu vikrama
sadā ca vairī drupadaḥ satataṃ nikṛtastvayā
yāvanna vardhate mitrai rocatāṃ tatra vikramaḥ
- 15
यावन्नायाति वार्ष्णेयः कर्षन्यादववाहिनीम्
राज्यार्थे पाण्डवेयानां तावद् एवाशु विक्रम
yāvannāyāti vārṣṇeyaḥ karṣanyādavavāhinīm
rājyārthe pāṇḍaveyānāṃ tāvad evāśu vikrama
- 16
वसूनि विविधान्भोगान्राज्यम् एव च केवलम्
नात्याज्यम् अस्ति कृष्णस्य पाण्डवार्थे महीपते
vasūni vividhānbhogānrājyam eva ca kevalam
nātyājyam asti kṛṣṇasya pāṇḍavārthe mahīpate
- 17
विक्रमेण मही प्राप्ता भरतेन महात्मना
विक्रमेण च लोकांस्त्रीञ्जितवान्पाकशासनः
vikrameṇa mahī prāptā bharatena mahātmanā
vikrameṇa ca lokāṃstrīñjitavānpākaśāsanaḥ
- 18
विक्रमं च प्रशंसन्ति क्षत्रियस्य विशां पते
स्वको हि धर्मः शूराणां विक्रमः पार्थिवर्षभ
vikramaṃ ca praśaṃsanti kṣatriyasya viśāṃ pate
svako hi dharmaḥ śūrāṇāṃ vikramaḥ pārthivarṣabha
- 19
ते बलेन वयं राजन्महता चतुरङ्गिणा
प्रमथ्य द्रुपदं शीघ्रम् आनयामेह पाण्डवान्
te balena vayaṃ rājanmahatā caturaṅgiṇā
pramathya drupadaṃ śīghram ānayāmeha pāṇḍavān
- 20
न हि साम्ना न दानेन न भेदेन च पाण्डवाः
शक्याः साधयितुं तस्माद्विक्रमेणैव ताञ्जहि
na hi sāmnā na dānena na bhedena ca pāṇḍavāḥ
śakyāḥ sādhayituṃ tasmādvikrameṇaiva tāñjahi
- 21
तान्विक्रमेण जित्वेमाम् अखिलां भुङ्क्ष्व मेदिनीम्
नान्यम् अत्र प्रपश्यामि कार्योपायं जनाधिप
tānvikrameṇa jitvemām akhilāṃ bhuṅkṣva medinīm
nānyam atra prapaśyāmi kāryopāyaṃ janādhipa
- 22
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा तु राधेयवचो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्
अभिपूज्य ततः पश्चाद् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvā tu rādheyavaco dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān
abhipūjya tataḥ paścād idaṃ vacanam abravīt
- 23
उपपन्नं महाप्राज्ञे कृतास्त्रे सूतनन्दने
त्वयि विक्रमसम्पन्नम् इदं वचनम् ईदृशम्
upapannaṃ mahāprājñe kṛtāstre sūtanandane
tvayi vikramasampannam idaṃ vacanam īdṛśam
- 24
भूय एव तु भीष्मश्च द्रोणो विदुर एव च
युवां च कुरुतां बुद्धिं भवेद्या नः सुखोदया
bhūya eva tu bhīṣmaśca droṇo vidura eva ca
yuvāṃ ca kurutāṃ buddhiṃ bhavedyā naḥ sukhodayā
- 25
तत आनाय्य तान्सर्वान्मन्त्रिणः सुमहायशाः
धृतराष्ट्रो महाराज मन्त्रयामास वै तदा
tata ānāyya tānsarvānmantriṇaḥ sumahāyaśāḥ
dhṛtarāṣṭro mahārāja mantrayāmāsa vai tadā

