69 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः
एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परममानसाः
vaiśaṃpāyana uvāca
brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ
ekādaśa sutāḥ sthāṇoḥ khyātāḥ paramamānasāḥ
- 2
मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाः
अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतपः
mṛgavyādhaśca śarvaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥ
ajaikapād ahirbudhnyaḥ pinākī ca paraṃtapaḥ
- 3
दहनो ऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः
स्थाणुर्भवश्च भगवान्रुद्रा एकादश स्मृताः
dahano 'theśvaraścaiva kapālī ca mahādyutiḥ
sthāṇurbhavaśca bhagavānrudrā ekādaśa smṛtāḥ
- 4
मरीचिर् अङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
षड् एते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः
marīcir aṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
ṣaḍ ete brahmaṇaḥ putrā vīryavanto maharṣayaḥ
- 5
त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः
बृहस्पतिर् उतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः
trayastvaṅgirasaḥ putrā loke sarvatra viśrutāḥ
bṛhaspatir utathyaśca saṃvartaśca dhṛtavratāḥ
- 6
अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप
सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः
atrestu bahavaḥ putrāḥ śrūyante manujādhipa
sarve vedavidaḥ siddhāḥ śāntātmāno maharṣayaḥ
- 7
राक्षसास्तु पुलस्त्यस्य वानराः किंनरास्तथा
यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः
पुलहस्य मृगाः सिंहा व्याघ्राः किंपुरुषास्तथा
पुलहस्य सुता राजञ्शरभाश्च प्रकीर्तिताः
सिंहाः किंपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा
rākṣasāstu pulastyasya vānarāḥ kiṃnarāstathā
yakṣāśca manujavyāghra putrāstasya ca dhīmataḥ
pulahasya mṛgāḥ siṃhā vyāghrāḥ kiṃpuruṣāstathā
pulahasya sutā rājañśarabhāśca prakīrtitāḥ
siṃhāḥ kiṃpuruṣā vyāghrā ṛkṣā īhāmṛgāstathā
- 8
क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतंगसहचारिणः
विश्रुतास्त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः
kratoḥ kratusamāḥ putrāḥ pataṃgasahacāriṇaḥ
viśrutāstriṣu lokeṣu satyavrataparāyaṇāḥ
- 9
दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद्दक्षिणाद्भगवान् ऋषिः
ब्रह्मणः पृथिवीपाल पुत्रः पुत्रवतां वरः
dakṣastvajāyatāṅguṣṭhāddakṣiṇādbhagavān ṛṣiḥ
brahmaṇaḥ pṛthivīpāla putraḥ putravatāṃ varaḥ
- 10
वामाद् अजायताङ्गुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः
तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन्मुनिः
vāmād ajāyatāṅguṣṭhādbhāryā tasya mahātmanaḥ
tasyāṃ pañcāśataṃ kanyāḥ sa evājanayanmuniḥ
- 11
ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः
पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः
tāḥ sarvāstvanavadyāṅgyaḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ
putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭaputraḥ prajāpatiḥ
- 12
ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिम् इन्दवे
दिव्येन विधिना राजन्कश्यपाय त्रयोदश
dadau sa daśa dharmāya saptaviṃśatim indave
divyena vidhinā rājankaśyapāya trayodaśa
- 13
नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा
nāmato dharmapatnyastāḥ kīrtyamānā nibodha me
kīrtirlakṣmīrdhṛtirmedhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā tathā
- 14
बुद्धिर्लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश
द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा
buddhirlajjā matiścaiva patnyo dharmasya tā daśa
dvārāṇyetāni dharmasya vihitāni svayaṃbhuvā
- 15
सप्तविंशति सोमस्य पत्न्यो लोके परिश्रुताः
कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्यः शुभव्रताः
सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधौ स्थिताः
saptaviṃśati somasya patnyo loke pariśrutāḥ
kālasya nayane yuktāḥ somapatnyaḥ śubhavratāḥ
sarvā nakṣatrayoginyo lokayātrāvidhau sthitāḥ
- 16
पितामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः
तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्
pitāmaho munirdevastasya putraḥ prajāpatiḥ
tasyāṣṭau vasavaḥ putrāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram
- 17
धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलो ऽनलः
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टाविति स्मृताः
dharo dhruvaśca somaśca ahaścaivānilo 'nalaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭāviti smṛtāḥ
- 18
धूम्रायाश्च धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा
चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वसायाः श्वसनस्तथा
dhūmrāyāśca dharaḥ putro brahmavidyo dhruvastathā
candramāstu manasvinyāḥ śvasāyāḥ śvasanastathā
- 19
रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ
ratāyāścāpyahaḥ putraḥ śāṇḍilyāśca hutāśanaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaśca prabhātāyāḥ sutau smṛtau
- 20
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमश्रान्तो मुनिस्तथा
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः
dharasya putro draviṇo hutahavyavahastathā
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaśrānto munistathā
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ
- 21
सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते
मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस्तथा
somasya tu suto varcā varcasvī yena jāyate
manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇastathā
- 22
अह्नः सुतः स्मृतो ज्योतिः श्रमः शान्तस्तथा मुनिः
अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ्शरवणालयः
ahnaḥ sutaḥ smṛto jyotiḥ śramaḥ śāntastathā muniḥ
agneḥ putraḥ kumārastu śrīmāñśaravaṇālayaḥ
- 23
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेशश्च पृष्ठजः
कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्त्तिकेय इति स्मृतः
tasya śākho viśākhaśca naigameśaśca pṛṣṭhajaḥ
kṛttikābhyupapatteśca kārttikeya iti smṛtaḥ
- 24
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः
विश्वकर्मा महाभागो तस्य पुत्रो मनोजवः
अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ
viśvakarmā mahābhāgo tasya putro manojavaḥ
avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu
- 25
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम्
द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ
शङ्खश्च लिखितश्चैव सर्वशास्त्रविशारदौ
pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau
śaṅkhaśca likhitaścaiva sarvaśāstraviśāradau
- 26
बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी
योगसिद्धा जगत्सर्वम् असक्तं विचरत्युत
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य ह
प्रासूत विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम्
bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmacāriṇī
yogasiddhā jagatsarvam asaktaṃ vicaratyuta
prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha
prāsūta viśvakarmāṇaṃ sarvaśilpavatāṃ varam
- 27
विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः
कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः
viśvakarmā mahābhāgo jajñe śilpaprajāpatiḥ
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ
- 28
भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः
यो दिव्यानि विमानानि देवतानां चकार ह
bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ
yo divyāni vimānāni devatānāṃ cakāra ha
- 29
मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः
पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणम् अव्ययम्
manuṣyāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ
pūjayanti ca yaṃ nityaṃ viśvakarmāṇam avyayam
- 30
स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः
निःसृतो भगवान्धर्मः सर्वलोकसुखावहः
stanaṃ tu dakṣiṇaṃ bhittvā brahmaṇo naravigrahaḥ
niḥsṛto bhagavāndharmaḥ sarvalokasukhāvahaḥ

