30 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव ह
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुम् इत्यब्रवीद्वचः
vaiśaṃpāyana uvāca
jarāṃ prāpya yayātistu svapuraṃ prāpya caiva ha
putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca yadum ityabravīdvacaḥ
- 2
जरा वली च मां तात पलितानि च पर्यगुः
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मि यौवने
jarā valī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto 'smi yauvane
- 3
त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयान् अहम्
tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha
yauvanena tvadīyena careyaṃ viṣayān aham
- 4
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम्
दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह
pūrṇe varṣasahasre tu punaste yauvanaṃ tvaham
dattvā svaṃ pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha
- 5
यदुर् उवाच
जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः
तस्मान्न ग्रहीष्ये राजन्न् इति मे रोचते मनः
सितश्मश्रुशिरा दीनो जरया शिथिलीकृतः
वलीसंततगात्रश्च दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः
yadur uvāca
jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ
tasmānna grahīṣye rājann iti me rocate manaḥ
sitaśmaśruśirā dīno jarayā śithilīkṛtaḥ
valīsaṃtatagātraśca durdarśo durbalaḥ kṛśaḥ
- 6
अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवनैः
सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये
भार्यापुत्रसुहृज्जनैः
सुरूपनाशिनीं घोराम्
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्माद् अन्यं वृणीष्व वै
aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtaḥ sa yauvanaiḥ
sahopajīvibhiścaiva tāṃ jarāṃ nābhikāmaye
bhāryāputrasuhṛjjanaiḥ
surūpanāśinīṃ ghorām
santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa
jarāṃ grahītuṃ dharmajña tasmād anyaṃ vṛṇīṣva vai
- 7
ययातिर् उवाच
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
तस्माद् अराज्यभाक्तात प्रजा ते वै भविष्यति
प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वशुं प्रत्यभाषत
yayātir uvāca
yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
tasmād arājyabhāktāta prajā te vai bhaviṣyati
pratyākhyātastu rājā sa turvaśuṃ pratyabhāṣata
- 8
तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह
यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक
turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha
yauvanena careyaṃ vai viṣayāṃstava putraka
- 9
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह
pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam
svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha
- 10
तुर्वसुर् उवाच
न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम्
बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणविनाशिनीम्
turvasur uvāca
na kāmaye jarāṃ tāta kāmabhogapraṇāśinīm
balarūpāntakaraṇīṃ buddhiprāṇavināśinīm
- 11
ययातिर् उवाच
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
तुर्वशो त्वं प्रियं कामं नैतत्सम्पत्स्यते क्वचित्
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति
yayātir uvāca
yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
turvaśo tvaṃ priyaṃ kāmaṃ naitatsampatsyate kvacit
tasmātprajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati
- 12
संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च
पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि
saṃkīrṇācāradharmeṣu pratilomacareṣu ca
piśitāśiṣu cāntyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi
- 13
गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च
पशुधर्मिषु पापेषु म्लेच्छेषु प्रभविष्यसि
gurudāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu ca
paśudharmiṣu pāpeṣu mleccheṣu prabhaviṣyasi
- 14
वैशंपायन उवाच
एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतम् आत्मनः
शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ sa turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutam ātmanaḥ
śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ druhyum idaṃ vacanam abravīt
- 15
द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च
druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm
jarāṃ varṣasahasraṃ me yauvanaṃ svaṃ dadasva ca
- 16
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम्
स्वं चादास्यामि भूयो ऽहं पाप्मानं जरया सह
pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam
svaṃ cādāsyāmi bhūyo 'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha
- 17
द्रुह्युर् उवाच
न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम्
वाग्भङ्गश्चास्य भवति तज्जरां नाभिकामये
druhyur uvāca
na gajaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam
vāgbhaṅgaścāsya bhavati tajjarāṃ nābhikāmaye
- 18
ययातिर् उवाच
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते सम्पत्स्यते क्वचित्
यत्राश्वरथमुख्यानाम् अश्वानां स्याद्गतं न च
हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च
बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च
yayātir uvāca
yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
tasmāddruhyo priyaḥ kāmo na te sampatsyate kvacit
yatrāśvarathamukhyānām aśvānāṃ syādgataṃ na ca
hastināṃ pīṭhakānāṃ ca gardabhānāṃ tathaiva ca
bastānāṃ ca gavāṃ caiva śibikāyāstathaiva ca
- 19
उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति
अराजा भोजशब्दं त्वं तत्रावाप्स्यसि सान्वयः
uḍupaplavasaṃtāro yatra nityaṃ bhaviṣyati
arājā bhojaśabdaṃ tvaṃ tatrāvāpsyasi sānvayaḥ
- 20
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह
एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते
ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha
ekaṃ varṣasahasraṃ tu careyaṃ yauvanena te
- 21
अनुर् उवाच
जीर्णः शिशुवद् आदत्ते ऽकाले ऽन्नम् अशुचिर्यथा
न जुहोति च काले ऽग्निं तां जरां नाभिकामये
anur uvāca
jīrṇaḥ śiśuvad ādatte 'kāle 'nnam aśuciryathā
na juhoti ca kāle 'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye
- 22
ययातिर् उवाच
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
जरादोषस्त्वयोक्तो ऽयं तस्मात्त्वं प्रतिपत्स्यसे
yayātir uvāca
yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
jarādoṣastvayokto 'yaṃ tasmāttvaṃ pratipatsyase
- 23
प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि
द्रुह्युः
ययातिः
अनुः
ययातिः
वैशंपायनः
जीर्णः शिशुवद् आदत्ते ऽकाले ऽन्नम् अशुचिर्यथा
न जुहोति च काले ऽग्निं न बुध्यति च कालतः
न च कृत्यं करोत्येष तां जरां नाभिकामये
यो मे त्वं हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
जरादोषस्त्वयोक्तो ऽयं तस्मात्त्वं नाभिपद्यसे
प्रजाश्च यौवनं प्राप्ता विनशिष्यन्त्यतस्तव
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह
एकं वर्षसहस्रं वै चरेयं तव रूपधृक्
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम्
दत्त्वा च प्रतिपत्स्ये वै पाप्मानं जरया सह
न हस्तिनं नरो नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न पीठकम्
वाग्दुर्भगास्य भवति तां जरां नैव कामये
यो मे त्वं हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि
हस्त्यश्वरथयुग्यानाम् अध्वा न स्यात्कदाचन
हस्तिनां पीठकानां वा गर्दभानां तथैव च
उष्ट्राणां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च
यद्वान्यद्वाहनं किंचिद्देवो हन्यात्क्वचित्क्वचित्
अराजा तव जातश्च भविष्यति च दुर्मते
प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यद्यदिच्छया
पूरोः सकाशम् अगमज्ज्ञात्वा पूरुम् अलङ्घिनम्
एवं ब्रुवन्तं शप्त्वाथ ययातिः सुतम् आत्मनः
शर्मिष्ठायाः सुतं चानुम् इदं वचनम् अब्रवीत्
अनुं पुत्रम् अथाहूय राजा वचनम् अब्रवीत्
prajāśca yauvanaprāptā vinaśiṣyantyano tava
agnipraskandanaparastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi
druhyuḥ
yayātiḥ
anuḥ
yayātiḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
jīrṇaḥ śiśuvad ādatte 'kāle 'nnam aśuciryathā
na juhoti ca kāle 'gniṃ na budhyati ca kālataḥ
na ca kṛtyaṃ karotyeṣa tāṃ jarāṃ nābhikāmaye
yo me tvaṃ hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
jarādoṣastvayokto 'yaṃ tasmāttvaṃ nābhipadyase
prajāśca yauvanaṃ prāptā vinaśiṣyantyatastava
agnipraskandanaparastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi
ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha
ekaṃ varṣasahasraṃ vai careyaṃ tava rūpadhṛk
pūrṇe varṣasahasre tu punaste yauvanaṃ tvaham
dattvā ca pratipatsye vai pāpmānaṃ jarayā saha
na hastinaṃ naro nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na pīṭhakam
vāgdurbhagāsya bhavati tāṃ jarāṃ naiva kāmaye
yo me tvaṃ hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi
hastyaśvarathayugyānām adhvā na syātkadācana
hastināṃ pīṭhakānāṃ vā gardabhānāṃ tathaiva ca
uṣṭrāṇāṃ ca gavāṃ caiva śibikāyāstathaiva ca
yadvānyadvāhanaṃ kiṃciddevo hanyātkvacitkvacit
arājā tava jātaśca bhaviṣyati ca durmate
pratyākhyātaścaturbhiśca śaptvā tānyadyadicchayā
pūroḥ sakāśam agamajjñātvā pūrum alaṅghinam
evaṃ bruvantaṃ śaptvātha yayātiḥ sutam ātmanaḥ
śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ cānum idaṃ vacanam abravīt
anuṃ putram athāhūya rājā vacanam abravīt
- 24
पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि
जरा वली च मे तात पलितानि च पर्यगुः
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मि यौवने
pūro tvaṃ me priyaḥ putrastvaṃ varīyānbhaviṣyasi
jarā valī ca me tāta palitāni ca paryaguḥ
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto 'smi yauvane
- 25
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह
कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसा तव
pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha
kaṃcitkālaṃ careyaṃ vai viṣayānvayasā tava
- 26
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम्
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह
pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam
svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha
- 27
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरम् अञ्जसा
यथात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः
गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यम् आयुष्करं नृणाम्
गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यम् अन्वशासच्छतक्रतुः
गुरोर् अनुमतं प्राप्य सर्वान्कामान् अवाप्नुयात्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaram añjasā
yathāttha māṃ mahārāja tatkariṣyāmi te vacaḥ
gurorvai vacanaṃ puṇyaṃ svargyam āyuṣkaraṃ nṛṇām
guruprasādāttrailokyam anvaśāsacchatakratuḥ
guror anumataṃ prāpya sarvānkāmān avāpnuyāt
- 28
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह
यावद् इच्छसि वा जीवं तावत्तां धारयाम्यहम्
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान्
pratipatsyāmi te rājanpāpmānaṃ jarayā saha
yāvad icchasi vā jīvaṃ tāvattāṃ dhārayāmyaham
gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmānyathepsitān
- 29
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थ माम्
jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava
yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathāttha mām
- 30
ययातिर् उवाच
पूरो प्रीतो ऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति
धर्मे चार्थे च कामे च ख्यातिं लोके गमिष्यति
एवम् उक्त्वा ययातिस्तु काव्यं स्मृत्वा महातपाः
संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि
yayātir uvāca
pūro prīto 'smi te vatsa prītaścedaṃ dadāmi te
sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati
dharme cārthe ca kāme ca khyātiṃ loke gamiṣyati
evam uktvā yayātistu kāvyaṃ smṛtvā mahātapāḥ
saṃkrāmayāmāsa jarāṃ tadā pūrau mahātmani

