42 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो मृगसहस्राणि हत्वा विपुलवाहनः
ततो मेघघनप्रख्यं सिद्धचारणसेवितम्
वनम् आलोकयामास नगराद्योजनद्वये
मृगान् अनुचरन्वन्याञ्श्रमेण परिपीडितः
मृगान् अनुचरंश्चैव वेगेनाश्वान् अचोदयत्
राजा मृगप्रसङ्गेन वनम् अन्यद्विवेश ह
vaiśaṃpāyana uvāca
tato mṛgasahasrāṇi hatvā vipulavāhanaḥ
tato meghaghanaprakhyaṃ siddhacāraṇasevitam
vanam ālokayāmāsa nagarādyojanadvaye
mṛgān anucaranvanyāñśrameṇa paripīḍitaḥ
mṛgān anucaraṃścaiva vegenāśvān acodayat
rājā mṛgaprasaṅgena vanam anyadviveśa ha
- 2
एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितः
स वनस्यान्तम् आसाद्य महद् ईरिणम् आसदत्
eka evottamabalaḥ kṣutpipāsāsamanvitaḥ
sa vanasyāntam āsādya mahad īriṇam āsadat
- 3
तच्चाप्यतीत्य नृपतिर् उत्तमाश्रमसंयुतम्
मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तम् अतीव च
शीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम्
taccāpyatītya nṛpatir uttamāśramasaṃyutam
manaḥprahlādajananaṃ dṛṣṭikāntam atīva ca
śītamārutasaṃyuktaṃ jagāmānyanmahadvanam
- 4
पुष्पितैः पादपैः कीर्णम् अतीव सुखशाद्वलम्
विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा
पुंस्कोकिलनिनादैश्च झिल्लीकगणनादितम्
puṣpitaiḥ pādapaiḥ kīrṇam atīva sukhaśādvalam
vipulaṃ madhurārāvairnāditaṃ vihagaistathā
puṃskokilaninādaiśca jhillīkagaṇanāditam
- 5
प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्
षट्पदाघूर्णितलतं लक्ष्म्या परमया युतम्
pravṛddhaviṭapairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtam
ṣaṭpadāghūrṇitalataṃ lakṣmyā paramayā yutam
- 6
नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी
षट्पदैर्वाप्य् अनाकीर्णस्तस्मिन्वै कानने ऽभवत्
nāpuṣpaḥ pādapaḥ kaścinnāphalo nāpi kaṇṭakī
ṣaṭpadairvāpy anākīrṇastasminvai kānane 'bhavat
- 7
विहगैर्नादितं पुष्पैर् अलंकृतम् अतीव च
सर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैर् अतीव सुखशाद्वलम्
मनोरमं महेष्वासो विवेश वनम् उत्तमम्
vihagairnāditaṃ puṣpair alaṃkṛtam atīva ca
sarvartukusumairvṛkṣair atīva sukhaśādvalam
manoramaṃ maheṣvāso viveśa vanam uttamam
- 8
मारुतागलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशालिनः
पुष्पवृष्टिं विचित्रां स्म व्यसृजंस्ते पुनः पुनः
mārutāgalitāstatra drumāḥ kusumaśālinaḥ
puṣpavṛṣṭiṃ vicitrāṃ sma vyasṛjaṃste punaḥ punaḥ
- 9
दिवस्पृशो ऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वरैः
विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः
divaspṛśo 'tha saṃghuṣṭāḥ pakṣibhirmadhurasvaraiḥ
virejuḥ pādapāstatra vicitrakusumāmbarāḥ
- 10
तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु
रुवन्ति रावं विहगाः षट्पदैः सहिता मृदु
teṣāṃ tatra pravāleṣu puṣpabhārāvanāmiṣu
ruvanti rāvaṃ vihagāḥ ṣaṭpadaiḥ sahitā mṛdu
- 11
तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान्
लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान्
संपश्यन्स महातेजा बभूव मुदितस्तदा
tatra pradeśāṃśca bahūnkusumotkaramaṇḍitān
latāgṛhaparikṣiptānmanasaḥ prītivardhanān
saṃpaśyansa mahātejā babhūva muditastadā
- 12
परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमाचितैः
अशोभत वनं तत्तैर्महेन्द्रध्वजसंनिभैः
सिद्धचारणसंघैश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः
सेवितं वनम् अत्यर्थं मत्तवारणकिंनरैः
parasparāśliṣṭaśākhaiḥ pādapaiḥ kusumācitaiḥ
aśobhata vanaṃ tattairmahendradhvajasaṃnibhaiḥ
siddhacāraṇasaṃghaiśca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ
sevitaṃ vanam atyarthaṃ mattavāraṇakiṃnaraiḥ
- 13
सुखशीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहो ऽनिलः
परिक्रामन्वने वृक्षान् उपैतीव रिरंसया
sukhaśītaḥ sugandhī ca puṣpareṇuvaho 'nilaḥ
parikrāmanvane vṛkṣān upaitīva riraṃsayā
- 14
एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपः
नदीकच्छोद्भवं कान्तम् उच्छ्रितध्वजसंनिभम्
evaṃguṇasamāyuktaṃ dadarśa sa vanaṃ nṛpaḥ
nadīkacchodbhavaṃ kāntam ucchritadhvajasaṃnibham
- 15
प्रेक्षमाणो वनं तत्तु सुप्रहृष्टविहंगमम्
आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम्
prekṣamāṇo vanaṃ tattu suprahṛṣṭavihaṃgamam
āśramapravaraṃ ramyaṃ dadarśa ca manoramam
- 16
नानावृक्षसमाकीर्णं सम्प्रज्वलितपावकम्
तं तदाप्रतिमं श्रीमान् आश्रमं प्रत्यपूजयत्
यतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम्
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ samprajvalitapāvakam
taṃ tadāpratimaṃ śrīmān āśramaṃ pratyapūjayat
yatibhirvālakhilyaiśca vṛtaṃ munigaṇānvitam
- 17
अग्न्यागारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्
महाकच्छैर्बृहद्भिश्च विभ्राजितम् अतीव च
agnyāgāraiśca bahubhiḥ puṣpasaṃstarasaṃstṛtam
mahākacchairbṛhadbhiśca vibhrājitam atīva ca
- 18
मालिनीम् अभितो राजन्नदीं पुण्यां सुखोदकाम्
नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम्
तत्र व्यालमृगान्सौम्यान्पश्यन्प्रीतिम् अवाप सः
mālinīm abhito rājannadīṃ puṇyāṃ sukhodakām
naikapakṣigaṇākīrṇāṃ tapovanamanoramām
tatra vyālamṛgānsaumyānpaśyanprītim avāpa saḥ
- 19
तं चाप्यतिरथः श्रीमान् आश्रमं प्रत्यपद्यत
देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम्
taṃ cāpyatirathaḥ śrīmān āśramaṃ pratyapadyata
devalokapratīkāśaṃ sarvataḥ sumanoharam
- 20
नदीम् आश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः
सर्वप्राणभृतां तत्र जननीम् इव विष्ठिताम्
nadīm āśramasaṃśliṣṭāṃ puṇyatoyāṃ dadarśa saḥ
sarvaprāṇabhṛtāṃ tatra jananīm iva viṣṭhitām
- 21
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम्
सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम्
sacakravākapulināṃ puṣpaphenapravāhinīm
sakiṃnaragaṇāvāsāṃ vānararkṣaniṣevitām
- 22
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैर् उपशोभिताम्
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
तस्यास्तीरे भगवतः काश्यपस्य महात्मनः
आश्रमप्रवरं पुण्यं महर्षिगणसेवितम्
puṇyasvādhyāyasaṃghuṣṭāṃ pulinair upaśobhitām
mattavāraṇaśārdūlabhujagendraniṣevitām
tasyāstīre bhagavataḥ kāśyapasya mahātmanaḥ
āśramapravaraṃ puṇyaṃ maharṣigaṇasevitam
- 23
नदीम् आश्रमसम्बद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा
चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा
nadīm āśramasambaddhāṃ dṛṣṭvāśramapadaṃ tathā
cakārābhipraveśāya matiṃ sa nṛpatistadā
- 24
अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया
नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम्
मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम्
alaṃkṛtaṃ dvīpavatyā mālinyā ramyatīrayā
naranārāyaṇasthānaṃ gaṅgayevopaśobhitam
mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ praviveśa mahadvanam
- 25
तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरेश्वरः
अतीव गुणसम्पन्नम् अनिर्देश्यं च वर्चसा
महर्षिं काश्यपं द्रष्टुम् अथ कण्वं तपोधनम्
tatsa caitrarathaprakhyaṃ samupetya nareśvaraḥ
atīva guṇasampannam anirdeśyaṃ ca varcasā
maharṣiṃ kāśyapaṃ draṣṭum atha kaṇvaṃ tapodhanam
- 26
रथिनीम् अश्वसंबाधां पदातिगणसंकुलाम्
अवस्थाप्य वनद्वारि सेनाम् इदम् उवाच सः
rathinīm aśvasaṃbādhāṃ padātigaṇasaṃkulām
avasthāpya vanadvāri senām idam uvāca saḥ
- 27
मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम्
काश्यपं स्थीयताम् अत्र यावदागमनं मम
muniṃ virajasaṃ draṣṭuṃ gamiṣyāmi tapodhanam
kāśyapaṃ sthīyatām atra yāvadāgamanaṃ mama
- 28
तद्वनं नन्दनप्रख्यम् आसाद्य मनुजेश्वरः
क्षुत्पिपासे जहौ राजा हर्षं चावाप पुष्कलम्
tadvanaṃ nandanaprakhyam āsādya manujeśvaraḥ
kṣutpipāse jahau rājā harṣaṃ cāvāpa puṣkalam
- 29
सामात्यो राजलिङ्गानि सो ऽपनीय नराधिपः
पुरोहितसहायश्च जगामाश्रमम् उत्तमम्
दिदृक्षुस्तत्र तम् ऋषिं तपोराशिम् अथाव्ययम्
sāmātyo rājaliṅgāni so 'panīya narādhipaḥ
purohitasahāyaśca jagāmāśramam uttamam
didṛkṣustatra tam ṛṣiṃ taporāśim athāvyayam
- 30
ब्रह्मलोकप्रतीकाशम् आश्रमं सो ऽभिवीक्ष्य च
षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम्
तथैव सामगीतैश्च सामविद्भिर् उदाहृतैः
ताभिर् ऋक्सामगीताभिर् अथर्वशिरसान्वितम्
अमिताभिर् उक्ताभि सुश्रुवे स नृपस्तदा
विस्मयोत्फुल्लनयनो राजा तत्र बभूव ह
brahmalokapratīkāśam āśramaṃ so 'bhivīkṣya ca
ṣaṭpadodgītasaṃghuṣṭaṃ nānādvijagaṇāyutam
tathaiva sāmagītaiśca sāmavidbhir udāhṛtaiḥ
tābhir ṛksāmagītābhir atharvaśirasānvitam
amitābhir uktābhi suśruve sa nṛpastadā
vismayotphullanayano rājā tatra babhūva ha

