140 shlokas
- 1
सूत उवाच
जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रम् उपास्ते
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति
sūta uvāca
janamejayaḥ pārikṣitaḥ saha bhrātṛbhiḥ kurukṣetre dīrghasatram upāste
tasya bhrātarastrayaḥ śrutasena ugraseno bhīmasena iti
- 2
तेषु तत्सत्रम् उपासीनेषु तत्र श्वाभ्यागच्छत्सारमेयः
स जनमेजयस्य भ्रातृभिर् अभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपम् उपागच्छत्
teṣu tatsatram upāsīneṣu tatra śvābhyāgacchatsārameyaḥ
sa janamejayasya bhrātṛbhir abhihato rorūyamāṇo mātuḥ samīpam upāgacchat
- 3
तं माता रोरूयमाणम् उवाच
किं रोदिषि
केनास्यभिहत इति
taṃ mātā rorūyamāṇam uvāca
kiṃ rodiṣi
kenāsyabhihata iti
- 4
स एवम् उक्तो मातरं प्रत्युवाच
जनमेजयस्य भ्रातृभिर् अभिहतो ऽस्मीति
sa evam ukto mātaraṃ pratyuvāca
janamejayasya bhrātṛbhir abhihato 'smīti
- 5
तं माता प्रत्युवाच
व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्य् अभिहत इति
taṃ mātā pratyuvāca
vyaktaṃ tvayā tatrāparāddhaṃ yenāsy abhihata iti
- 6
स तां पुनर् उवाच
नापराध्यामि किंचित्
नावेक्षे हवींषि नावलिह इति
sa tāṃ punar uvāca
nāparādhyāmi kiṃcit
nāvekṣe havīṃṣi nāvaliha iti
- 7
तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रशोकार्ता तत्सत्रम् उपागच्छद्यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रम् उपास्ते
tacchrutvā tasya mātā saramā putraśokārtā tatsatram upāgacchadyatra sa janamejayaḥ saha bhrātṛbhirdīrghasatram upāste
- 8
स तया क्रुद्धया तत्रोक्तः
अयं मे पुत्रो न किंचिद् अपराध्यति
किमर्थम् अभिहत इति
यस्माच्चायम् अभिहतो ऽनपकारी तस्माद् अदृष्टं त्वां भयम् आगमिष्यतीति
sa tayā kruddhayā tatroktaḥ
ayaṃ me putro na kiṃcid aparādhyati
kimartham abhihata iti
yasmāccāyam abhihato 'napakārī tasmād adṛṣṭaṃ tvāṃ bhayam āgamiṣyatīti
- 9
स जनमेजय एवम् उक्तो देवशुन्या सरमया दृढं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत्
sa janamejaya evam ukto devaśunyā saramayā dṛḍhaṃ saṃbhrānto viṣaṇṇaścāsīt
- 10
स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितम् अनुरूपम् अन्विच्छमानः परं यत्नम् अकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेद् इति
sa tasminsatre samāpte hāstinapuraṃ pratyetya purohitam anurūpam anvicchamānaḥ paraṃ yatnam akarodyo me pāpakṛtyāṃ śamayed iti
- 11
स कदाचिन्मृगयां यातः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित्स्वविषयोद्देशे आश्रमम् अपश्यत्
sa kadācinmṛgayāṃ yātaḥ pārikṣito janamejayaḥ kasmiṃścitsvaviṣayoddeśe āśramam apaśyat
- 12
तत्र कश्चिद् ऋषिर् आसांचक्रे श्रुतश्रवा नाम
तस्याभिमतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम
tatra kaścid ṛṣir āsāṃcakre śrutaśravā nāma
tasyābhimataḥ putra āste somaśravā nāma
- 13
तस्य तं पुत्रम् अभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे
tasya taṃ putram abhigamya janamejayaḥ pārikṣitaḥ paurohityāya vavre
- 14
स नमस्कृत्य तम् ऋषिम् उवाच
भगवन्न् अयं तव पुत्रो मम पुरोहितो ऽस्त्व् इति
sa namaskṛtya tam ṛṣim uvāca
bhagavann ayaṃ tava putro mama purohito 'stv iti
- 15
स एवम् उक्तः प्रत्युवाच
भो जनमेजय पुत्रो ऽयं मम सर्प्यां जातः
महातपस्वी स्वाध्यायसम्पन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ संवृद्धः
समर्थो ऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुम् अन्तरेण महादेवकृत्याम्
अस्य त्व् एकम् उपांशुव्रतम्
यद् एनं कश्चिद्ब्राह्मणः कंचिद् अर्थम् अभियाचेत्तं तस्मै दद्याद् अयम्
यद्य् एतद् उत्सहसे ततो नयस्वैनम् इति
sa evam uktaḥ pratyuvāca
bho janamejaya putro 'yaṃ mama sarpyāṃ jātaḥ
mahātapasvī svādhyāyasampanno mattapovīryasaṃbhṛto macchukraṃ pītavatyāstasyāḥ kukṣau saṃvṛddhaḥ
samartho 'yaṃ bhavataḥ sarvāḥ pāpakṛtyāḥ śamayitum antareṇa mahādevakṛtyām
asya tv ekam upāṃśuvratam
yad enaṃ kaścidbrāhmaṇaḥ kaṃcid artham abhiyācettaṃ tasmai dadyād ayam
yady etad utsahase tato nayasvainam iti
- 16
तेनैवम् उक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच
भगवंस्तथा भविष्यतीति
tenaivam ukto janamejayastaṃ pratyuvāca
bhagavaṃstathā bhaviṣyatīti
- 17
स तं पुरोहितम् उपादायोपावृत्तो भ्रातॄन् उवाच
मयायं वृत उपाध्यायः
यद् अयं ब्रूयात्तत्कार्यम् अविचारयद्भिर् इति
sa taṃ purohitam upādāyopāvṛtto bhrātṝn uvāca
mayāyaṃ vṛta upādhyāyaḥ
yad ayaṃ brūyāttatkāryam avicārayadbhir iti
- 18
तेनैवम् उक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे
तं च देशं वशे स्थापयामास
tenaivam uktā bhrātarastasya tathā cakruḥ
sa tathā bhrātṝnsaṃdiśya takṣaśilāṃ pratyabhipratasthe
taṃ ca deśaṃ vaśe sthāpayāmāsa
- 19
एतस्मिन्न् अन्तरे कश्चिद् ऋषिर्धौम्यो नामायोदः
तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुर् उपमन्युर् आरुणिर्वेदश्चेति
etasminn antare kaścid ṛṣirdhaumyo nāmāyodaḥ
tasya śiṣyāstrayo babhūvur upamanyur āruṇirvedaśceti
- 20
स एकं शिष्यम् आरुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास
गच्छ केदारखण्डं बधानेति
sa ekaṃ śiṣyam āruṇiṃ pāñcālyaṃ preṣayāmāsa
gaccha kedārakhaṇḍaṃ badhāneti
- 21
स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशक्नोत्
स क्लिश्यमानो ऽपश्यद् उपायम्
भवत्व् एवं करिष्यामीति
sa upādhyāyena saṃdiṣṭa āruṇiḥ pāñcālyastatra gatvā tatkedārakhaṇḍaṃ baddhuṃ nāśaknot
sa kliśyamāno 'paśyad upāyam
bhavatv evaṃ kariṣyāmīti
- 22
स तत्र संविवेश केदारखण्डे
शयाने तस्मिंस्तद् उदकं तस्थौ
sa tatra saṃviveśa kedārakhaṇḍe
śayāne tasmiṃstad udakaṃ tasthau
- 23
ततः कदाचिद् उपाध्याय आयोदो धौम्यः शिष्यान् अपृच्छत्
क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति
tataḥ kadācid upādhyāya āyodo dhaumyaḥ śiṣyān apṛcchat
kva āruṇiḥ pāñcālyo gata iti
- 24
ते प्रत्यूचुः
भगवतैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति
te pratyūcuḥ
bhagavataiva preṣito gaccha kedārakhaṇḍaṃ badhāneti
- 25
स एवम् उक्तस्ताञ्शिष्यान्प्रत्युवाच
तस्मात्सर्वे तत्र गच्छामो यत्र स इति
sa evam uktastāñśiṣyānpratyuvāca
tasmātsarve tatra gacchāmo yatra sa iti
- 26
स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि
वत्सैहीति
sa tatra gatvā tasyāhvānāya śabdaṃ cakāra
bho āruṇe pāñcālya kvāsi
vatsaihīti
- 27
स तच्छ्रुत्वा आरुणिर् उपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थाय तम् उपाध्यायम् उपतस्थे
प्रोवाच चैनम्
अयम् अस्म्य् अत्र केदारखण्डे निःसरमाणम् उदकम् अवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तम् उपस्थितः
तद् अभिवादये भगवन्तम्
आज्ञापयतु भवान्
किं करवाणीति
sa tacchrutvā āruṇir upādhyāyavākyaṃ tasmātkedārakhaṇḍātsahasotthāya tam upādhyāyam upatasthe
provāca cainam
ayam asmy atra kedārakhaṇḍe niḥsaramāṇam udakam avāraṇīyaṃ saṃroddhuṃ saṃviṣṭo bhagavacchabdaṃ śrutvaiva sahasā vidārya kedārakhaṇḍaṃ bhavantam upasthitaḥ
tad abhivādaye bhagavantam
ājñāpayatu bhavān
kiṃ karavāṇīti
- 28
तम् उपाध्यायो ऽब्रवीत्
यस्माद्भवान्केदारखण्डम् अवदार्योत्थितस्तस्माद्भवान् उद्दालक एव नाम्ना भविष्यतीति
tam upādhyāyo 'bravīt
yasmādbhavānkedārakhaṇḍam avadāryotthitastasmādbhavān uddālaka eva nāmnā bhaviṣyatīti
- 29
स उपाध्यायेनानुगृहीतः
यस्मात्त्वया मद्वचो ऽनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयो ऽवाप्स्यसीति
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति
sa upādhyāyenānugṛhītaḥ
yasmāttvayā madvaco 'nuṣṭhitaṃ tasmācchreyo 'vāpsyasīti
sarve ca te vedāḥ pratibhāsyanti sarvāṇi ca dharmaśāstrāṇīti
- 30
स एवम् उक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम
sa evam ukta upādhyāyeneṣṭaṃ deśaṃ jagāma

