17 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
गुणैः समुदितं सम्यग् इदं नः प्रथितं कुलम्
अत्यन्यान्पृथिवीपालान्पृथिव्याम् अधिराज्यभाक्
bhīṣma uvāca
guṇaiḥ samuditaṃ samyag idaṃ naḥ prathitaṃ kulam
atyanyānpṛthivīpālānpṛthivyām adhirājyabhāk
- 2
रक्षितं राजभिः पूर्वैर्धर्मविद्भिर्महात्मभिः
नोत्सादम् अगमच्चेदं कदाचिद् इह नः कुलम्
rakṣitaṃ rājabhiḥ pūrvairdharmavidbhirmahātmabhiḥ
notsādam agamaccedaṃ kadācid iha naḥ kulam
- 3
मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना
समवस्थापितं भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु
mayā ca satyavatyā ca kṛṣṇena ca mahātmanā
samavasthāpitaṃ bhūyo yuṣmāsu kulatantuṣu
- 4
वर्धते तद् इदं पुत्र कुलं सागरवद्यथा
तथा मया विधातव्यं त्वया चैव विशेषतः
vardhate tad idaṃ putra kulaṃ sāgaravadyathā
tathā mayā vidhātavyaṃ tvayā caiva viśeṣataḥ
- 5
श्रूयते यादवी कन्या अनुरूपा कुलस्य नः
सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च
śrūyate yādavī kanyā anurūpā kulasya naḥ
subalasyātmajā caiva tathā madreśvarasya ca
- 6
कुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च सर्वशः
उचिताश्चैव संबन्धे ते ऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः
kulīnā rūpavatyaśca nāthavatyaśca sarvaśaḥ
ucitāścaiva saṃbandhe te 'smākaṃ kṣatriyarṣabhāḥ
- 7
मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर
संतानार्थं कुलस्यास्य यद्वा विदुर मन्यसे
manye varayitavyāstā ityahaṃ dhīmatāṃ vara
saṃtānārthaṃ kulasyāsya yadvā vidura manyase
- 8
विदुर उवाच
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः
तस्मात्स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम्
vidura uvāca
bhavānpitā bhavānmātā bhavānnaḥ paramo guruḥ
tasmātsvayaṃ kulasyāsya vicārya kuru yaddhitam
- 9
वैशंपायन उवाच
अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम्
आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम्
गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा
vaiśaṃpāyana uvāca
atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṃ subalātmajām
ārādhya varadaṃ devaṃ bhaganetraharaṃ haram
gāndhārī kila putrāṇāṃ śataṃ lebhe varaṃ śubhā
- 10
इति श्रुत्वा च तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः
ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत
iti śrutvā ca tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ
tato gāndhārarājasya preṣayāmāsa bhārata
- 11
अचक्षुर् इति तत्रासीत्सुबलस्य विचारणा
कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः
ददौ तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम्
acakṣur iti tatrāsītsubalasya vicāraṇā
kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ
dadau tāṃ dhṛtarāṣṭrāya gāndhārīṃ dharmacāriṇīm
- 12
गान्धारी त्वपि शुश्राव धृतराष्ट्रम् अचक्षुषम्
आत्मानं दित्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत
gāndhārī tvapi śuśrāva dhṛtarāṣṭram acakṣuṣam
ātmānaṃ ditsitaṃ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata
- 13
ततः सा पट्टम् आदाय कृत्वा बहुगुणं शुभा
बबन्ध नेत्रे स्वे राजन्पतिव्रतपरायणा
नात्यश्नीयां पतिम् अहम् इत्येवं कृतनिश्चया
tataḥ sā paṭṭam ādāya kṛtvā bahuguṇaṃ śubhā
babandha netre sve rājanpativrataparāyaṇā
nātyaśnīyāṃ patim aham ityevaṃ kṛtaniścayā
- 14
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अभ्ययात्
स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्ताम् आदाय कौरवान्
तां तदा धृतराष्ट्राय ददौ परमसत्कृताम्
भीष्मस्यानुमते चैव विवाहं समकारयत्
ततो विवाहं चक्रे ऽस्या नक्षत्रे सर्वसंमते
सौबलस्तु महाराजा शकुनिः प्रियदर्शनः
tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abhyayāt
svasāraṃ parayā lakṣmyā yuktām ādāya kauravān
tāṃ tadā dhṛtarāṣṭrāya dadau paramasatkṛtām
bhīṣmasyānumate caiva vivāhaṃ samakārayat
tato vivāhaṃ cakre 'syā nakṣatre sarvasaṃmate
saubalastu mahārājā śakuniḥ priyadarśanaḥ
- 15
दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम्
पुनर् आयात्स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः
dattvā sa bhaginīṃ vīro yathārhaṃ ca paricchadam
punar āyātsvanagaraṃ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ
- 16
गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचेष्टितैः
तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत
गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम्
अतिचाराद्भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत्
सा दृष्टिविनिवृत्तापि भर्तुश्च समतां ययौ
न हि सूक्ष्मे ऽप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा
gāndhāryapi varārohā śīlācāraviceṣṭitaiḥ
tuṣṭiṃ kurūṇāṃ sarveṣāṃ janayāmāsa bhārata
gāndhārī sā patiṃ dṛṣṭvā prajñācakṣuṣam īśvaram
aticārādbhṛśaṃ bhītā bhartuḥ sā samacintayat
sā dṛṣṭivinivṛttāpi bhartuśca samatāṃ yayau
na hi sūkṣme 'pyatīcāre bhartuḥ sā vavṛte tadā
- 17
वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्पतिव्रतपरायणा
वाचापि पुरुषान् अन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत्
तस्याः सहोदराः कन्याः पुनर् एव ददौ दश
गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण वरितस्तदा
सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां च सुसंहिताम्
तेजःश्रवां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम्
शंभुवां च दशार्णां च गान्धारीर्दश विश्रुताः
एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
ततः शांतनवो भीष्मो धनुष्क्रीतास्ततस्ततः
अददाद्धृतराष्ट्राय राजपुत्रीः परः शतम्
vṛttenārādhya tānsarvānpativrataparāyaṇā
vācāpi puruṣān anyānsuvratā nānvakīrtayat
tasyāḥ sahodarāḥ kanyāḥ punar eva dadau daśa
gāndhārarājaḥ subalo bhīṣmeṇa varitastadā
satyavratāṃ satyasenāṃ sudeṣṇāṃ ca susaṃhitām
tejaḥśravāṃ suśravāṃ ca tathaiva nikṛtiṃ śubhām
śaṃbhuvāṃ ca daśārṇāṃ ca gāndhārīrdaśa viśrutāḥ
ekāhnā pratijagrāha dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo dhanuṣkrītāstatastataḥ
adadāddhṛtarāṣṭrāya rājaputrīḥ paraḥ śatam

