31 shlokas
- 1
सूत उवाच
मातुः सकाशात्तं शापं श्रुत्वा पन्नगसत्तमः
वासुकिश्चिन्तयामास शापो ऽयं न भवेत्कथम्
sūta uvāca
mātuḥ sakāśāttaṃ śāpaṃ śrutvā pannagasattamaḥ
vāsukiścintayāmāsa śāpo 'yaṃ na bhavetkatham
- 2
ततः स मन्त्रयामास भ्रातृभिः सह सर्वशः
ऐरावतप्रभृतिभिर्ये स्म धर्मपरायणाः
tataḥ sa mantrayāmāsa bhrātṛbhiḥ saha sarvaśaḥ
airāvataprabhṛtibhirye sma dharmaparāyaṇāḥ
- 3
वासुकिर् उवाच
अयं शापो यथोद्दिष्टो विदितं वस्तथानघाः
तस्य शापस्य मोक्षार्थं मन्त्रयित्वा यतामहे
vāsukir uvāca
ayaṃ śāpo yathoddiṣṭo viditaṃ vastathānaghāḥ
tasya śāpasya mokṣārthaṃ mantrayitvā yatāmahe
- 4
सर्वेषाम् एव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते
न तु मात्राभिशप्तानां मोक्षो विद्येत पन्नगाः
आराध्य तु जगन्नाथं ब्रह्माणं पन्नगोत्तमाः
मातृशापविमोक्षार्थं न शेषो लब्धवान्वरम्
sarveṣām eva śāpānāṃ pratighāto hi vidyate
na tu mātrābhiśaptānāṃ mokṣo vidyeta pannagāḥ
ārādhya tu jagannāthaṃ brahmāṇaṃ pannagottamāḥ
mātṛśāpavimokṣārthaṃ na śeṣo labdhavānvaram
- 5
अव्ययस्याप्रमेयस्य सत्यस्य च तथाग्रतः
शप्ता इत्येव मे श्रुत्वा जायते हृदि वेपथुः
avyayasyāprameyasya satyasya ca tathāgrataḥ
śaptā ityeva me śrutvā jāyate hṛdi vepathuḥ
- 6
नूनं सर्वविनाशो ऽयम् अस्माकं समुदाहृतः
शापः सृष्टो महाघोरो मात्रा खल्वविनीतया
न ह्येनां सो ऽव्ययो देवः शपन्तीं प्रत्यषेधयत्
nūnaṃ sarvavināśo 'yam asmākaṃ samudāhṛtaḥ
śāpaḥ sṛṣṭo mahāghoro mātrā khalvavinītayā
na hyenāṃ so 'vyayo devaḥ śapantīṃ pratyaṣedhayat
- 7
तस्मात्संमन्त्रयामो ऽत्र भुजगानाम् अनामयम्
यथा भवेत सर्वेषां मा नः कालो ऽत्यगाद् अयम्
सर्व एव हि नस्तावद्बुद्धिमन्तो विचक्षणाः
tasmātsaṃmantrayāmo 'tra bhujagānām anāmayam
yathā bhaveta sarveṣāṃ mā naḥ kālo 'tyagād ayam
sarva eva hi nastāvadbuddhimanto vicakṣaṇāḥ
- 8
अपि मन्त्रयमाणा हि हेतुं पश्याम मोक्षणे
यथा नष्टं पुरा देवा गूढम् अग्निं गुहागतम्
api mantrayamāṇā hi hetuṃ paśyāma mokṣaṇe
yathā naṣṭaṃ purā devā gūḍham agniṃ guhāgatam
- 9
यथा स यज्ञो न भवेद्यथा वापि पराभवेत्
जनमेजयस्य सर्पाणां विनाशकरणाय हि
yathā sa yajño na bhavedyathā vāpi parābhavet
janamejayasya sarpāṇāṃ vināśakaraṇāya hi
- 10
सूत उवाच
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे काद्रवेयाः समागताः
समयं चक्रिरे तत्र मन्त्रबुद्धिविशारदाः
तेषु तत्रोपविष्टेषु पन्नगेषु द्विजोत्तम
एलापत्त्रो ऽब्रवीत्तेषां मन्त्रविद्योत्तमो बलैः
sūta uvāca
tathetyuktvā tu te sarve kādraveyāḥ samāgatāḥ
samayaṃ cakrire tatra mantrabuddhiviśāradāḥ
teṣu tatropaviṣṭeṣu pannageṣu dvijottama
elāpattro 'bravītteṣāṃ mantravidyottamo balaiḥ
- 11
एके तत्राब्रुवन्नागा वयं भूत्वा द्विजर्षभाः
जनमेजयं तं भिक्षामो यज्ञस्ते न भवेद् इति
eke tatrābruvannāgā vayaṃ bhūtvā dvijarṣabhāḥ
janamejayaṃ taṃ bhikṣāmo yajñaste na bhaved iti
- 12
अपरे त्वब्रुवन्नागास्तत्र पण्डितमानिनः
मन्त्रिणो ऽस्य वयं सर्वे भविष्यामः सुसंमताः
apare tvabruvannāgāstatra paṇḍitamāninaḥ
mantriṇo 'sya vayaṃ sarve bhaviṣyāmaḥ susaṃmatāḥ
- 13
स नः प्रक्ष्यति सर्वेषु कार्येष्वर्थविनिश्चयम्
तत्र बुद्धिं प्रवक्ष्यामो यथा यज्ञो निवर्तते
sa naḥ prakṣyati sarveṣu kāryeṣvarthaviniścayam
tatra buddhiṃ pravakṣyāmo yathā yajño nivartate
- 14
स नो बहुमतान्राजा बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरः
यज्ञार्थं प्रक्ष्यति व्यक्तं नेति वक्ष्यामहे वयम्
sa no bahumatānrājā buddhvā buddhimatāṃ varaḥ
yajñārthaṃ prakṣyati vyaktaṃ neti vakṣyāmahe vayam
- 15
दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान्
हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः
darśayanto bahūndoṣānpretya ceha ca dāruṇān
hetubhiḥ kāraṇaiścaiva yathā yajño bhavenna saḥ
- 16
अथवा य उपाध्यायः क्रतौ तस्मिन्भविष्यति
सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः
athavā ya upādhyāyaḥ kratau tasminbhaviṣyati
sarpasatravidhānajño rājakāryahite rataḥ
- 17
तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजगः स मरिष्यति
तस्मिन्हते यज्ञकरे क्रतुः स न भविष्यति
taṃ gatvā daśatāṃ kaścidbhujagaḥ sa mariṣyati
tasminhate yajñakare kratuḥ sa na bhaviṣyati
- 18
ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य ऋत्विजः
तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतम् एवं भविष्यति
ye cānye sarpasatrajñā bhaviṣyantyasya ṛtvijaḥ
tāṃśca sarvāndaśiṣyāmaḥ kṛtam evaṃ bhaviṣyati
- 19
तत्रापरे ऽमन्त्रयन्त धर्मात्मानो भुजंगमाः
अबुद्धिर् एषा युष्माकं ब्रह्महत्या न शोभना
tatrāpare 'mantrayanta dharmātmāno bhujaṃgamāḥ
abuddhir eṣā yuṣmākaṃ brahmahatyā na śobhanā
- 20
सम्यक्सद्धर्ममूला हि व्यसने शान्तिर् उत्तमा
अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत्
samyaksaddharmamūlā hi vyasane śāntir uttamā
adharmottaratā nāma kṛtsnaṃ vyāpādayejjagat
- 21
अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम्
वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः
apare tvabruvannāgāḥ samiddhaṃ jātavedasam
varṣairnirvāpayiṣyāmo meghā bhūtvā savidyutaḥ
- 22
स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा वा अपरे भुजगोत्तमाः
प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति
srugbhāṇḍaṃ niśi gatvā vā apare bhujagottamāḥ
pramattānāṃ harantvāśu vighna evaṃ bhaviṣyati
- 23
यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशो ऽथ सहस्रशः
जनं दशन्तु वै सर्वम् एवं त्रासो भविष्यति
yajñe vā bhujagāstasmiñśataśo 'tha sahasraśaḥ
janaṃ daśantu vai sarvam evaṃ trāso bhaviṣyati
- 24
अथवा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजंगमाः
स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना
athavā saṃskṛtaṃ bhojyaṃ dūṣayantu bhujaṃgamāḥ
svena mūtrapurīṣeṇa sarvabhojyavināśinā
- 25
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजो ऽस्य भवामहे
यज्ञविघ्नं करिष्यामो दीयतां दक्षिणा इति
वश्यतां च गतो ऽसौ नः करिष्यति यथेप्सितम्
apare tvabruvaṃstatra ṛtvijo 'sya bhavāmahe
yajñavighnaṃ kariṣyāmo dīyatāṃ dakṣiṇā iti
vaśyatāṃ ca gato 'sau naḥ kariṣyati yathepsitam
- 26
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम्
गृहम् आनीय बध्नीमः क्रतुर् एवं भवेन्न सः
apare tvabruvaṃstatra jale prakrīḍitaṃ nṛpam
gṛham ānīya badhnīmaḥ kratur evaṃ bhavenna saḥ
- 27
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः सुकृतकारिणः
दशामैनं प्रगृह्याशु कृतम् एवं भविष्यति
छिन्नं मूलम् अनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति
apare tvabruvaṃstatra nāgāḥ sukṛtakāriṇaḥ
daśāmainaṃ pragṛhyāśu kṛtam evaṃ bhaviṣyati
chinnaṃ mūlam anarthānāṃ mṛte tasminbhaviṣyati
- 28
एषा वै नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषाम् एव संमता
यथा वा मन्यसे राजंस्तत्क्षिप्रं संविधीयताम्
eṣā vai naiṣṭhikī buddhiḥ sarveṣām eva saṃmatā
yathā vā manyase rājaṃstatkṣipraṃ saṃvidhīyatām
- 29
इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगेश्वरम्
वासुकिश्चापि संचिन्त्य तान् उवाच भुजंगमान्
ityuktvā samudaikṣanta vāsukiṃ pannageśvaram
vāsukiścāpi saṃcintya tān uvāca bhujaṃgamān
- 30
नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजंगमाः
सर्वेषाम् एव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते
naiṣā vo naiṣṭhikī buddhirmatā kartuṃ bhujaṃgamāḥ
sarveṣām eva me buddhiḥ pannagānāṃ na rocate

