55 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि पूरोर्वंशकरान्नृपान्
यद्वीर्या यादृशाश्चैव यावन्तो यत्पराक्रमाः
पुत्रं ययातेः प्रब्रूहि पूरुं धर्मभृतां वरम्
आनुपूर्व्येण ये चान्ये पूरोर्वंशविवर्धनाः
विस्तरेण पुनर्ब्रूहि दौःषन्तेर्जनमेजयात्
संबभूव यथा राजा भरतो द्विजसत्तम
janamejaya uvāca
bhagavañśrotum icchāmi pūrorvaṃśakarānnṛpān
yadvīryā yādṛśāścaiva yāvanto yatparākramāḥ
putraṃ yayāteḥ prabrūhi pūruṃ dharmabhṛtāṃ varam
ānupūrvyeṇa ye cānye pūrorvaṃśavivardhanāḥ
vistareṇa punarbrūhi dauḥṣanterjanamejayāt
saṃbabhūva yathā rājā bharato dvijasattama
- 2
न ह्यस्मिञ्शीलहीनो वा निर्वीर्यो वा नराधिपः
प्रजाविरहितो वापि भूतपूर्वः कदाचन
na hyasmiñśīlahīno vā nirvīryo vā narādhipaḥ
prajāvirahito vāpi bhūtapūrvaḥ kadācana
- 3
तेषां प्रथितवृत्तानां राज्ञां विज्ञानशालिनाम्
चरितं श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण तपोधन
teṣāṃ prathitavṛttānāṃ rājñāṃ vijñānaśālinām
caritaṃ śrotum icchāmi vistareṇa tapodhana
- 4
वैशंपायन उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि
पूरोर्वंशधरान्वीराञ्शक्रप्रतिमतेजसः
पूरुर्नृपतिशार्दूलो यथैवास्य पिता नृपः
धर्मनित्यः स्थितो राज्ये शक्रवीर्यपराक्रमः
भूरिद्रविणविक्रान्तान्सर्वलक्षणपूजितान्
vaiśaṃpāyana uvāca
hanta te kathayiṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
pūrorvaṃśadharānvīrāñśakrapratimatejasaḥ
pūrurnṛpatiśārdūlo yathaivāsya pitā nṛpaḥ
dharmanityaḥ sthito rājye śakravīryaparākramaḥ
bhūridraviṇavikrāntānsarvalakṣaṇapūjitān
- 5
प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाः
पूरोः पौष्ट्याम् अजायन्त प्रवीरस्तत्र वंशकृत्
pravīreśvararaudrāśvāstrayaḥ putrā mahārathāḥ
pūroḥ pauṣṭyām ajāyanta pravīrastatra vaṃśakṛt
- 6
मनस्युर् अभवत्तस्माच्छूरः श्येनीसुतः प्रभुः
पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः
manasyur abhavattasmācchūraḥ śyenīsutaḥ prabhuḥ
pṛthivyāścaturantāyā goptā rājīvalocanaḥ
- 7
सुभ्रूः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास्त्रयः
मनस्योर् अभवन्पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः
अन्वग्भानुप्रभृतयो मिश्रकेश्यां मनस्विनः
सुन्वन्तं वसुनाभं च गर्भरम्यौ यशस्विनौ
शूरान् अभयदान्राजा जनयामास वीर्यवान्
यवीयान्सुन्वतः पुत्रो रथंतर्याम् अजायत
शूरश्च दृढधन्वा च वपुष्मान्स नृपोत्तमः
रुद्राश्वं पृषदश्वं च रथाश्वं च गयं मनुम्
यवीयाञ्जनयामास गन्धर्व्यां भीमविक्रमान्
subhrūḥ saṃhanano vāgmī sauvīrītanayāstrayaḥ
manasyor abhavanputrāḥ śūrāḥ sarve mahārathāḥ
anvagbhānuprabhṛtayo miśrakeśyāṃ manasvinaḥ
sunvantaṃ vasunābhaṃ ca garbharamyau yaśasvinau
śūrān abhayadānrājā janayāmāsa vīryavān
yavīyānsunvataḥ putro rathaṃtaryām ajāyata
śūraśca dṛḍhadhanvā ca vapuṣmānsa nṛpottamaḥ
rudrāśvaṃ pṛṣadaśvaṃ ca rathāśvaṃ ca gayaṃ manum
yavīyāñjanayāmāsa gandharvyāṃ bhīmavikramān
- 8
रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः
यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः
सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः
raudrāśvasya maheṣvāsā daśāpsarasi sūnavaḥ
yajvāno jajñire śūrāḥ prajāvanto bahuśrutāḥ
sarve sarvāstravidvāṃsaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
- 9
ऋचेपुर् अथ कक्षेपुः कृकणेपुश्च वीर्यवान्
स्थण्डिलेपुर्वनेपुश्च स्थलेपुश्च महारथः
ṛcepur atha kakṣepuḥ kṛkaṇepuśca vīryavān
sthaṇḍilepurvanepuśca sthalepuśca mahārathaḥ
- 10
तेजेपुर्बलवान्धीमान्सत्येपुश्चेन्द्रविक्रमः
धर्मेपुः संनतेपुश्च दशमो देवविक्रमः
अनाधृष्टिर् अभूत्तेषां विद्वान् अर्चेपुर् एकराट्
ऋचेपुर् अथ विक्रान्तो देवानाम् इव वासवः
अनाधृष्टिसुतास्तात राजसूयाश्वमेधिनः
tejepurbalavāndhīmānsatyepuścendravikramaḥ
dharmepuḥ saṃnatepuśca daśamo devavikramaḥ
anādhṛṣṭir abhūtteṣāṃ vidvān arcepur ekarāṭ
ṛcepur atha vikrānto devānām iva vāsavaḥ
anādhṛṣṭisutāstāta rājasūyāśvamedhinaḥ
- 11
मतिनारस्ततो राजा विद्वांश्चर्चेपुतो ऽभवत्
मतिनारसुता राजंश्चत्वारो ऽमितविक्रमाः
तंसुर्महान् अतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः
एतान्वै सुषुवे साध्वी अन्तिनाराद्यशस्विनी
matinārastato rājā vidvāṃścarceputo 'bhavat
matinārasutā rājaṃścatvāro 'mitavikramāḥ
taṃsurmahān atiratho druhyuścāpratimadyutiḥ
etānvai suṣuve sādhvī antinārādyaśasvinī
- 12
तेषां तंसुर्महावीर्यः पौरवं वंशम् उद्वहन्
आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम्
teṣāṃ taṃsurmahāvīryaḥ pauravaṃ vaṃśam udvahan
ājahāra yaśo dīptaṃ jigāya ca vasuṃdharām
- 13
इलिनं तु सुतं तंसुर्जनयामास वीर्यवान्
सो ऽपि कृत्स्नाम् इमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः
ilinaṃ tu sutaṃ taṃsurjanayāmāsa vīryavān
so 'pi kṛtsnām imāṃ bhūmiṃ vijigye jayatāṃ varaḥ
- 14
रथंतर्यां सुतान्पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः
इलिनो जनयामास दुःषन्तप्रभृतीन्नृप
rathaṃtaryāṃ sutānpañca pañcabhūtopamāṃstataḥ
ilino janayāmāsa duḥṣantaprabhṛtīnnṛpa
- 15
दुःषन्तं शूरभीमौ च प्रपूर्वं वसुम् एव च
तेषां ज्येष्ठो ऽभवद्राजा दुःषन्तो जनमेजय
duḥṣantaṃ śūrabhīmau ca prapūrvaṃ vasum eva ca
teṣāṃ jyeṣṭho 'bhavadrājā duḥṣanto janamejaya
- 16
दुःषन्ताद्भरतो जज्ञे विद्वाञ्शाकुन्तलो नृपः
दुःषन्ताल्लक्ष्मणायां तु जज्ञे वै जनमेजयः
शकुन्तलायां भरतो दौःषन्तिर् अभवत्सुतः
तस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः
सो ऽश्वमेधशतैर् ईजे यमुनाम् अनु तीरगः
त्रिंशता च सरस्वत्यां गङ्गाम् अनु चतुःशतैः
दौःषन्तिर्भरतो यज्ञैर् ईजे शाकुन्तलो नृपः
duḥṣantādbharato jajñe vidvāñśākuntalo nṛpaḥ
duḥṣantāllakṣmaṇāyāṃ tu jajñe vai janamejayaḥ
śakuntalāyāṃ bharato dauḥṣantir abhavatsutaḥ
tasmādbharatavaṃśasya vipratasthe mahadyaśaḥ
so 'śvamedhaśatair īje yamunām anu tīragaḥ
triṃśatā ca sarasvatyāṃ gaṅgām anu catuḥśataiḥ
dauḥṣantirbharato yajñair īje śākuntalo nṛpaḥ
- 17
भरतस्तिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रान् अजीजनत्
नाभ्यनन्दन्त तान्राजा नानुरूपा ममेत्युत
ततस्तान्मातरः क्रुद्धाः पुत्रान्निन्युर्यमक्षयम्
bharatastisṛṣu strīṣu nava putrān ajījanat
nābhyanandanta tānrājā nānurūpā mametyuta
tatastānmātaraḥ kruddhāḥ putrānninyuryamakṣayam
- 18
ततो महद्भिः क्रतुभिर् ईजानो भरतस्तदा
लेभे पुत्रं भरद्वाजाद्भुमन्युं नाम भारत
धर्मे प्रणिहितात्मानं मत्वा तं पुरुषोत्तमम्
tato mahadbhiḥ kratubhir ījāno bharatastadā
lebhe putraṃ bharadvājādbhumanyuṃ nāma bhārata
dharme praṇihitātmānaṃ matvā taṃ puruṣottamam
- 19
ततः पुत्रिणम् आत्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनः
भुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत्
tataḥ putriṇam ātmānaṃ jñātvā pauravanandanaḥ
bhumanyuṃ bharataśreṣṭha yauvarājye 'bhyaṣecayat
- 20
ततस्तस्य महीन्द्रस्य वितथः पुत्रको ऽभवत्
ततः स वितथो नाम भुमन्योर् अभवत्सुतः
tatastasya mahīndrasya vitathaḥ putrako 'bhavat
tataḥ sa vitatho nāma bhumanyor abhavatsutaḥ
- 21
सुहोत्रश्च सुहोता च सुहविः सुयजुस्तथा
पुष्करिण्याम् ऋचीकस्य भुमन्योर् अभवन्सुताः
चत्वारो भारते वंशे सुहोत्रस्तत्र वंशभाक्
suhotraśca suhotā ca suhaviḥ suyajustathā
puṣkariṇyām ṛcīkasya bhumanyor abhavansutāḥ
catvāro bhārate vaṃśe suhotrastatra vaṃśabhāk
- 22
तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस्तु राज्यम् आप महीक्षिताम्
राजसूयाश्वमेधाद्यैः सो ऽयजद्बहुभिः सवैः
teṣāṃ jyeṣṭhaḥ suhotrastu rājyam āpa mahīkṣitām
rājasūyāśvamedhādyaiḥ so 'yajadbahubhiḥ savaiḥ
- 23
सुहोत्रः पृथिवीं सर्वां बुभुजे सागराम्बराम्
पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य बहुरत्नसमाकुलाम्
suhotraḥ pṛthivīṃ sarvāṃ bubhuje sāgarāmbarām
pūrṇāṃ hastigavāśvasya bahuratnasamākulām
- 24
ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिता
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णा मनुष्यकलिला भृशम्
mamajjeva mahī tasya bhūribhārāvapīḍitā
hastyaśvarathasampūrṇā manuṣyakalilā bhṛśam
- 25
सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाः
चैत्ययूपाङ्किता चासीद्भूमिः शतसहस्रशः
प्रवृद्धजनसस्या च सहदेवा व्यरोचत
suhotre rājani tadā dharmataḥ śāsati prajāḥ
caityayūpāṅkitā cāsīdbhūmiḥ śatasahasraśaḥ
pravṛddhajanasasyā ca sahadevā vyarocata
- 26
ऐक्ष्वाकी जनयामास सुहोत्रात्पृथिवीपतेः
अजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत
अजमीढस्तु राजेन्द्र धर्मनित्यो यशस्सु च
aikṣvākī janayāmāsa suhotrātpṛthivīpateḥ
ajamīḍhaṃ sumīḍhaṃ ca purumīḍhaṃ ca bhārata
ajamīḍhastu rājendra dharmanityo yaśassu ca
- 27
अजमीढो वरस्तेषां तस्मिन्वंशः प्रतिष्ठितः
ऐक्ष्वाक्यां जनयद्राज्ञाम् अजमीढो यशस्विनः
षट्पुत्रान्सो ऽप्यजनयत्तिसृषु स्त्रीषु भारत
ajamīḍho varasteṣāṃ tasminvaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ
aikṣvākyāṃ janayadrājñām ajamīḍho yaśasvinaḥ
ṣaṭputrānso 'pyajanayattisṛṣu strīṣu bhārata
- 28
ऋक्षं धूमिन्यथो नीली दुःषन्तपरमेष्ठिनौ
केशिन्यजनयज्जह्नुम् उभौ च जनरूपिणौ
विदुः संवरणं शूरम् ऋक्षाद्राथंतरीसुतम्
ṛkṣaṃ dhūminyatho nīlī duḥṣantaparameṣṭhinau
keśinyajanayajjahnum ubhau ca janarūpiṇau
viduḥ saṃvaraṇaṃ śūram ṛkṣādrāthaṃtarīsutam
- 29
तथेमे सर्वपाञ्चाला दुःषन्तपरमेष्ठिनोः
अन्वयाः कुशिका राजञ्जह्नोर् अमिततेजसः
tatheme sarvapāñcālā duḥṣantaparameṣṭhinoḥ
anvayāḥ kuśikā rājañjahnor amitatejasaḥ
- 30
जनरूपिणयोर्ज्येष्ठम् ऋक्षम् आहुर्जनाधिपम्
ऋक्षात्संवरणो जज्ञे राजन्वंशकरस्तव
janarūpiṇayorjyeṣṭham ṛkṣam āhurjanādhipam
ṛkṣātsaṃvaraṇo jajñe rājanvaṃśakarastava

