22 shlokas
- 1
सूत उवाच
गतमात्रं तु भर्तारं जरत्कारुर् अवेदयत्
भ्रातुस्त्वरितम् आगम्य यथातथ्यं तपोधन
sūta uvāca
gatamātraṃ tu bhartāraṃ jaratkārur avedayat
bhrātustvaritam āgamya yathātathyaṃ tapodhana
- 2
ततः स भुजगश्रेष्ठः श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम्
उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतरः स्वयम्
tataḥ sa bhujagaśreṣṭhaḥ śrutvā sumahad apriyam
uvāca bhaginīṃ dīnāṃ tadā dīnataraḥ svayam
- 3
जानासि भद्रे यत्कार्यं प्रदाने कारणं च यत्
पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्यात्ततो यदि
jānāsi bhadre yatkāryaṃ pradāne kāraṇaṃ ca yat
pannagānāṃ hitārthāya putraste syāttato yadi
- 4
स सर्पसत्रात्किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान्
एवं पितामहः पूर्वम् उक्तवान्मां सुरैः सह
sa sarpasatrātkila no mokṣayiṣyati vīryavān
evaṃ pitāmahaḥ pūrvam uktavānmāṃ suraiḥ saha
- 5
अप्यस्ति गर्भः सुभगे तस्मात्ते मुनिसत्तमात्
न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिणः
apyasti garbhaḥ subhage tasmātte munisattamāt
na cecchāmyaphalaṃ tasya dārakarma manīṣiṇaḥ
- 6
कामं च मम न न्याय्यं प्रष्टुं त्वां कार्यम् ईदृशम्
किं तु कार्यगरीयस्त्वात्ततस्त्वाहम् अचूचुदम्
kāmaṃ ca mama na nyāyyaṃ praṣṭuṃ tvāṃ kāryam īdṛśam
kiṃ tu kāryagarīyastvāttatastvāham acūcudam
- 7
दुर्वासतां विदित्वा च भर्तुस्ते ऽतितपस्विनः
नैनम् अन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत्स माम्
durvāsatāṃ viditvā ca bhartuste 'titapasvinaḥ
nainam anvāgamiṣyāmi kadāciddhi śapetsa mām
- 8
आचक्ष्व भद्रे भर्तुस्त्वं सर्वम् एव विचेष्टितम्
शल्यम् उद्धर मे घोरं भद्रे हृदि चिरस्थितम्
ācakṣva bhadre bhartustvaṃ sarvam eva viceṣṭitam
śalyam uddhara me ghoraṃ bhadre hṛdi cirasthitam
- 9
जरत्कारुस्ततो वाक्यम् इत्युक्ता प्रत्यभाषत
आश्वासयन्ती संतप्तं वासुकिं पन्नगेश्वरम्
jaratkārustato vākyam ityuktā pratyabhāṣata
āśvāsayantī saṃtaptaṃ vāsukiṃ pannageśvaram
- 10
पृष्टो मयापत्यहेतोः स महात्मा महातपाः
अस्तीत्युदरम् उद्दिश्य ममेदं गतवांश्च सः
भूय एवाभवद्भ्राता शोकसंतप्तमानसः
pṛṣṭo mayāpatyahetoḥ sa mahātmā mahātapāḥ
astītyudaram uddiśya mamedaṃ gatavāṃśca saḥ
bhūya evābhavadbhrātā śokasaṃtaptamānasaḥ
- 11
स्वैरेष्वपि न तेनाहं स्मरामि वितथं क्वचित्
उक्तपूर्वं कुतो राजन्साम्पराये स वक्ष्यति
svaireṣvapi na tenāhaṃ smarāmi vitathaṃ kvacit
uktapūrvaṃ kuto rājansāmparāye sa vakṣyati
- 12
न संतापस्त्वया कार्यः कार्यं प्रति भुजंगमे
उत्पत्स्यति हि ते पुत्रो ज्वलनार्कसमद्युतिः
na saṃtāpastvayā kāryaḥ kāryaṃ prati bhujaṃgame
utpatsyati hi te putro jvalanārkasamadyutiḥ
- 13
इत्युक्त्वा हि स मां भ्रातर्गतो भर्ता तपोवनम्
तस्माद्व्येतु परं दुःखं तवेदं मनसि स्थितम्
ityuktvā hi sa māṃ bhrātargato bhartā tapovanam
tasmādvyetu paraṃ duḥkhaṃ tavedaṃ manasi sthitam
- 14
एतच्छ्रुत्वा स नागेन्द्रो वासुकिः परया मुदा
एवम् अस्त्विति तद्वाक्यं भगिन्याः प्रत्यगृह्णत
etacchrutvā sa nāgendro vāsukiḥ parayā mudā
evam astviti tadvākyaṃ bhaginyāḥ pratyagṛhṇata
- 15
सान्त्वमानार्थदानैश्च पूजया चानुरूपया
सोदर्यां पूजयामास स्वसारं पन्नगोत्तमः
sāntvamānārthadānaiśca pūjayā cānurūpayā
sodaryāṃ pūjayāmāsa svasāraṃ pannagottamaḥ
- 16
ततः स ववृधे गर्भो महातेजा रविप्रभः
यथा सोमो द्विजश्रेष्ठ शुक्लपक्षोदितो दिवि
tataḥ sa vavṛdhe garbho mahātejā raviprabhaḥ
yathā somo dvijaśreṣṭha śuklapakṣodito divi
- 17
यथाकालं तु सा ब्रह्मन्प्रजज्ञे भुजगस्वसा
कुमारं देवगर्भाभं पितृमातृभयापहम्
yathākālaṃ tu sā brahmanprajajñe bhujagasvasā
kumāraṃ devagarbhābhaṃ pitṛmātṛbhayāpaham
- 18
ववृधे स च तत्रैव नागराजनिवेशने
वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्भार्गवाच्च्यवनात्मजात्
vavṛdhe sa ca tatraiva nāgarājaniveśane
vedāṃścādhijage sāṅgānbhārgavāccyavanātmajāt
- 19
चरितव्रतो बाल एव बुद्धिसत्त्वगुणान्वितः
नाम चास्याभवत्ख्यातं लोकेष्वास्तीक इत्युत
caritavrato bāla eva buddhisattvaguṇānvitaḥ
nāma cāsyābhavatkhyātaṃ lokeṣvāstīka ityuta
- 20
अस्तीत्युक्त्वा गतो यस्मात्पिता गर्भस्थम् एव तम्
वनं तस्माद् इदं तस्य नामास्तीकेति विश्रुतम्
astītyuktvā gato yasmātpitā garbhastham eva tam
vanaṃ tasmād idaṃ tasya nāmāstīketi viśrutam
- 21
स बाल एव तत्रस्थश्चरन्न् अमितबुद्धिमान्
गृहे पन्नगराजस्य प्रयत्नात्पर्यरक्ष्यत
sa bāla eva tatrasthaścarann amitabuddhimān
gṛhe pannagarājasya prayatnātparyarakṣyata
- 22
भगवान् इव देवेशः शूलपाणिर्हिरण्यदः
विवर्धमानः सर्वांस्तान्पन्नगान् अभ्यहर्षयत्
bhagavān iva deveśaḥ śūlapāṇirhiraṇyadaḥ
vivardhamānaḥ sarvāṃstānpannagān abhyaharṣayat

