Sanskrit

82 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12

    तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथा चक्रुर्जनाधिप

    वैशंपायनः

    उद्योगं कृतवन्तस्ते भेरीं संनाद्य यादवाः

    अर्जुनस्तु तदा श्रुत्वा भेरीसंनादनं महत्

    कौन्तेयस्त्वरमाणस्तु सुभद्राम् अभ्यभाषत

    आयान्ति वृष्णयः सर्वे ससुहृज्जनबान्धवाः

    त्वदर्थं योद्धुकामास्ते मदरक्तान्तलोचनाः

    प्रमत्तान् अशुचीन्मूढान्सुरामत्तान्नराधमान्

    वामिनो वाशिनादींस्तु करिष्यामि शरोत्तमैः

    उताहो वा मदोन्मत्तान्नयिष्यामि यमक्षयम्

    एवम् उक्त्वा प्रियां पार्थो न्यवर्तत महाबलः

    निवर्तमानं दृष्ट्वैव सुभद्रा त्रस्ततां गता

    एवं मा वद पार्थेति पादयोः पतिता तदा

    सुभद्रा नु कलिर्जाता वृष्णीनां निधनाय च

    एवं ब्रुवन्तः पौरास्ते जनवादं जनाः प्रभो

    मम शोकं विवर्धन्ति तस्मात्पापं न चिन्तय

    परिवादभयान्मुक्ता त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम्

    एवम् उक्तस्ततः पार्थः प्रियया भद्रया तदा

    गमनाय मतिं चक्रे पार्थः सत्यपराक्रमः

    स्मितपूर्वं तदाभाष्य परिष्वज्य प्रियां तदा

    उत्थाप्य च पुनः पार्थो याहि याहीति सो ऽब्रवीत्

    ततः सुभद्रा त्वरिता रश्मीन्संगृह्य पाणिना

    चोदयामास जवनाञ्शीघ्रम् अश्वान्कृतत्वरा

    ततस्तु कृतसंनाहा वृष्णिवीराः समाहिताः

    प्रत्यानयार्थं पार्थस्य जवनैस्तुरगोत्तमैः

    राजमार्गम् अनुप्राप्ता दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम्

    प्रासादपङ्क्तिस्तम्भेषु वेदिकासु ध्वजेषु च

    अर्जुनस्य शरान्दृष्ट्वा विस्मयं परमं गताः

    केशवस्य वचस्तथ्यं मन्यमानास्तु यादवाः

    अतीत्य शैलं रैवतकं श्रुत्वा तु विपृथोर्वचः

    अर्जुनेन कृतं श्रुत्वा गन्तुकामास्तु वृष्णयः

    श्रुत्वा दूरं गतं पार्थं न्यवर्तन्त नराधिपाः

    पुरोद्यानान्यतिक्रम्य विशालं च गिरिव्रजम्

    सानुं मुञ्जावतं चैव वनान्युपवनानि च

    पुण्येष्वानर्तराष्ट्रेषु वापीपद्मसरांसि च

    प्राप्य धेनुमतीतीर्थम् अश्वरोधसरः प्रति

    प्रेक्ष्यावर्तं ततः शैलम् अर्बुदं च नगोत्तमम्

    आराच्छृङ्गम् उपस्थाय तीर्त्वा कारवतीं नदीम्

    प्राप्य साल्वेयराष्ट्राणि निषधान् अभ्यतीत्य च

    देवापृथुपुरं पश्यन्सर्वतः सुसमाहितः

    तम् अतीत्य महाबाहुर्देवारण्यम् अपश्यत

    पूजयामासुर् आयान्तं देवारण्यमहर्षयः

    स वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च

    अतीत्य च तथा पार्थः सुभद्रासारथिस्तदा

    कौरवं विषयं प्राप्य विशङ्कः समपद्यत

    सोदर्याणां महाबाहुः सिंहाशयम् इवाशयम्

    दूराद् उपवनोपेतां दाशार्हप्रतिमां पुरीम्

    क्रोशमात्रे पुरस्यासीद्गोष्ठः पार्थस्य शोभनः

    तत्राभीयात्स बीभत्सुर्निविष्टो यदुकन्यया

    ततः सुभद्रां सत्कृत्य पार्थो वचनम् अब्रवीत्

    गोपालिकानां वेषेण गच्छ त्वं वृजिनं पुरम्

    कामव्याहारिणी कृष्णा रोचतां ते वचो मम

    दृष्ट्वा तु परुषं ब्रूयात्सह तत्र मया गताम्

    अन्यवेषेण तु गतां दृष्ट्वा सा त्वां प्रियं वदेत्

    यत्तु सा प्रथमं ब्रूयान्न तस्यास्ति निवर्तनम्

    तस्मान्मानं च दर्पं च व्यपनीय स्वयं व्रज

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुभद्रा प्रत्यभाषत

    एवम् एतत्करिष्यामि यथा त्वं पार्थ भाषसे

    सुभद्राया वचः श्रुत्वा सुप्रीतः पाकशासनिः

    गोपालान्स समानीय त्वरितो वाक्यम् अब्रवीत्

    तरुण्यः सन्ति यावन्त्यस्ताः सर्वा व्रजयोषितः

    आगच्छन्तु गमिष्यन्त्या भद्रया सह संगताः

    इन्द्रप्रस्थं पुरवरं कृष्णां द्रष्टुं यशस्विनीम्

    एतच्छ्रुत्वा तु गोपालैर् आनीता व्रजयोषितः

    ततस्ताभिः परिवृतां व्रजस्त्रीभिर् अनिन्दिताम्

    निवृत्तश्चार्जुनस्तत्र विवाहं कृतवांस्ततः

    tacchrutvā vāsudevasya tathā cakrurjanādhipa

    vaiśaṃpāyanaḥ

    udyogaṃ kṛtavantaste bherīṃ saṃnādya yādavāḥ

    arjunastu tadā śrutvā bherīsaṃnādanaṃ mahat

    kaunteyastvaramāṇastu subhadrām abhyabhāṣata

    āyānti vṛṣṇayaḥ sarve sasuhṛjjanabāndhavāḥ

    tvadarthaṃ yoddhukāmāste madaraktāntalocanāḥ

    pramattān aśucīnmūḍhānsurāmattānnarādhamān

    vāmino vāśinādīṃstu kariṣyāmi śarottamaiḥ

    utāho vā madonmattānnayiṣyāmi yamakṣayam

    evam uktvā priyāṃ pārtho nyavartata mahābalaḥ

    nivartamānaṃ dṛṣṭvaiva subhadrā trastatāṃ gatā

    evaṃ mā vada pārtheti pādayoḥ patitā tadā

    subhadrā nu kalirjātā vṛṣṇīnāṃ nidhanāya ca

    evaṃ bruvantaḥ paurāste janavādaṃ janāḥ prabho

    mama śokaṃ vivardhanti tasmātpāpaṃ na cintaya

    parivādabhayānmuktā tvatprasādādbhavāmyaham

    evam uktastataḥ pārthaḥ priyayā bhadrayā tadā

    gamanāya matiṃ cakre pārthaḥ satyaparākramaḥ

    smitapūrvaṃ tadābhāṣya pariṣvajya priyāṃ tadā

    utthāpya ca punaḥ pārtho yāhi yāhīti so 'bravīt

    tataḥ subhadrā tvaritā raśmīnsaṃgṛhya pāṇinā

    codayāmāsa javanāñśīghram aśvānkṛtatvarā

    tatastu kṛtasaṃnāhā vṛṣṇivīrāḥ samāhitāḥ

    pratyānayārthaṃ pārthasya javanaisturagottamaiḥ

    rājamārgam anuprāptā dṛṣṭvā pārthasya vikramam

    prāsādapaṅktistambheṣu vedikāsu dhvajeṣu ca

    arjunasya śarāndṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ

    keśavasya vacastathyaṃ manyamānāstu yādavāḥ

    atītya śailaṃ raivatakaṃ śrutvā tu vipṛthorvacaḥ

    arjunena kṛtaṃ śrutvā gantukāmāstu vṛṣṇayaḥ

    śrutvā dūraṃ gataṃ pārthaṃ nyavartanta narādhipāḥ

    purodyānānyatikramya viśālaṃ ca girivrajam

    sānuṃ muñjāvataṃ caiva vanānyupavanāni ca

    puṇyeṣvānartarāṣṭreṣu vāpīpadmasarāṃsi ca

    prāpya dhenumatītīrtham aśvarodhasaraḥ prati

    prekṣyāvartaṃ tataḥ śailam arbudaṃ ca nagottamam

    ārācchṛṅgam upasthāya tīrtvā kāravatīṃ nadīm

    prāpya sālveyarāṣṭrāṇi niṣadhān abhyatītya ca

    devāpṛthupuraṃ paśyansarvataḥ susamāhitaḥ

    tam atītya mahābāhurdevāraṇyam apaśyata

    pūjayāmāsur āyāntaṃ devāraṇyamaharṣayaḥ

    sa vanāni nadīḥ śailāngiriprasravaṇāni ca

    atītya ca tathā pārthaḥ subhadrāsārathistadā

    kauravaṃ viṣayaṃ prāpya viśaṅkaḥ samapadyata

    sodaryāṇāṃ mahābāhuḥ siṃhāśayam ivāśayam

    dūrād upavanopetāṃ dāśārhapratimāṃ purīm

    krośamātre purasyāsīdgoṣṭhaḥ pārthasya śobhanaḥ

    tatrābhīyātsa bībhatsurniviṣṭo yadukanyayā

    tataḥ subhadrāṃ satkṛtya pārtho vacanam abravīt

    gopālikānāṃ veṣeṇa gaccha tvaṃ vṛjinaṃ puram

    kāmavyāhāriṇī kṛṣṇā rocatāṃ te vaco mama

    dṛṣṭvā tu paruṣaṃ brūyātsaha tatra mayā gatām

    anyaveṣeṇa tu gatāṃ dṛṣṭvā sā tvāṃ priyaṃ vadet

    yattu sā prathamaṃ brūyānna tasyāsti nivartanam

    tasmānmānaṃ ca darpaṃ ca vyapanīya svayaṃ vraja

    tasya tadvacanaṃ śrutvā subhadrā pratyabhāṣata

    evam etatkariṣyāmi yathā tvaṃ pārtha bhāṣase

    subhadrāyā vacaḥ śrutvā suprītaḥ pākaśāsaniḥ

    gopālānsa samānīya tvarito vākyam abravīt

    taruṇyaḥ santi yāvantyastāḥ sarvā vrajayoṣitaḥ

    āgacchantu gamiṣyantyā bhadrayā saha saṃgatāḥ

    indraprasthaṃ puravaraṃ kṛṣṇāṃ draṣṭuṃ yaśasvinīm

    etacchrutvā tu gopālair ānītā vrajayoṣitaḥ

    tatastābhiḥ parivṛtāṃ vrajastrībhir aninditām

    nivṛttaścārjunastatra vivāhaṃ kṛtavāṃstataḥ

  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20

    प्रत्युत्थाय च तां कृष्णा स्वसारं माधवस्य ताम्

    सस्वजे चावदत्प्रीता निःसपत्नो ऽस्तु ते पतिः

    वीरसूर्भव भद्रे त्वं भव भर्तृप्रिया तथा

    ओजसा निभृता बह्वीर् उवाच परमाशिषः

    तथैव मुदिता भद्रा ताम् उवाचैवम् अस्त्विति

    ततः सुभद्रां वार्ष्णेयीं परिष्वज्य शुभाननाम्

    अङ्के निवेश्य मुदिता वासुदेवं प्रशस्य तु

    ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समपद्यत

    हर्षाद् आनर्तयोधानाम् आसाद्य वृजिनं पुरम्

    देवपुत्रप्रकाशास्ते जाम्बूनदमयध्वजाः

    पृष्ठतो ऽनुययुः पार्थं पुरुहूतम् इवामराः

    गोभिर् उष्ट्रैः सदश्वैश्च युक्तानि बहुला जनाः

    ददृशुर्यानमुख्यानि दाशार्हपुरवासिनाम्

    ततः पुरवरे यूनां प्रहर्षः समजायत

    प्रभासाद् आगतं पार्थं दृष्ट्वा स्वम् इव बान्धवम्

    सो ऽभियाय पुरश्रेष्ठं दाशार्हगणसंवृतः

    पौरैः पुरवरैः प्रीत्या परया चाभिनन्दितः

    प्राप्य चान्तःपुरद्वारम् अवरुह्य धनंजयः

    ववन्दे धौम्यम् आसाद्य मातरं च धनंजयः

    स्पृष्ट्वा च चरणौ राज्ञो भीमस्य च धनंजयः

    यमाभ्यां वन्दितो हृष्टः सस्वजे ऽभिननन्द च

    ब्राह्मणप्रमुखान्सर्वान्भ्रातृभिः सह संगतः

    यथार्हं मानयामास पौरजानपदान् अपि

    तत्रस्थान्यनुयात्राणि प्रदाय गुरवे वधूम्

    पूजयांचक्रुर् आसाद्य कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

    पुरस्ताद् एव तेषां तु स महात्मा महायशाः

    पूजनार्हो ऽभवद्राजा यथैव गदपूर्वजः

    पाण्डवेन यथार्हं ते पूजार्हेण सुपूजिताः

    न्यविशन्ताभ्यनुज्ञाता राज्ञा तुष्टा यशस्विना

    ताम् अदीनाम् अदीनार्हां सुभद्रां प्रीतिवर्धिनीम्

    साक्षाच्छ्रियम् अमन्यन्त पार्थाः कृष्णसहोदराम्

    गुरूणां श्वशुराणां च देवराणां तथैव च

    सुभद्रा स्वेन वृत्तेन बभूव परमप्रिया

    pratyutthāya ca tāṃ kṛṣṇā svasāraṃ mādhavasya tām

    sasvaje cāvadatprītā niḥsapatno 'stu te patiḥ

    vīrasūrbhava bhadre tvaṃ bhava bhartṛpriyā tathā

    ojasā nibhṛtā bahvīr uvāca paramāśiṣaḥ

    tathaiva muditā bhadrā tām uvācaivam astviti

    tataḥ subhadrāṃ vārṣṇeyīṃ pariṣvajya śubhānanām

    aṅke niveśya muditā vāsudevaṃ praśasya tu

    tataḥ kilakilāśabdaḥ kṣaṇena samapadyata

    harṣād ānartayodhānām āsādya vṛjinaṃ puram

    devaputraprakāśāste jāmbūnadamayadhvajāḥ

    pṛṣṭhato 'nuyayuḥ pārthaṃ puruhūtam ivāmarāḥ

    gobhir uṣṭraiḥ sadaśvaiśca yuktāni bahulā janāḥ

    dadṛśuryānamukhyāni dāśārhapuravāsinām

    tataḥ puravare yūnāṃ praharṣaḥ samajāyata

    prabhāsād āgataṃ pārthaṃ dṛṣṭvā svam iva bāndhavam

    so 'bhiyāya puraśreṣṭhaṃ dāśārhagaṇasaṃvṛtaḥ

    pauraiḥ puravaraiḥ prītyā parayā cābhinanditaḥ

    prāpya cāntaḥpuradvāram avaruhya dhanaṃjayaḥ

    vavande dhaumyam āsādya mātaraṃ ca dhanaṃjayaḥ

    spṛṣṭvā ca caraṇau rājño bhīmasya ca dhanaṃjayaḥ

    yamābhyāṃ vandito hṛṣṭaḥ sasvaje 'bhinananda ca

    brāhmaṇapramukhānsarvānbhrātṛbhiḥ saha saṃgataḥ

    yathārhaṃ mānayāmāsa paurajānapadān api

    tatrasthānyanuyātrāṇi pradāya gurave vadhūm

    pūjayāṃcakrur āsādya kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

    purastād eva teṣāṃ tu sa mahātmā mahāyaśāḥ

    pūjanārho 'bhavadrājā yathaiva gadapūrvajaḥ

    pāṇḍavena yathārhaṃ te pūjārheṇa supūjitāḥ

    nyaviśantābhyanujñātā rājñā tuṣṭā yaśasvinā

    tām adīnām adīnārhāṃ subhadrāṃ prītivardhinīm

    sākṣācchriyam amanyanta pārthāḥ kṛṣṇasahodarām

    gurūṇāṃ śvaśurāṇāṃ ca devarāṇāṃ tathaiva ca

    subhadrā svena vṛttena babhūva paramapriyā

  21. 21

    ततस्ते हृष्टमनसः पाण्डवेया महारथाः

    कुन्ती च परमप्रीता बभूव जनमेजय

    युधिष्ठिरमुखाः प्रीता बभूवुर्जनमेजय

    कुन्ती च परमप्रीता कृष्णा च सततं तथा

    वैशंपायनः

    अथ शुश्राव निर्वृत्ते वृष्णीनां परमोत्सवे

    अर्जुनेन हृतां भद्रां शङ्खचक्रगदाधरः

    पुरस्ताद् एव पौराणां संशयः समजायत

    जानता वासुदेवेन वासितो भरतर्षभः

    लोकस्य विदितं ह्यद्य पूर्वं विपृथुना यथा

    सान्त्वयित्वाभ्यनुज्ञातो भद्रया सह संगतः

    दित्सता सोदरां तस्मै पतत्रिवरकेतुना

    अर्हते पुरुषेन्द्राय पार्थायायतलोचनाम्

    सत्कृत्य पाण्डवश्रेष्ठं प्रेषयामास चार्जुनम्

    भद्रया सह बीभत्सुः प्रापितो व्रजिणः पुरम्

    tataste hṛṣṭamanasaḥ pāṇḍaveyā mahārathāḥ

    kuntī ca paramaprītā babhūva janamejaya

    yudhiṣṭhiramukhāḥ prītā babhūvurjanamejaya

    kuntī ca paramaprītā kṛṣṇā ca satataṃ tathā

    vaiśaṃpāyanaḥ

    atha śuśrāva nirvṛtte vṛṣṇīnāṃ paramotsave

    arjunena hṛtāṃ bhadrāṃ śaṅkhacakragadādharaḥ

    purastād eva paurāṇāṃ saṃśayaḥ samajāyata

    jānatā vāsudevena vāsito bharatarṣabhaḥ

    lokasya viditaṃ hyadya pūrvaṃ vipṛthunā yathā

    sāntvayitvābhyanujñāto bhadrayā saha saṃgataḥ

    ditsatā sodarāṃ tasmai patatrivaraketunā

    arhate puruṣendrāya pārthāyāyatalocanām

    satkṛtya pāṇḍavaśreṣṭhaṃ preṣayāmāsa cārjunam

    bhadrayā saha bībhatsuḥ prāpito vrajiṇaḥ puram

  22. 22

    श्रुत्वा तु पुण्डरीकाक्षः सम्प्राप्तं स्वपुरोत्तमम्

    अर्जुनं पाण्डवश्रेष्ठम् इन्द्रप्रस्थगतं तदा

    यियासुः खाण्डवप्रस्थम् आमन्त्रयत केशवः

    पूर्वं सत्कृत्य राजानम् आहुकं मधुसूदनः

    राजा विपृथुर् अक्रूरः संकर्षणविडूरथौ

    पित्रा च पुरुषेन्द्रेण पुरस्ताद् अभिमानितः

    संप्रीतः प्रीयमाणेन वृष्णिराज्ञा जनार्दनः

    अभिमन्त्र्याभ्यनुज्ञातो योजयामास वाहिनीम्

    ततस्तु यानान्यासाद्य दाशार्हपुरवासिनाम्

    सिंहनादः प्रहृष्टानां क्षणेन समपद्यत

    योजयन्तः सदश्वांश्च यानयुग्यं रथांस्तथा

    गजांश्च परमप्रीताः समपद्यन्त वृष्णयः

    śrutvā tu puṇḍarīkākṣaḥ samprāptaṃ svapurottamam

    arjunaṃ pāṇḍavaśreṣṭham indraprasthagataṃ tadā

    yiyāsuḥ khāṇḍavaprastham āmantrayata keśavaḥ

    pūrvaṃ satkṛtya rājānam āhukaṃ madhusūdanaḥ

    rājā vipṛthur akrūraḥ saṃkarṣaṇaviḍūrathau

    pitrā ca puruṣendreṇa purastād abhimānitaḥ

    saṃprītaḥ prīyamāṇena vṛṣṇirājñā janārdanaḥ

    abhimantryābhyanujñāto yojayāmāsa vāhinīm

    tatastu yānānyāsādya dāśārhapuravāsinām

    siṃhanādaḥ prahṛṣṭānāṃ kṣaṇena samapadyata

    yojayantaḥ sadaśvāṃśca yānayugyaṃ rathāṃstathā

    gajāṃśca paramaprītāḥ samapadyanta vṛṣṇayaḥ

  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30