Sanskrit

49 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3

    वैशंपायन उवाच

    ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया

    विहसन्तीव सव्रीडम् इदं वचनम् अब्रवीत्

    सत्यवती

    भीष्मः

    सत्यवती

    भीष्मः

    वैशंपायनः

    भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा धर्म्यं हेत्वर्थसंहितम्

    माता सत्यवती भीष्मं पुनर् एवाभ्यभाषत

    औचथ्यम् अधिकृत्येदम् अङ्गं च यद् उदाहृतम्

    पौराणी श्रुतिर् इत्येषा प्राप्तकालम् इदं कुरु

    त्वं हि पुत्र कुलस्यास्य ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च भारत

    यथा च ते पितुर्वाक्यं मम कार्यं तवानघ

    मम पुत्रस्तव भ्राता यवीयान्सुप्रियश्च ते

    बाल एव गतः स्वर्गं भारतो भरतर्षभ

    इमे महिष्यौ तस्येह काशिराजसुते उभे

    रूपयौवनसम्पन्ने पुत्रकामे च भारत

    धर्मम् एतत्परं ज्ञात्वा संतानाय कुलस्य च

    आभ्यां मम नियोगात्तु धर्मं चरितुम् अर्हसि

    असंशयं परो धर्मस्त्वया मातः प्रकीर्तितः

    त्वम् अप्येतां प्रतिज्ञां तु वेत्थ या परमा मयि

    जानीषे यत्तदा वृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरे

    तत्सत्यवति सत्यं वै पुनर् एव ब्रवीमि ते

    तन्न जात्वन्यथा कार्यं लोकानाम् अपि संक्षये

    परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनः

    यद्वाभ्यधिकम् एताभ्यां न तु सत्यं परित्यजे

    त्यजेच्च पृथिवी गन्धम् आपश्च रसम् उत्तमम्

    ज्योतिश्च परमं रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत्

    त्यजेच्च घोषम् आकाशः सोमः शीतत्वम् उत्सृजेत्

    प्रभां समुत्सृजेद् अर्को धूमकेतुर् अथोष्णताम्

    वृत्रहा विक्रमं जह्याद्धर्मं जह्याच्च धर्मराट्

    अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा

    उत्सृजेयम् अहं प्राणान्न तु सत्यं कथंचन

    जानामि त्वयि धर्मज्ञ सत्यं सत्यवतां वर

    इच्छंस्त्वम् इह लोकांस्त्रीन्सृजेर् अन्यान् अरिंदम

    यथा तु वः कुलं चैव धर्मश्च न पराभवेत्

    सुहृदश्च सुहृष्टाः स्युस्तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि

    त्वम् एव कुलवृद्धासि गौरवं तु परं त्वयि

    सोपायं कुलसंताने वक्तुम् अर्हसि नः परम्

    स्त्रियो हि परमं गुह्यं धारयन्ति कुले कुले

    पुरुषांश्चापि मायाभिर्बह्वीभिर् उपगृह्णते

    सा सत्यवति संपश्य धर्मं सत्यपरायणे

    यथा न जह्यां सत्यं च न सीदेच्च कुलं हि नः

    vaiśaṃpāyana uvāca

    tataḥ satyavatī bhīṣmaṃ vācā saṃsajjamānayā

    vihasantīva savrīḍam idaṃ vacanam abravīt

    satyavatī

    bhīṣmaḥ

    satyavatī

    bhīṣmaḥ

    vaiśaṃpāyanaḥ

    bhīṣmasya tu vacaḥ śrutvā dharmyaṃ hetvarthasaṃhitam

    mātā satyavatī bhīṣmaṃ punar evābhyabhāṣata

    aucathyam adhikṛtyedam aṅgaṃ ca yad udāhṛtam

    paurāṇī śrutir ityeṣā prāptakālam idaṃ kuru

    tvaṃ hi putra kulasyāsya jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaśca bhārata

    yathā ca te piturvākyaṃ mama kāryaṃ tavānagha

    mama putrastava bhrātā yavīyānsupriyaśca te

    bāla eva gataḥ svargaṃ bhārato bharatarṣabha

    ime mahiṣyau tasyeha kāśirājasute ubhe

    rūpayauvanasampanne putrakāme ca bhārata

    dharmam etatparaṃ jñātvā saṃtānāya kulasya ca

    ābhyāṃ mama niyogāttu dharmaṃ caritum arhasi

    asaṃśayaṃ paro dharmastvayā mātaḥ prakīrtitaḥ

    tvam apyetāṃ pratijñāṃ tu vettha yā paramā mayi

    jānīṣe yattadā vṛttaṃ śulkahetostvadantare

    tatsatyavati satyaṃ vai punar eva bravīmi te

    tanna jātvanyathā kāryaṃ lokānām api saṃkṣaye

    parityajeyaṃ trailokyaṃ rājyaṃ deveṣu vā punaḥ

    yadvābhyadhikam etābhyāṃ na tu satyaṃ parityaje

    tyajecca pṛthivī gandham āpaśca rasam uttamam

    jyotiśca paramaṃ rūpaṃ vāyuḥ sparśaguṇaṃ tyajet

    tyajecca ghoṣam ākāśaḥ somaḥ śītatvam utsṛjet

    prabhāṃ samutsṛjed arko dhūmaketur athoṣṇatām

    vṛtrahā vikramaṃ jahyāddharmaṃ jahyācca dharmarāṭ

    amaratvasya vā hetostrailokyasadanasya vā

    utsṛjeyam ahaṃ prāṇānna tu satyaṃ kathaṃcana

    jānāmi tvayi dharmajña satyaṃ satyavatāṃ vara

    icchaṃstvam iha lokāṃstrīnsṛjer anyān ariṃdama

    yathā tu vaḥ kulaṃ caiva dharmaśca na parābhavet

    suhṛdaśca suhṛṣṭāḥ syustathā tvaṃ kartum arhasi

    tvam eva kulavṛddhāsi gauravaṃ tu paraṃ tvayi

    sopāyaṃ kulasaṃtāne vaktum arhasi naḥ param

    striyo hi paramaṃ guhyaṃ dhārayanti kule kule

    puruṣāṃścāpi māyābhirbahvībhir upagṛhṇate

    sā satyavati saṃpaśya dharmaṃ satyaparāyaṇe

    yathā na jahyāṃ satyaṃ ca na sīdecca kulaṃ hi naḥ

  4. 4
  5. 5

    त्वम् एव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गतिः

    यत्त्वं वक्ष्यसि तत्कार्यम् अस्माभिर् इति मे मतिः

    यन्मे बाल्ये पुरा वृत्तं कुमार्यास्तच्छृणुष्व मे

    तस्मान्निशम्य वाक्यं मे कुरुष्व यद् अनन्तरम्

    शृणु भीष्म वचो मह्यं धर्मार्थसहितं हितम्

    न च विस्रम्भकथितं भवान्सूचितुम् अर्हति

    यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ

    तस्य शुक्लाद् अहं मत्स्या धृता कुक्षौ पुरा किल

    मातरं मे जलाद्धृत्वा दाशः परमधर्मवित्

    मां तु स्वगृहम् आनीय दुहितृत्वे ह्यकल्पयत्

    tvam eva naḥ kule dharmastvaṃ satyaṃ tvaṃ parā gatiḥ

    yattvaṃ vakṣyasi tatkāryam asmābhir iti me matiḥ

    yanme bālye purā vṛttaṃ kumāryāstacchṛṇuṣva me

    tasmānniśamya vākyaṃ me kuruṣva yad anantaram

    śṛṇu bhīṣma vaco mahyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam

    na ca visrambhakathitaṃ bhavānsūcitum arhati

    yastu rājā vasurnāma śrutaste bharatarṣabha

    tasya śuklād ahaṃ matsyā dhṛtā kukṣau purā kila

    mātaraṃ me jalāddhṛtvā dāśaḥ paramadharmavit

    māṃ tu svagṛham ānīya duhitṛtve hyakalpayat

  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11

    मत्स्यगन्धो महान् आसीत्पुरा मम जुगुप्सितः

    तम् अपास्य शुभं गन्धम् इमं प्रादात्स मे मुनिः

    कन्यात्वं च ददौ प्रीतः पुनर्विद्वांस्तपोधनः

    तस्य वीर्यम् अहं दृष्ट्वा तथा युक्तं महात्मनः

    विस्मिता व्यथिता चैव प्रादाम् आत्मानम् एव च

    वसिष्ठेन समानीता याज्ञवल्क्यादयो द्विजाः

    कृत्वा विवाहं मे सर्वे प्रतिजग्मुर्यथागतम्

    ततस्तदा महात्मा स कन्यायां मयि भारत

    प्रहृष्टो ऽजनयत्पुत्रं द्वीप एव पराशरः

    हिमं चैवासृजद्धीमान्द्वीपं च यमुनाम्भसि

    ततः पिता वसुश्चैव पितरश्च तपोधनाः

    matsyagandho mahān āsītpurā mama jugupsitaḥ

    tam apāsya śubhaṃ gandham imaṃ prādātsa me muniḥ

    kanyātvaṃ ca dadau prītaḥ punarvidvāṃstapodhanaḥ

    tasya vīryam ahaṃ dṛṣṭvā tathā yuktaṃ mahātmanaḥ

    vismitā vyathitā caiva prādām ātmānam eva ca

    vasiṣṭhena samānītā yājñavalkyādayo dvijāḥ

    kṛtvā vivāhaṃ me sarve pratijagmuryathāgatam

    tatastadā mahātmā sa kanyāyāṃ mayi bhārata

    prahṛṣṭo 'janayatputraṃ dvīpa eva parāśaraḥ

    himaṃ caivāsṛjaddhīmāndvīpaṃ ca yamunāmbhasi

    tataḥ pitā vasuścaiva pitaraśca tapodhanāḥ

  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30