17 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः शिष्यान्समानीय द्रोणः सर्वान् अशेषतः
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च कृतास्त्रान्प्रसमीक्ष्य सः
गुर्वर्थं दक्षिणाकाले प्राप्ते ऽमन्यत वै गुरुः
कृतास्त्रांश्च ततः शिष्यांश्चोदयामास वै गुरुः
ततः शिष्यान्समानीय आचार्यार्थम् अचोदयत्
अस्त्रशिक्षाम् अनुज्ञातान्गङ्गाद्वारम् उपागतान्
भारद्वाजस्ततस्तांस्तु सर्वान् एवाभ्यभाषत
इच्छामि दत्तां सहितैर्मह्यं परमदक्षिणाम्
एवम् उक्तास्ततस्ते वै शिष्या द्रोणम् उपागमन्
भगवन्किं प्रयच्छाम आज्ञापयतु नो गुरुः
द्रोणः सर्वान् अशेषेण दक्षिणार्थं महीपते
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ śiṣyānsamānīya droṇaḥ sarvān aśeṣataḥ
pāṇḍavāndhārtarāṣṭrāṃśca kṛtāstrānprasamīkṣya saḥ
gurvarthaṃ dakṣiṇākāle prāpte 'manyata vai guruḥ
kṛtāstrāṃśca tataḥ śiṣyāṃścodayāmāsa vai guruḥ
tataḥ śiṣyānsamānīya ācāryārtham acodayat
astraśikṣām anujñātāngaṅgādvāram upāgatān
bhāradvājastatastāṃstu sarvān evābhyabhāṣata
icchāmi dattāṃ sahitairmahyaṃ paramadakṣiṇām
evam uktāstataste vai śiṣyā droṇam upāgaman
bhagavankiṃ prayacchāma ājñāpayatu no guruḥ
droṇaḥ sarvān aśeṣeṇa dakṣiṇārthaṃ mahīpate
- 2
पाञ्चालराजं द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि
पर्यानयत भद्रं वः सा स्यात्परमदक्षिणा
pāñcālarājaṃ drupadaṃ gṛhītvā raṇamūrdhani
paryānayata bhadraṃ vaḥ sā syātparamadakṣiṇā
- 3
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्णं प्रहारिणः
आचार्यधनदानार्थं द्रोणेन सहिता ययुः
tathetyuktvā tu te sarve rathaistūrṇaṃ prahāriṇaḥ
ācāryadhanadānārthaṃ droṇena sahitā yayuḥ
- 4
ततो ऽभिजग्मुः पाञ्चालान्निघ्नन्तस्ते नरर्षभाः
अर्जुनः
वैशंपायनः
दुर्योधनश्च कर्णश्च युयुत्सुश्च महाबलः
दुःशासनो विकर्णश्च जलसंधः सुलोचनः
एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमाः
अहं पूर्वम् अहं पूर्वम् इत्येवं क्षत्रियर्षभाः
ततो रथपदात्योघाः कुञ्जराः सादिभिः सह
प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गम् उपाययुः
तस्मिन्काले तु पाञ्चालः श्रुत्वा दृष्ट्वा महद्बलम्
भ्रातृभिः सहितो राजा त्वरया निर्ययौ गृहात्
ततस्तु कृतसंनाहा यज्ञसेनसहोदराः
शरवर्षाणि मुञ्चन्तः प्रणेदुः सर्वतोदिशम्
ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान्
यज्ञसेनः शरान्घोरान्ववर्ष युधि दुर्जयः
पूर्वम् एव तु संमन्त्र्य पार्थो द्रोणम् अथाब्रवीत्
दर्पोत्सेकः कुमाराणाम् अवार्यो द्विजसत्तम
एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम्
कुमारैर् अशक्यः पाञ्चालो ग्रहीतुं रणमूर्धनि
एवम् उक्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सहितो ऽनघः
अर्धक्रोशे तु नगराद् अतिष्ठद्बहिर् एव सः
द्रुपदः कौरवान्दृष्ट्वा प्रधावत समन्ततः
शरजालेन महता मोहयन्कौरवीं चमूम्
तम् उद्यन्तं रथेनैकम् आशुकारिणम् आहवे
अनेकम् इव संत्रासान्मेनिरे सर्वकौरवाः
द्रुपदस्य शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम्
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्च सहस्रशः
प्रावाद्यन्त महाराज पाञ्चालानां निवेशने
सिंहनादश्च संजज्ञे पाञ्चालानां महात्मनाम्
धनुर्ज्यातलशब्दश्च संस्पृशन्गगनं महत्
दुःशासनो विकर्णश्च सुबाहुर्दीर्घलोचनः
दुर्योधनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैर् अवाकिरन्
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः पार्षतो युधि दुर्जयः
व्यधमत्तान्यनीकानि तत्क्षणाद् एव भारत
दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं चापि महाबलम्
नानानृपसुतान्वीरान्सैन्यानि विविधानि च
अलातचक्रवत्सर्वांश्चरन्बाणैर् अतर्पयत्
ततस्तु नागराः सर्वे मुसलैर्यष्टिपाणयः
अभ्यवर्षन्त कौरव्यान्वर्षमाणा घना इव
सबालवृद्धाः काम्पिल्याः कौरवान् अभ्ययुस्तदा
श्रुत्वा तु तुमुलं युद्धं नागराणां च भारत
द्रवन्ति स्म नदन्ति स्म क्रोशन्तः पाण्डवान्प्रति
पाण्डवास्तु स्वनं श्रुत्वा आर्तानां रोमहर्षणम्
अभिवाद्य ततो द्रोणं रथान् आरुह्य पाण्डवाः
युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युद्धम् इति पाण्डव
माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फल्गुनस्तु तदाकरोत्
सेनाग्रगो भीमसेनो गदापाणिर्नदस्थितः
तदा शङ्खध्वनिं कृत्वा भ्रातृभिः सहितो ऽनघः
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्
पाञ्चालानां ततः सेनाम् उद्धूतार्णवनिःस्वनाम्
भीमसेनो महाबाहुर्दण्डपाणिर् इवान्तकः
प्रविवेश महासेनां सागरं मकरो यथा
स्वयम् अभ्यद्रवद्भीमो नागानीकं गदाधरः
सुयुद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चातुलः
अहनत्कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृक्
ते गजा गिरिसंकाशाः क्षरन्तो रुधिरं बहु
भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डकाः
पतन्ति द्विरदा भूमौ वज्रघाताद् इवाचलाः
गजान् अश्वान्रथांश्चैव पातयामास पाण्डवः
पदातीन्नागरांश्चैव नावधीद् अर्जुनाग्रजः
गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्वने
कालयन्रथनागाश्वान्संचचार वृकोदरः
भारद्वाजप्रियं कर्तुम् उद्यतः फल्गुनस्तदा
पार्षतं शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य पाण्डवः
हयौघांश्च गजौघांश्च रथौघांश्च समन्ततः
पातयन्समरे राजन्युगान्ताग्निर् इव ज्वलन्
ततस्ते हन्यमाना वै पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पार्थं प्रच्छाद्य सर्वशः
सिंहनादरवान्कृत्वा समयुध्यन्त पाण्डवम्
तद्युद्धम् अभवद्घोरं सुमहाद्भुतदर्शनम्
सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्यत धनंजयः
ततः किरीटी सहसा पाञ्चालं समभिद्रवत्
छादयन्न् इषुजालेन महता मोहयन्न् इव
शीघ्रम् अभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम्
नान्तरं ददृशे किंचित्कौन्तेयस्य यशस्विनः
न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी
नादृश्यत महाराज तत्र किंचन संयुगे
बाणान्धकारे बलिना कृते गाण्डीवधन्विना
पाञ्चालानां कुरूणां च साधु साध्विति निःस्वनः
ततस्तूर्यनिनादश्च शङ्खानां च महास्वनः
सिंहनादश्च संजज्ञे साधुशब्देन मिश्रितः
ततः पाञ्चालराजस्तु तथा सत्यजिता सह
त्वरमाणो ऽभिदुद्राव महेन्द्रं शम्बरो यथा
महता शरवर्षेण पार्थः पाञ्चालम् आवृणोत्
ततो हलहलाशब्द आसीत्पाञ्चालके बले
जिघृक्षति महासिंहे गजानाम् इव यूथपम्
दृष्ट्वा पार्थं तदायान्तं सत्यजित्सत्यविक्रमः
पाञ्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनंजयम् अभिद्रवत्
ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ
व्यक्षोभयेतां तौ सेने इन्द्रवैरोचनाविव
ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभिः
विव्याध बलवद्राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
ततः शरशतैः पार्थं पाञ्चालः शीघ्रम् अर्दयत्
पार्थस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथः
वेगं चक्रे महावेगो धनुर्ज्याम् अवमृज्य च
ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा राजानम् अभ्ययात्
अथान्यद्धनुर् आदाय सत्यजिद्वेगवत्तरम्
साश्वं ससूतं सरथं पार्थं विव्याध सत्वरः
स तं न ममृषे पार्थः पाञ्चालेनार्दितो मृधे
ततस्तस्य विनाशार्थं सत्वरं व्यसृजच्छरान्
हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिम् उभौ तौ पार्ष्णिसारथी
स तथा भिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः
हयेषु विनिकृत्तेषु विमुखो ऽभवद् आहवे
स सत्यजितम् आलोक्य तथा विमुखम् आहवे
वेगेन महता राजन्न् अभ्यधावत पार्षतम्
तदा चक्रे महद्युद्धम् अर्जुनो जयतां वरः
तस्य पार्थो ध्वजं छत्रं धनुश्चोर्व्याम् अपातयत्
पञ्चभिस्तस्य विव्याध हयान्सूतं च सायकैः
तत उत्सृज्य तच्चापम् आददानं शरावरम्
खड्गम् उद्गृह्य कौन्तेयः सिंहनादम् अथाकरोत्
पाञ्चालस्य रथस्येषाम् आप्लुत्य सहसानदत्
पाञ्चालरथम् आस्थाय अवित्रस्तो धनंजयः
विक्षोभ्याम्भोनिधिं तार्क्ष्यस्तं नागम् इव सो ऽग्रहीत्
ततस्तु सर्वे पाञ्चाला विद्रवन्ति दिशो दश
दर्शयन्सर्वसैन्यानां बाह्वोर्बलम् अथात्मनः
सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जगाम धनंजयः
आयान्तम् अर्जुनं दृष्ट्वा कुमाराः सहितास्तदा
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महात्मनः
संबन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तमः
मा वधीस्तद्बलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम्
भीमसेनस्तदा राजन्न् अर्जुनेन निवारितः
अतृप्तो युद्धधर्मेषु न्यवर्तत महारथः
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महौजसः
tato 'bhijagmuḥ pāñcālānnighnantaste nararṣabhāḥ
arjunaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
duryodhanaśca karṇaśca yuyutsuśca mahābalaḥ
duḥśāsano vikarṇaśca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥ
ete cānye ca bahavaḥ kumārā bahuvikramāḥ
ahaṃ pūrvam ahaṃ pūrvam ityevaṃ kṣatriyarṣabhāḥ
tato rathapadātyoghāḥ kuñjarāḥ sādibhiḥ saha
praviśya nagaraṃ sarve rājamārgam upāyayuḥ
tasminkāle tu pāñcālaḥ śrutvā dṛṣṭvā mahadbalam
bhrātṛbhiḥ sahito rājā tvarayā niryayau gṛhāt
tatastu kṛtasaṃnāhā yajñasenasahodarāḥ
śaravarṣāṇi muñcantaḥ praṇeduḥ sarvatodiśam
tato rathena śubhreṇa samāsādya tu kauravān
yajñasenaḥ śarānghorānvavarṣa yudhi durjayaḥ
pūrvam eva tu saṃmantrya pārtho droṇam athābravīt
darpotsekaḥ kumārāṇām avāryo dvijasattama
eṣāṃ parākramasyānte vayaṃ kuryāma sāhasam
kumārair aśakyaḥ pāñcālo grahītuṃ raṇamūrdhani
evam uktvā tu kaunteyo bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ
ardhakrośe tu nagarād atiṣṭhadbahir eva saḥ
drupadaḥ kauravāndṛṣṭvā pradhāvata samantataḥ
śarajālena mahatā mohayankauravīṃ camūm
tam udyantaṃ rathenaikam āśukāriṇam āhave
anekam iva saṃtrāsānmenire sarvakauravāḥ
drupadasya śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāśca sahasraśaḥ
prāvādyanta mahārāja pāñcālānāṃ niveśane
siṃhanādaśca saṃjajñe pāñcālānāṃ mahātmanām
dhanurjyātalaśabdaśca saṃspṛśangaganaṃ mahat
duḥśāsano vikarṇaśca subāhurdīrghalocanaḥ
duryodhanaśca saṃkruddhaḥ śaravarṣair avākiran
so 'tividdho maheṣvāsaḥ pārṣato yudhi durjayaḥ
vyadhamattānyanīkāni tatkṣaṇād eva bhārata
duryodhanaṃ vikarṇaṃ ca karṇaṃ cāpi mahābalam
nānānṛpasutānvīrānsainyāni vividhāni ca
alātacakravatsarvāṃścaranbāṇair atarpayat
tatastu nāgarāḥ sarve musalairyaṣṭipāṇayaḥ
abhyavarṣanta kauravyānvarṣamāṇā ghanā iva
sabālavṛddhāḥ kāmpilyāḥ kauravān abhyayustadā
śrutvā tu tumulaṃ yuddhaṃ nāgarāṇāṃ ca bhārata
dravanti sma nadanti sma krośantaḥ pāṇḍavānprati
pāṇḍavāstu svanaṃ śrutvā ārtānāṃ romaharṣaṇam
abhivādya tato droṇaṃ rathān āruhya pāṇḍavāḥ
yudhiṣṭhiraṃ nivāryāśu mā yuddham iti pāṇḍava
mādreyau cakrarakṣau tu phalgunastu tadākarot
senāgrago bhīmaseno gadāpāṇirnadasthitaḥ
tadā śaṅkhadhvaniṃ kṛtvā bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ
āyājjavena kaunteyo rathaghoṣeṇa nādayan
pāñcālānāṃ tataḥ senām uddhūtārṇavaniḥsvanām
bhīmaseno mahābāhurdaṇḍapāṇir ivāntakaḥ
praviveśa mahāsenāṃ sāgaraṃ makaro yathā
svayam abhyadravadbhīmo nāgānīkaṃ gadādharaḥ
suyuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cātulaḥ
ahanatkuñjarānīkaṃ gadayā kālarūpadhṛk
te gajā girisaṃkāśāḥ kṣaranto rudhiraṃ bahu
bhīmasenasya gadayā bhinnamastakapiṇḍakāḥ
patanti dviradā bhūmau vajraghātād ivācalāḥ
gajān aśvānrathāṃścaiva pātayāmāsa pāṇḍavaḥ
padātīnnāgarāṃścaiva nāvadhīd arjunāgrajaḥ
gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇānvane
kālayanrathanāgāśvānsaṃcacāra vṛkodaraḥ
bhāradvājapriyaṃ kartum udyataḥ phalgunastadā
pārṣataṃ śarajālena kṣipraṃ pracchādya pāṇḍavaḥ
hayaughāṃśca gajaughāṃśca rathaughāṃśca samantataḥ
pātayansamare rājanyugāntāgnir iva jvalan
tataste hanyamānā vai pāñcālāḥ sṛñjayāstathā
śarairnānāvidhaistūrṇaṃ pārthaṃ pracchādya sarvaśaḥ
siṃhanādaravānkṛtvā samayudhyanta pāṇḍavam
tadyuddham abhavadghoraṃ sumahādbhutadarśanam
siṃhanādasvanaṃ śrutvā nāmṛṣyata dhanaṃjayaḥ
tataḥ kirīṭī sahasā pāñcālaṃ samabhidravat
chādayann iṣujālena mahatā mohayann iva
śīghram abhyasyato bāṇānsaṃdadhānasya cāniśam
nāntaraṃ dadṛśe kiṃcitkaunteyasya yaśasvinaḥ
na diśo nāntarikṣaṃ ca tadā naiva ca medinī
nādṛśyata mahārāja tatra kiṃcana saṃyuge
bāṇāndhakāre balinā kṛte gāṇḍīvadhanvinā
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca sādhu sādhviti niḥsvanaḥ
tatastūryaninādaśca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaḥ
siṃhanādaśca saṃjajñe sādhuśabdena miśritaḥ
tataḥ pāñcālarājastu tathā satyajitā saha
tvaramāṇo 'bhidudrāva mahendraṃ śambaro yathā
mahatā śaravarṣeṇa pārthaḥ pāñcālam āvṛṇot
tato halahalāśabda āsītpāñcālake bale
jighṛkṣati mahāsiṃhe gajānām iva yūthapam
dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyāntaṃ satyajitsatyavikramaḥ
pāñcālaṃ vai pariprepsurdhanaṃjayam abhidravat
tatastvarjunapāñcālau yuddhāya samupāgatau
vyakṣobhayetāṃ tau sene indravairocanāviva
tataḥ satyajitaṃ pārtho daśabhirmarmabhedibhiḥ
vivyādha balavadrājaṃstad adbhutam ivābhavat
tataḥ śaraśataiḥ pārthaṃ pāñcālaḥ śīghram ardayat
pārthastu śaravarṣeṇa chādyamāno mahārathaḥ
vegaṃ cakre mahāvego dhanurjyām avamṛjya ca
tataḥ satyajitaścāpaṃ chittvā rājānam abhyayāt
athānyaddhanur ādāya satyajidvegavattaram
sāśvaṃ sasūtaṃ sarathaṃ pārthaṃ vivyādha satvaraḥ
sa taṃ na mamṛṣe pārthaḥ pāñcālenārdito mṛdhe
tatastasya vināśārthaṃ satvaraṃ vyasṛjaccharān
hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭim ubhau tau pārṣṇisārathī
sa tathā bhidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ
hayeṣu vinikṛtteṣu vimukho 'bhavad āhave
sa satyajitam ālokya tathā vimukham āhave
vegena mahatā rājann abhyadhāvata pārṣatam
tadā cakre mahadyuddham arjuno jayatāṃ varaḥ
tasya pārtho dhvajaṃ chatraṃ dhanuścorvyām apātayat
pañcabhistasya vivyādha hayānsūtaṃ ca sāyakaiḥ
tata utsṛjya taccāpam ādadānaṃ śarāvaram
khaḍgam udgṛhya kaunteyaḥ siṃhanādam athākarot
pāñcālasya rathasyeṣām āplutya sahasānadat
pāñcālaratham āsthāya avitrasto dhanaṃjayaḥ
vikṣobhyāmbhonidhiṃ tārkṣyastaṃ nāgam iva so 'grahīt
tatastu sarve pāñcālā vidravanti diśo daśa
darśayansarvasainyānāṃ bāhvorbalam athātmanaḥ
siṃhanādasvanaṃ kṛtvā nirjagāma dhanaṃjayaḥ
āyāntam arjunaṃ dṛṣṭvā kumārāḥ sahitāstadā
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahātmanaḥ
saṃbandhī kuruvīrāṇāṃ drupado rājasattamaḥ
mā vadhīstadbalaṃ bhīma gurudānaṃ pradīyatām
bhīmasenastadā rājann arjunena nivāritaḥ
atṛpto yuddhadharmeṣu nyavartata mahārathaḥ
mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahaujasaḥ
- 5
ते यज्ञसेनं द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि
उपाजह्रुः सहामात्यं द्रोणाय भरतर्षभाः
te yajñasenaṃ drupadaṃ gṛhītvā raṇamūrdhani
upājahruḥ sahāmātyaṃ droṇāya bharatarṣabhāḥ
- 6
भग्नदर्पं हृतधनं तथा च वशम् आगतम्
स वैरं मनसा ध्यात्वा द्रोणो द्रुपदम् अब्रवीत्
bhagnadarpaṃ hṛtadhanaṃ tathā ca vaśam āgatam
sa vairaṃ manasā dhyātvā droṇo drupadam abravīt
- 7
प्रमृद्य तरसा राष्ट्रं पुरं ते मृदितं मया
प्राप्य जीवन्रिपुवशं सखिपूर्वं किम् इष्यते
pramṛdya tarasā rāṣṭraṃ puraṃ te mṛditaṃ mayā
prāpya jīvanripuvaśaṃ sakhipūrvaṃ kim iṣyate
- 8
एवम् उक्त्वा प्रहस्यैनं निश्चित्य पुनर् अब्रवीत्
मा भैः प्राणभयाद्राजन्क्षमिणो ब्राह्मणा वयम्
evam uktvā prahasyainaṃ niścitya punar abravīt
mā bhaiḥ prāṇabhayādrājankṣamiṇo brāhmaṇā vayam
- 9
आश्रमे क्रीडितं यत्तु त्वया बाल्ये मया सह
तेन संवर्धितः स्नेहस्त्वया मे क्षत्रियर्षभ
āśrame krīḍitaṃ yattu tvayā bālye mayā saha
tena saṃvardhitaḥ snehastvayā me kṣatriyarṣabha
- 10
प्रार्थयेयं त्वया सख्यं पुनर् एव नरर्षभ
वरं ददामि ते राजन्राज्यस्यार्धम् अवाप्नुहि
prārthayeyaṃ tvayā sakhyaṃ punar eva nararṣabha
varaṃ dadāmi te rājanrājyasyārdham avāpnuhi
- 11
अराजा किल नो राज्ञां सखा भवितुम् अर्हति
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव
arājā kila no rājñāṃ sakhā bhavitum arhati
ataḥ prayatitaṃ rājye yajñasena mayā tava
- 12
राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहम् उत्तरे
सखायं मां विजानीहि पाञ्चाल यदि मन्यसे
rājāsi dakṣiṇe kūle bhāgīrathyāham uttare
sakhāyaṃ māṃ vijānīhi pāñcāla yadi manyase
- 13
द्रुपद उवाच
अनाश्चर्यम् इदं ब्रह्मन्विक्रान्तेषु महात्मसु
प्रीये त्वयाहं त्वत्तश्च प्रीतिम् इच्छामि शाश्वतीम्
drupada uvāca
anāścaryam idaṃ brahmanvikrānteṣu mahātmasu
prīye tvayāhaṃ tvattaśca prītim icchāmi śāśvatīm
- 14
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस्तु तं द्रोणो मोक्षयामास भारत
सत्कृत्य चैनं प्रीतात्मा राज्यार्धं प्रत्यपादयत्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktastu taṃ droṇo mokṣayāmāsa bhārata
satkṛtya cainaṃ prītātmā rājyārdhaṃ pratyapādayat
- 15
माकन्दीम् अथ गङ्गायास्तीरे जनपदायुताम्
सो ऽध्यावसद्दीनमनाः काम्पिल्यं च पुरोत्तमम्
दक्षिणांश्चैव पाञ्चालान्यावच्चर्मण्वती नदी
mākandīm atha gaṅgāyāstīre janapadāyutām
so 'dhyāvasaddīnamanāḥ kāmpilyaṃ ca purottamam
dakṣiṇāṃścaiva pāñcālānyāvaccarmaṇvatī nadī
- 16
द्रोणेन वैरं द्रुपदः संस्मरन्न शशाम ह
क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत्स पराजयम्
droṇena vairaṃ drupadaḥ saṃsmaranna śaśāma ha
kṣātreṇa ca balenāsya nāpaśyatsa parājayam
- 17
हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मणेन बलेन च
पुत्रजन्म परीप्सन्वै स राजा तद् अधारयत्
अहिच्छत्त्रं च विषयं द्रोणः समभिपद्यत
hīnaṃ viditvā cātmānaṃ brāhmaṇena balena ca
putrajanma parīpsanvai sa rājā tad adhārayat
ahicchattraṃ ca viṣayaṃ droṇaḥ samabhipadyata

