23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
समावृत्तव्रतं तं तु विसृष्टं गुरुणा तदा
प्रस्थितं त्रिदशावासं देवयान्यब्रवीद् इदम्
vaiśaṃpāyana uvāca
samāvṛttavrataṃ taṃ tu visṛṣṭaṃ guruṇā tadā
prasthitaṃ tridaśāvāsaṃ devayānyabravīd idam
- 2
ऋषेर् अङ्गिरसः पौत्र वृत्तेनाभिजनेन च
भ्राजसे विद्यया चैव तपसा च दमेन च
ṛṣer aṅgirasaḥ pautra vṛttenābhijanena ca
bhrājase vidyayā caiva tapasā ca damena ca
- 3
ऋषिर्यथाङ्गिरा मान्यः पितुर्मम महायशाः
तथा मान्यश्च पूज्यश्च भूयो मम बृहस्पतिः
ṛṣiryathāṅgirā mānyaḥ piturmama mahāyaśāḥ
tathā mānyaśca pūjyaśca bhūyo mama bṛhaspatiḥ
- 4
एवं ज्ञात्वा विजानीहि यद्ब्रवीमि तपोधन
व्रतस्थे नियमोपेते यथा वर्ताम्यहं त्वयि
evaṃ jñātvā vijānīhi yadbravīmi tapodhana
vratasthe niyamopete yathā vartāmyahaṃ tvayi
- 5
स समावृत्तविद्यो मां भक्तां भजितुम् अर्हसि
गृहाण पाणिं विधिवन्मम मन्त्रपुरस्कृतम्
sa samāvṛttavidyo māṃ bhaktāṃ bhajitum arhasi
gṛhāṇa pāṇiṃ vidhivanmama mantrapuraskṛtam
- 6
कच उवाच
पूज्यो मान्यश्च भगवान्यथा तव पिता मम
तथा त्वम् अनवद्याङ्गि पूजनीयतरा मम
kaca uvāca
pūjyo mānyaśca bhagavānyathā tava pitā mama
tathā tvam anavadyāṅgi pūjanīyatarā mama
- 7
आत्मप्राणैः प्रियतमा भार्गवस्य महात्मनः
त्वं भद्रे धर्मतः पूज्या गुरुपुत्री सदा मम
गुरोर्गरीयसी वृत्त्या तस्माद्गुरुतरा मम
न माम् अर्हसि कल्याणि वक्तुम् एवं शुचिस्मिते
ātmaprāṇaiḥ priyatamā bhārgavasya mahātmanaḥ
tvaṃ bhadre dharmataḥ pūjyā guruputrī sadā mama
gurorgarīyasī vṛttyā tasmādgurutarā mama
na mām arhasi kalyāṇi vaktum evaṃ śucismite
- 8
यथा मम गुरुर्नित्यं मान्यः शुक्रः पिता तव
देवयानि तथैव त्वं नैवं मां वक्तुम् अर्हसि
yathā mama gururnityaṃ mānyaḥ śukraḥ pitā tava
devayāni tathaiva tvaṃ naivaṃ māṃ vaktum arhasi
- 9
देवयान्युवाच
गुरुपुत्रस्य पुत्रो वै न तु त्वम् असि मे पितुः
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ममापि त्वं द्विजोत्तम
devayānyuvāca
guruputrasya putro vai na tu tvam asi me pituḥ
tasmānmānyaśca pūjyaśca mamāpi tvaṃ dvijottama
- 10
असुरैर्हन्यमाने च कच त्वयि पुनः पुनः
तदा प्रभृति या प्रीतिस्तां त्वम् एव स्मरस्व मे
asurairhanyamāne ca kaca tvayi punaḥ punaḥ
tadā prabhṛti yā prītistāṃ tvam eva smarasva me
- 11
सौहार्दे चानुरागे च वेत्थ मे भक्तिम् उत्तमाम्
न माम् अर्हसि धर्मज्ञ त्यक्तुं भक्ताम् अनागसम्
sauhārde cānurāge ca vettha me bhaktim uttamām
na mām arhasi dharmajña tyaktuṃ bhaktām anāgasam
- 12
कच उवाच
अनियोज्ये नियोगे मां नियुनक्षि शुभव्रते
प्रसीद सुभ्रु त्वं मह्यं गुरोर्गुरुतरी शुभे
kaca uvāca
aniyojye niyoge māṃ niyunakṣi śubhavrate
prasīda subhru tvaṃ mahyaṃ gurorgurutarī śubhe
- 13
यत्रोषितं विशालाक्षि त्वया चन्द्रनिभानने
तत्राहम् उषितो भद्रे कुक्षौ काव्यस्य भामिनि
yatroṣitaṃ viśālākṣi tvayā candranibhānane
tatrāham uṣito bhadre kukṣau kāvyasya bhāmini
- 14
भगिनी धर्मतो मे त्वं मैवं वोचः शुभानने
सुखम् अस्म्युषितो भद्रे न मन्युर्विद्यते मम
bhaginī dharmato me tvaṃ maivaṃ vocaḥ śubhānane
sukham asmyuṣito bhadre na manyurvidyate mama
- 15
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शिवम् आशंस मे पथि
अविरोधेन धर्मस्य स्मर्तव्यो ऽस्मि कथान्तरे
अप्रमत्तोत्थिता नित्यम् आराधय गुरुं मम
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi śivam āśaṃsa me pathi
avirodhena dharmasya smartavyo 'smi kathāntare
apramattotthitā nityam ārādhaya guruṃ mama
- 16
देवयान्युवाच
धर्मकार्ये नियुञ्जाना कन्या सम्प्राप्तयौवना
यदि मां धर्मकामार्थे प्रत्याख्यास्यसि चोदितः
ततः कच न ते विद्या सिद्धिम् एषा गमिष्यति
devayānyuvāca
dharmakārye niyuñjānā kanyā samprāptayauvanā
yadi māṃ dharmakāmārthe pratyākhyāsyasi coditaḥ
tataḥ kaca na te vidyā siddhim eṣā gamiṣyati
- 17
कच उवाच
गुरुपुत्रीति कृत्वाहं प्रत्याचक्षे न दोषतः
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातः कामम् एवं शपस्व माम्
kaca uvāca
guruputrīti kṛtvāhaṃ pratyācakṣe na doṣataḥ
guruṇā cābhyanujñātaḥ kāmam evaṃ śapasva mām
- 18
आर्षं धर्मं ब्रुवाणो ऽहं देवयानि यथा त्वया
शप्तो नार्हो ऽस्मि शापस्य कामतो ऽद्य न धर्मतः
ārṣaṃ dharmaṃ bruvāṇo 'haṃ devayāni yathā tvayā
śapto nārho 'smi śāpasya kāmato 'dya na dharmataḥ
- 19
तस्माद्भवत्या यः कामो न तथा स भविष्यति
ऋषिपुत्रो न ते कश्चिज्जातु पाणिं ग्रहीष्यति
tasmādbhavatyā yaḥ kāmo na tathā sa bhaviṣyati
ṛṣiputro na te kaścijjātu pāṇiṃ grahīṣyati
- 20
फलिष्यति न ते विद्या यत्त्वं माम् आत्थ तत्तथा
अध्यापयिष्यामि तु यं तस्य विद्या फलिष्यति
phaliṣyati na te vidyā yattvaṃ mām āttha tattathā
adhyāpayiṣyāmi tu yaṃ tasya vidyā phaliṣyati
- 21
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा द्विजश्रेष्ठो देवयानीं कचस्तदा
त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā dvijaśreṣṭho devayānīṃ kacastadā
tridaśeśālayaṃ śīghraṃ jagāma dvijasattamaḥ
- 22
तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य देवा इन्द्रपुरोगमाः
बृहस्पतिं सभाज्येदं कचम् आहुर्मुदान्विताः
tam āgatam abhiprekṣya devā indrapurogamāḥ
bṛhaspatiṃ sabhājyedaṃ kacam āhurmudānvitāḥ
- 23
यत्त्वम् अस्मद्धितं कर्म चकर्थ परमाद्भुतम्
न ते यशः प्रणशिता भागभाङ्नो भविष्यसि
yattvam asmaddhitaṃ karma cakartha paramādbhutam
na te yaśaḥ praṇaśitā bhāgabhāṅno bhaviṣyasi

