23 shlokas
- 1
शौनक उवाच
सौते कथय ताम् एतां विस्तरेण कथां पुनः
आस्तीकस्य कवेः साधोः शुश्रूषा परमा हि नः
śaunaka uvāca
saute kathaya tām etāṃ vistareṇa kathāṃ punaḥ
āstīkasya kaveḥ sādhoḥ śuśrūṣā paramā hi naḥ
- 2
मधुरं कथ्यते सौम्य श्लक्ष्णाक्षरपदं त्वया
प्रीयामहे भृशं तात पितेवेदं प्रभाषसे
madhuraṃ kathyate saumya ślakṣṇākṣarapadaṃ tvayā
prīyāmahe bhṛśaṃ tāta pitevedaṃ prabhāṣase
- 3
अस्मच्छुश्रूषणे नित्यं पिता हि निरतस्तव
आचष्टैतद्यथाख्यानं पिता ते त्वं तथा वद
asmacchuśrūṣaṇe nityaṃ pitā hi niratastava
ācaṣṭaitadyathākhyānaṃ pitā te tvaṃ tathā vada
- 4
सूत उवाच
आयुष्यम् इदम् आख्यानम् आस्तीकं कथयामि ते
यथा श्रुतं कथयतः सकाशाद्वै पितुर्मया
sūta uvāca
āyuṣyam idam ākhyānam āstīkaṃ kathayāmi te
yathā śrutaṃ kathayataḥ sakāśādvai piturmayā
- 5
पुरा देवयुगे ब्रह्मन्प्रजापतिसुते शुभे
आस्तां भगिन्यौ रूपेण समुपेते ऽद्भुते ऽनघे
purā devayuge brahmanprajāpatisute śubhe
āstāṃ bhaginyau rūpeṇa samupete 'dbhute 'naghe
- 6
ते भार्ये कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता च ह
प्रादात्ताभ्यां वरं प्रीतः प्रजापतिसमः पतिः
कश्यपो धर्मपत्नीभ्यां मुदा परमया युतः
te bhārye kaśyapasyāstāṃ kadrūśca vinatā ca ha
prādāttābhyāṃ varaṃ prītaḥ prajāpatisamaḥ patiḥ
kaśyapo dharmapatnībhyāṃ mudā paramayā yutaḥ
- 7
वरातिसर्गं श्रुत्वैव कश्यपाद् उत्तमं च ते
हर्षाद् अप्रतिमां प्रीतिं प्रापतुः स्म वरस्त्रियौ
varātisargaṃ śrutvaiva kaśyapād uttamaṃ ca te
harṣād apratimāṃ prītiṃ prāpatuḥ sma varastriyau
- 8
वव्रे कद्रूः सुतान्नागान्सहस्रं तुल्यतेजसः
द्वौ पुत्रौ विनता वव्रे कद्रूपुत्राधिकौ बले
ओजसा तेजसा चैव विक्रमेणाधिकौ सुतौ
भवतो भवतो युक्तौ प्रसादात्तनयौ मम
vavre kadrūḥ sutānnāgānsahasraṃ tulyatejasaḥ
dvau putrau vinatā vavre kadrūputrādhikau bale
ojasā tejasā caiva vikrameṇādhikau sutau
bhavato bhavato yuktau prasādāttanayau mama
- 9
तस्यै भर्ता वरं प्रादाद् अध्यर्धं पुत्रम् ईप्सितम्
एवम् अस्त्विति तं चाह कश्यपं विनता तदा
उक्ते समाहिते गर्भावेतौ धारयतस्तदा
यथावत्प्रार्थितं लब्ध्वा वरं तुष्टाभवत्तदा
tasyai bhartā varaṃ prādād adhyardhaṃ putram īpsitam
evam astviti taṃ cāha kaśyapaṃ vinatā tadā
ukte samāhite garbhāvetau dhārayatastadā
yathāvatprārthitaṃ labdhvā varaṃ tuṣṭābhavattadā
- 10
कृतकृत्या तु विनता लब्ध्वा वीर्याधिकौ सुतौ
कद्रूश्च लब्ध्वा पुत्राणां सहस्रं तुल्यतेजसाम्
kṛtakṛtyā tu vinatā labdhvā vīryādhikau sutau
kadrūśca labdhvā putrāṇāṃ sahasraṃ tulyatejasām
- 11
धार्यौ प्रयत्नतो गर्भावित्युक्त्वा स महातपाः
ते भार्ये वरसंहृष्टे कश्यपो वनम् आविशत्
dhāryau prayatnato garbhāvityuktvā sa mahātapāḥ
te bhārye varasaṃhṛṣṭe kaśyapo vanam āviśat
- 12
कालेन महता कद्रूर् अण्डानां दशतीर्दश
जनयामास विप्रेन्द्र द्वे अण्डे विनता तदा
kālena mahatā kadrūr aṇḍānāṃ daśatīrdaśa
janayāmāsa viprendra dve aṇḍe vinatā tadā
- 13
तयोर् अण्डानि निदधुः प्रहृष्टाः परिचारिकाः
सोपस्वेदेषु भाण्डेषु पञ्च वर्षशतानि च
tayor aṇḍāni nidadhuḥ prahṛṣṭāḥ paricārikāḥ
sopasvedeṣu bhāṇḍeṣu pañca varṣaśatāni ca
- 14
ततः पञ्चशते काले कद्रूपुत्रा विनिःसृताः
अण्डाभ्यां विनतायास्तु मिथुनं न व्यदृश्यत
tataḥ pañcaśate kāle kadrūputrā viniḥsṛtāḥ
aṇḍābhyāṃ vinatāyāstu mithunaṃ na vyadṛśyata
- 15
ततः पुत्रार्थिणी देवी व्रीडिता सा तपस्विनी
अण्डं बिभेद विनता तत्र पुत्रम् अदृक्षत
tataḥ putrārthiṇī devī vrīḍitā sā tapasvinī
aṇḍaṃ bibheda vinatā tatra putram adṛkṣata
- 16
पूर्वार्धकायसम्पन्नम् इतरेणाप्रकाशता
स पुत्रो रोषसम्पन्नः शशापैनाम् इति श्रुतिः
pūrvārdhakāyasampannam itareṇāprakāśatā
sa putro roṣasampannaḥ śaśāpainām iti śrutiḥ
- 17
यो ऽहम् एवं कृतो मातस्त्वया लोभपरीतया
शरीरेणासमग्रो ऽद्य तस्माद्दासी भविष्यसि
yo 'ham evaṃ kṛto mātastvayā lobhaparītayā
śarīreṇāsamagro 'dya tasmāddāsī bhaviṣyasi
- 18
पञ्च वर्षशतान्यस्या यया विस्पर्धसे सह
एष च त्वां सुतो मातर्दास्यत्वान्मोक्षयिष्यति
pañca varṣaśatānyasyā yayā vispardhase saha
eṣa ca tvāṃ suto mātardāsyatvānmokṣayiṣyati
- 19
यद्येनम् अपि मातस्त्वं माम् इवाण्डविभेदनात्
न करिष्यस्यदेहं वा व्यङ्गं वापि तपस्विनम्
yadyenam api mātastvaṃ mām ivāṇḍavibhedanāt
na kariṣyasyadehaṃ vā vyaṅgaṃ vāpi tapasvinam
- 20
प्रतिपालयितव्यस्ते जन्मकालो ऽस्य धीरया
विशिष्टबलम् ईप्सन्त्या पञ्चवर्षशतात्परः
pratipālayitavyaste janmakālo 'sya dhīrayā
viśiṣṭabalam īpsantyā pañcavarṣaśatātparaḥ
- 21
एवं शप्त्वा ततः पुत्रो विनताम् अन्तरिक्षगः
अरुणो दृश्यते ब्रह्मन्प्रभातसमये सदा
आदित्यरथमध्यास्ते सारथ्यं समकल्पयत्
उद्यन्न् अथ सहस्रांशुर्दृष्ट्वा तम् अरुणं प्रभुः
स्वतेजसा प्रज्वलन्तम् आत्मनः समतेजसम्
सारथ्ये कल्पयामास प्रीयमाणस्तमोनुदः
सो ऽपि तं रथम् आरुह्य भानोर् अमिततेजसः
सर्वलोकप्रदीपस्य ह्यरुणो ऽप्यमरो ऽभवत्
evaṃ śaptvā tataḥ putro vinatām antarikṣagaḥ
aruṇo dṛśyate brahmanprabhātasamaye sadā
ādityarathamadhyāste sārathyaṃ samakalpayat
udyann atha sahasrāṃśurdṛṣṭvā tam aruṇaṃ prabhuḥ
svatejasā prajvalantam ātmanaḥ samatejasam
sārathye kalpayāmāsa prīyamāṇastamonudaḥ
so 'pi taṃ ratham āruhya bhānor amitatejasaḥ
sarvalokapradīpasya hyaruṇo 'pyamaro 'bhavat
- 22
गरुडो ऽपि यथाकालं जज्ञे पन्नगसूदनः
स जातमात्रो विनतां परित्यज्य खम् आविशत्
garuḍo 'pi yathākālaṃ jajñe pannagasūdanaḥ
sa jātamātro vinatāṃ parityajya kham āviśat
- 23
आदास्यन्न् आत्मनो भोज्यम् अन्नं विहितम् अस्य यत्
विधात्रा भृगुशार्दूल क्षुधितस्य बुभुक्षतः
ādāsyann ātmano bhojyam annaṃ vihitam asya yat
vidhātrā bhṛguśārdūla kṣudhitasya bubhukṣataḥ

