24 shlokas
- 1
सूत उवाच
श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम्
ब्राह्मणानां पुरस्तात्स नृपेणैवं प्रणोदितः
अभ्यागच्छद् ऋषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा
sūta uvāca
śrutvā tu sarpasatrāya dīkṣitaṃ janamejayam
brāhmaṇānāṃ purastātsa nṛpeṇaivaṃ praṇoditaḥ
abhyāgacchad ṛṣirvidvānkṛṣṇadvaipāyanastadā
- 2
जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात्
कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम्
janayāmāsa yaṃ kālī śakteḥ putrātparāśarāt
kanyaiva yamunādvīpe pāṇḍavānāṃ pitāmaham
- 3
जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहम् अवीवृधत्
वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्सेतिहासान्महायशाः
jātamātraśca yaḥ sadya iṣṭyā deham avīvṛdhat
vedāṃścādhijage sāṅgānsetihāsānmahāyaśāḥ
- 4
यं नातितपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च
न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना
yaṃ nātitapasā kaścinna vedādhyayanena ca
na vratairnopavāsaiśca na prasūtyā na manyunā
- 5
विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः
परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः
vivyāsaikaṃ caturdhā yo vedaṃ vedavidāṃ varaḥ
parāvarajño brahmarṣiḥ kaviḥ satyavrataḥ śuciḥ
- 6
यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत्
शंतनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः
yaḥ pāṇḍuṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca viduraṃ cāpyajījanat
śaṃtanoḥ saṃtatiṃ tanvanpuṇyakīrtirmahāyaśāḥ
- 7
जनमेजयस्य राजर्षेः स तद्यज्ञसदस्तदा
विवेश शिष्यैः सहितो वेदवेदाङ्गपारगैः
janamejayasya rājarṣeḥ sa tadyajñasadastadā
viveśa śiṣyaiḥ sahito vedavedāṅgapāragaiḥ
- 8
तत्र राजानम् आसीनं ददर्श जनमेजयम्
वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैर् इव पुरंदरम्
tatra rājānam āsīnaṃ dadarśa janamejayam
vṛtaṃ sadasyairbahubhirdevair iva puraṃdaram
- 9
तथा मूर्धावसिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः
ऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे
tathā mūrdhāvasiktaiśca nānājanapadeśvaraiḥ
ṛtvigbhirdevakalpaiśca kuśalairyajñasaṃstare
- 10
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तम् ऋषिम् आगतम्
सगणो ऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः
janamejayastu rājarṣirdṛṣṭvā tam ṛṣim āgatam
sagaṇo 'bhyudyayau tūrṇaṃ prītyā bharatasattamaḥ
- 11
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमते प्रभुः
आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः
kāñcanaṃ viṣṭaraṃ tasmai sadasyānumate prabhuḥ
āsanaṃ kalpayāmāsa yathā śakro bṛhaspateḥ
- 12
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्
पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
tatropaviṣṭaṃ varadaṃ devarṣigaṇapūjitam
pūjayāmāsa rājendraḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā
- 13
पाद्यम् आचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः
पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्
pādyam ācamanīyaṃ ca arghyaṃ gāṃ ca vidhānataḥ
pitāmahāya kṛṣṇāya tadarhāya nyavedayat
- 14
प्रतिगृह्य च तां पूजां पाण्डवाज्जनमेजयात्
गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतो ऽभवत्तदा
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ pāṇḍavājjanamejayāt
gāṃ caiva samanujñāya vyāsaḥ prīto 'bhavattadā
- 15
तथा सम्पूजयित्वा तं यत्नेन प्रपितामहम्
उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छद् अनामयम्
tathā sampūjayitvā taṃ yatnena prapitāmaham
upopaviśya prītātmā paryapṛcchad anāmayam
- 16
भगवान् अपि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च
सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान् अभ्यपूजयत्
bhagavān api taṃ dṛṣṭvā kuśalaṃ prativedya ca
sadasyaiḥ pūjitaḥ sarvaiḥ sadasyān abhyapūjayat
- 17
ततस्तं सत्कृतं सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः
इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
tatastaṃ satkṛtaṃ sarvaiḥ sadasyairjanamejayaḥ
idaṃ paścāddvijaśreṣṭhaṃ paryapṛcchatkṛtāñjaliḥ
- 18
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्
तेषां चरितम् इच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhavānpratyakṣadarśivān
teṣāṃ caritam icchāmi kathyamānaṃ tvayā dvija
- 19
कथं समभवद्भेदस्तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम्
तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत्
kathaṃ samabhavadbhedasteṣām akliṣṭakarmaṇām
tacca yuddhaṃ kathaṃ vṛttaṃ bhūtāntakaraṇaṃ mahat
- 20
पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम्
कार्त्स्न्येनैतत्समाचक्ष्व भगवन्कुशलो ह्यसि
pitāmahānāṃ sarveṣāṃ daivenāviṣṭacetasām
kārtsnyenaitatsamācakṣva bhagavankuśalo hyasi
- 21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा
शशास शिष्यम् आसीनं वैशम्पायनम् अन्तिके
tasya tadvacanaṃ śrutvā kṛṣṇadvaipāyanastadā
śaśāsa śiṣyam āsīnaṃ vaiśampāyanam antike
- 22
कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदो ऽभवत्पुरा
तद् अस्मै सर्वम् आचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवान् असि
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yathā bhedo 'bhavatpurā
tad asmai sarvam ācakṣva yanmattaḥ śrutavān asi
- 23
गुरोर्वचनम् आज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा
आचचक्षे ततः सर्वम् इतिहासं पुरातनम्
gurorvacanam ājñāya sa tu viprarṣabhastadā
ācacakṣe tataḥ sarvam itihāsaṃ purātanam
- 24
तस्मै राज्ञे सदस्येभ्यः क्षत्रियेभ्यश्च सर्वशः
भेदं राज्यविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा
tasmai rājñe sadasyebhyaḥ kṣatriyebhyaśca sarvaśaḥ
bhedaṃ rājyavināśaṃ ca kurupāṇḍavayostadā

