34 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तं प्रयान्तं महाबाहुं कौरवाणां यशस्करम्
अनुजग्मुर्महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः
vaiśaṃpāyana uvāca
taṃ prayāntaṃ mahābāhuṃ kauravāṇāṃ yaśaskaram
anujagmurmahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ
- 2
वेदवेदाङ्गविद्वांसस्तथैवाध्यात्मचिन्तकाः
चौक्षाश्च भगवद्भक्ताः सूताः पौराणिकाश्च ये
vedavedāṅgavidvāṃsastathaivādhyātmacintakāḥ
caukṣāśca bhagavadbhaktāḥ sūtāḥ paurāṇikāśca ye
- 3
कथकाश्चापरे राजञ्श्रमणाश्च वनौकसः
दिव्याख्यानानि ये चापि पठन्ति मधुरं द्विजाः
kathakāścāpare rājañśramaṇāśca vanaukasaḥ
divyākhyānāni ye cāpi paṭhanti madhuraṃ dvijāḥ
- 4
एतैश्चान्यैश्च बहुभिः सहायैः पाण्डुनन्दनः
वृतः श्लक्ष्णकथैः प्रायान्मरुद्भिर् इव वासवः
etaiścānyaiśca bahubhiḥ sahāyaiḥ pāṇḍunandanaḥ
vṛtaḥ ślakṣṇakathaiḥ prāyānmarudbhir iva vāsavaḥ
- 5
रमणीयानि चित्राणि वनानि च सरांसि च
सरितः सागरांश्चैव देशान् अपि च भारत
ramaṇīyāni citrāṇi vanāni ca sarāṃsi ca
saritaḥ sāgarāṃścaiva deśān api ca bhārata
- 6
पुण्यानि चैव तीर्थानि ददर्श भरतर्षभ
स गङ्गाद्वारम् आसाद्य निवेशम् अकरोत्प्रभुः
puṇyāni caiva tīrthāni dadarśa bharatarṣabha
sa gaṅgādvāram āsādya niveśam akarotprabhuḥ
- 7
तत्र तस्याद्भुतं कर्म शृणु मे जनमेजय
कृतवान्यद्विशुद्धात्मा पाण्डूनां प्रवरो रथी
tatra tasyādbhutaṃ karma śṛṇu me janamejaya
kṛtavānyadviśuddhātmā pāṇḍūnāṃ pravaro rathī
- 8
निविष्टे तत्र कौन्तेये ब्राह्मणेषु च भारत
अग्निहोत्राणि विप्रास्ते प्रादुश्चक्रुर् अनेकशः
niviṣṭe tatra kaunteye brāhmaṇeṣu ca bhārata
agnihotrāṇi viprāste prāduścakrur anekaśaḥ
- 9
तेषु प्रबोध्यमानेषु ज्वलितेषु हुतेषु च
कृतपुष्पोपहारेषु तीरान्तरगतेषु च
teṣu prabodhyamāneṣu jvaliteṣu huteṣu ca
kṛtapuṣpopahāreṣu tīrāntaragateṣu ca
- 10
कृताभिषेकैर्विद्वद्भिर्नियतैः सत्पथि स्थितैः
शुशुभे ऽतीव तद्राजन्गङ्गाद्वारं महात्मभिः
kṛtābhiṣekairvidvadbhirniyataiḥ satpathi sthitaiḥ
śuśubhe 'tīva tadrājangaṅgādvāraṃ mahātmabhiḥ
- 11
तथा पर्याकुले तस्मिन्निवेशे पाण्डुनन्दनः
अभिषेकाय कौन्तेयो गङ्गाम् अवततार ह
tathā paryākule tasminniveśe pāṇḍunandanaḥ
abhiṣekāya kaunteyo gaṅgām avatatāra ha
- 12
तत्राभिषेकं कृत्वा स तर्पयित्वा पितामहान्
उत्तितीर्षुर्जलाद्राजन्न् अग्निकार्यचिकीर्षया
tatrābhiṣekaṃ kṛtvā sa tarpayitvā pitāmahān
uttitīrṣurjalādrājann agnikāryacikīrṣayā
- 13
अपकृष्टो महाबाहुर्नागराजस्य कन्यया
अन्तर्जले महाराज उलूप्या कामयानया
गृहीत्वा स्वपितुर्वेश्म नीतो ऽयं पाण्डुनन्दनः
apakṛṣṭo mahābāhurnāgarājasya kanyayā
antarjale mahārāja ulūpyā kāmayānayā
gṛhītvā svapiturveśma nīto 'yaṃ pāṇḍunandanaḥ
- 14
ददर्श पाण्डवस्तत्र पावकं सुसमाहितम्
कौरव्यस्याथ नागस्य भवने परमार्चिते
dadarśa pāṇḍavastatra pāvakaṃ susamāhitam
kauravyasyātha nāgasya bhavane paramārcite
- 15
तत्राग्निकार्यं कृतवान्कुन्तीपुत्रो धनंजयः
अशङ्कमानेन हुतस्तेनातुष्यद्धुताशनः
tatrāgnikāryaṃ kṛtavānkuntīputro dhanaṃjayaḥ
aśaṅkamānena hutastenātuṣyaddhutāśanaḥ
- 16
अग्निकार्यं स कृत्वा तु नागराजसुतां तदा
प्रहसन्न् इव कौन्तेय इदं वचनम् अब्रवीत्
agnikāryaṃ sa kṛtvā tu nāgarājasutāṃ tadā
prahasann iva kaunteya idaṃ vacanam abravīt
- 17
किम् इदं साहसं भीरु कृतवत्यसि भामिनि
कश्चायं सुभगो देशः का च त्वं कस्य चात्मजा
kim idaṃ sāhasaṃ bhīru kṛtavatyasi bhāmini
kaścāyaṃ subhago deśaḥ kā ca tvaṃ kasya cātmajā
- 18
उलूप्युवाच
ऐरावतकुले जातः कौरव्यो नाम पन्नगः
तस्यास्मि दुहिता पार्थ उलूपी नाम पन्नगी
ulūpyuvāca
airāvatakule jātaḥ kauravyo nāma pannagaḥ
tasyāsmi duhitā pārtha ulūpī nāma pannagī
- 19
साहं त्वाम् अभिषेकार्थम् अवतीर्णं समुद्रगाम्
दृष्टवत्येव कौन्तेय कन्दर्पेणास्मि मूर्छिता
sāhaṃ tvām abhiṣekārtham avatīrṇaṃ samudragām
dṛṣṭavatyeva kaunteya kandarpeṇāsmi mūrchitā
- 20
तां माम् अनङ्गमथितां त्वत्कृते कुरुनन्दन
अनन्यां नन्दयस्वाद्य प्रदानेनात्मनो रहः
tāṃ mām anaṅgamathitāṃ tvatkṛte kurunandana
ananyāṃ nandayasvādya pradānenātmano rahaḥ
- 21
अर्जुन उवाच
ब्रह्मचर्यम् इदं भद्रे मम द्वादशवार्षिकम्
धर्मराजेन चादिष्टं नाहम् अस्मि स्वयंवशः
arjuna uvāca
brahmacaryam idaṃ bhadre mama dvādaśavārṣikam
dharmarājena cādiṣṭaṃ nāham asmi svayaṃvaśaḥ
- 22
तव चापि प्रियं कर्तुम् इच्छामि जलचारिणि
अनृतं नोक्तपूर्वं च मया किंचन कर्हिचित्
tava cāpi priyaṃ kartum icchāmi jalacāriṇi
anṛtaṃ noktapūrvaṃ ca mayā kiṃcana karhicit
- 23
कथं च नानृतं तत्स्यात्तव चापि प्रियं भवेत्
न च पीड्येत मे धर्मस्तथा कुर्यां भुजंगमे
kathaṃ ca nānṛtaṃ tatsyāttava cāpi priyaṃ bhavet
na ca pīḍyeta me dharmastathā kuryāṃ bhujaṃgame
- 24
उलूप्युवाच
जानाम्यहं पाण्डवेय यथा चरसि मेदिनीम्
यथा च ते ब्रह्मचर्यम् इदम् आदिष्टवान्गुरुः
ulūpyuvāca
jānāmyahaṃ pāṇḍaveya yathā carasi medinīm
yathā ca te brahmacaryam idam ādiṣṭavānguruḥ
- 25
परस्परं वर्तमानान्द्रुपदस्यात्मजां प्रति
यो नो ऽनुप्रविशेन्मोहात्स नो द्वादशवार्षिकम्
वने चरेद्ब्रह्मचर्यम् इति वः समयः कृतः
parasparaṃ vartamānāndrupadasyātmajāṃ prati
yo no 'nupraviśenmohātsa no dvādaśavārṣikam
vane caredbrahmacaryam iti vaḥ samayaḥ kṛtaḥ
- 26
तद् इदं द्रौपदीहेतोर् अन्योन्यस्य प्रवासनम्
नारदस्याज्ञया तत्र कृतं धर्मरिरंसया
एकः संवत्सरः पूर्णः पञ्चधा शकलीकृतः
द्रौपद्याम् एव कौन्तेय नारदस्याभ्यनुज्ञया
कृतं वस्तत्र धर्मार्थम् अत्र धर्मो न दुष्यति
त्वया कामप्रचाराय प्रेरितं न हि यन्मनः
तस्मात्तव प्रत्यवायो युज्यते न हि कुत्रचित्
tad idaṃ draupadīhetor anyonyasya pravāsanam
nāradasyājñayā tatra kṛtaṃ dharmariraṃsayā
ekaḥ saṃvatsaraḥ pūrṇaḥ pañcadhā śakalīkṛtaḥ
draupadyām eva kaunteya nāradasyābhyanujñayā
kṛtaṃ vastatra dharmārtham atra dharmo na duṣyati
tvayā kāmapracārāya preritaṃ na hi yanmanaḥ
tasmāttava pratyavāyo yujyate na hi kutracit
- 27
परित्राणं च कर्तव्यम् आर्तानां पृथुलोचन
कृत्वा मम परित्राणं तव धर्मो न लुप्यते
paritrāṇaṃ ca kartavyam ārtānāṃ pṛthulocana
kṛtvā mama paritrāṇaṃ tava dharmo na lupyate
- 28
यदि वाप्य् अस्य धर्मस्य सूक्ष्मो ऽपि स्याद्व्यतिक्रमः
स च ते धर्म एव स्याद्दत्त्वा प्राणान्ममार्जुन
yadi vāpy asya dharmasya sūkṣmo 'pi syādvyatikramaḥ
sa ca te dharma eva syāddattvā prāṇānmamārjuna
- 29
भक्तां भजस्व मां पार्थ सताम् एतन्मतं प्रभो
न करिष्यसि चेद् एवं मृतां माम् उपधारय
bhaktāṃ bhajasva māṃ pārtha satām etanmataṃ prabho
na kariṣyasi ced evaṃ mṛtāṃ mām upadhāraya
- 30
प्राणदानान्महाबाहो चर धर्मम् अनुत्तमम्
शरणं च प्रपन्नास्मि त्वाम् अद्य पुरुषोत्तम
prāṇadānānmahābāho cara dharmam anuttamam
śaraṇaṃ ca prapannāsmi tvām adya puruṣottama

