19 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
न रोचते विग्रहो मे पाण्डुपुत्रैः कथंचन
यथैव धृतराष्ट्रो मे तथा पाण्डुर् असंशयम्
bhīṣma uvāca
na rocate vigraho me pāṇḍuputraiḥ kathaṃcana
yathaiva dhṛtarāṣṭro me tathā pāṇḍur asaṃśayam
- 2
गान्धार्याश्च यथा पुत्रास्तथा कुन्तीसुता मताः
यथा च मम ते रक्ष्या धृतराष्ट्र तथा तव
gāndhāryāśca yathā putrāstathā kuntīsutā matāḥ
yathā ca mama te rakṣyā dhṛtarāṣṭra tathā tava
- 3
यथा च मम राज्ञश्च तथा दुर्योधनस्य ते
तथा कुरूणां सर्वेषाम् अन्येषाम् अपि भारत
yathā ca mama rājñaśca tathā duryodhanasya te
tathā kurūṇāṃ sarveṣām anyeṣām api bhārata
- 4
एवं गते विग्रहं तैर्न रोचये संधाय वीरैर्दीयताम् अद्य भूमिः
तेषाम् अपीदं प्रपितामहानां राज्यं पितुश्चैव कुरूत्तमानाम्
evaṃ gate vigrahaṃ tairna rocaye saṃdhāya vīrairdīyatām adya bhūmiḥ
teṣām apīdaṃ prapitāmahānāṃ rājyaṃ pituścaiva kurūttamānām
- 5
दुर्योधन यथा राज्यं त्वम् इदं तात पश्यसि
मम पैतृकम् इत्येवं ते ऽपि पश्यन्ति पाण्डवाः
duryodhana yathā rājyaṃ tvam idaṃ tāta paśyasi
mama paitṛkam ityevaṃ te 'pi paśyanti pāṇḍavāḥ
- 6
यदि राज्यं न ते प्राप्ताः पाण्डवेयास्तपस्विनः
कुत एव तवापीदं भारतस्य च कस्यचित्
yadi rājyaṃ na te prāptāḥ pāṇḍaveyāstapasvinaḥ
kuta eva tavāpīdaṃ bhāratasya ca kasyacit
- 7
अथ धर्मेण राज्यं त्वं प्राप्तवान्भरतर्षभ
ते ऽपि राज्यम् अनुप्राप्ताः पूर्वम् एवेति मे मतिः
atha dharmeṇa rājyaṃ tvaṃ prāptavānbharatarṣabha
te 'pi rājyam anuprāptāḥ pūrvam eveti me matiḥ
- 8
मधुरेणैव राज्यस्य तेषाम् अर्धं प्रदीयताम्
एतद्धि पुरुषव्याघ्र हितं सर्वजनस्य च
madhureṇaiva rājyasya teṣām ardhaṃ pradīyatām
etaddhi puruṣavyāghra hitaṃ sarvajanasya ca
- 9
अतो ऽन्यथा चेत्क्रियते न हितं नो भविष्यति
तवाप्यकीर्तिः सकला भविष्यति न संशयः
ato 'nyathā cetkriyate na hitaṃ no bhaviṣyati
tavāpyakīrtiḥ sakalā bhaviṣyati na saṃśayaḥ
- 10
कीर्तिरक्षणम् आतिष्ठ कीर्तिर्हि परमं बलम्
धर्मं कुरु कुलोचितम्
कीर्तिस्तु परमं तेजो
नष्टकीर्तेर्मनुष्यस्य जीवितं ह्यफलं स्मृतम्
kīrtirakṣaṇam ātiṣṭha kīrtirhi paramaṃ balam
dharmaṃ kuru kulocitam
kīrtistu paramaṃ tejo
naṣṭakīrtermanuṣyasya jīvitaṃ hyaphalaṃ smṛtam
- 11
यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य न प्रणश्यति कौरव
तावज्जीवति गान्धारे नष्टकीर्तिस्तु नश्यति
yāvatkīrtirmanuṣyasya na praṇaśyati kaurava
tāvajjīvati gāndhāre naṣṭakīrtistu naśyati
- 12
तम् इमं समुपातिष्ठ धर्मं कुरुकुलोचितम्
अनुरूपं महाबाहो पूर्वेषाम् आत्मनः कुरु
tam imaṃ samupātiṣṭha dharmaṃ kurukulocitam
anurūpaṃ mahābāho pūrveṣām ātmanaḥ kuru
- 13
दिष्ट्या धरन्ति ते वीरा दिष्ट्या जीवति सा पृथा
दिष्ट्या पुरोचनः पापो न सकामो ऽत्ययं गतः
यदा प्रभृति दग्धास्ते कुन्तिभोजसुतासुताः
diṣṭyā dharanti te vīrā diṣṭyā jīvati sā pṛthā
diṣṭyā purocanaḥ pāpo na sakāmo 'tyayaṃ gataḥ
yadā prabhṛti dagdhāste kuntibhojasutāsutāḥ
- 14
तदा प्रभृति गान्धारे न शक्नोम्यभिवीक्षितुम्
अदाहयो यदा पार्थान्स त्वग्नौ जतुवेश्मनि
लोके प्राणभृतां कंचिच्छ्रुत्वा कुन्तीं तथागताम्
दुःखं न जायते राजन्भवान्सर्वस्य कारणम्
tadā prabhṛti gāndhāre na śaknomyabhivīkṣitum
adāhayo yadā pārthānsa tvagnau jatuveśmani
loke prāṇabhṛtāṃ kaṃcicchrutvā kuntīṃ tathāgatām
duḥkhaṃ na jāyate rājanbhavānsarvasya kāraṇam
- 15
न चापि दोषेण तथा लोको वैति पुरोचनम्
यथा त्वां पुरुषव्याघ्र लोको दोषेण गच्छति
na cāpi doṣeṇa tathā loko vaiti purocanam
yathā tvāṃ puruṣavyāghra loko doṣeṇa gacchati
- 16
तद् इदं जीवितं तेषां तव कल्मषनाशनम्
संमन्तव्यं महाराज पाण्डवानां च दर्शनम्
tad idaṃ jīvitaṃ teṣāṃ tava kalmaṣanāśanam
saṃmantavyaṃ mahārāja pāṇḍavānāṃ ca darśanam
- 17
न चापि तेषां वीराणां जीवतां कुरुनन्दन
पित्र्यो ऽंशः शक्य आदातुम् अपि वज्रभृता स्वयम्
na cāpi teṣāṃ vīrāṇāṃ jīvatāṃ kurunandana
pitryo 'ṃśaḥ śakya ādātum api vajrabhṛtā svayam
- 18
ते हि सर्वे स्थिता धर्मे सर्वे चैवैकचेतसः
अधर्मेण निरस्ताश्च तुल्ये राज्ये विशेषतः
te hi sarve sthitā dharme sarve caivaikacetasaḥ
adharmeṇa nirastāśca tulye rājye viśeṣataḥ
- 19
यदि धर्मस्त्वया कार्यो यदि कार्यं प्रियं च मे
क्षेमं च यदि कर्तव्यं तेषाम् अर्धं प्रदीयताम्
yadi dharmastvayā kāryo yadi kāryaṃ priyaṃ ca me
kṣemaṃ ca yadi kartavyaṃ teṣām ardhaṃ pradīyatām

