21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
विदुरस्य सुहृत्कश्चित्खनकः कुशलः क्वचित्
विविक्ते पाण्डवान्राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
vidurasya suhṛtkaścitkhanakaḥ kuśalaḥ kvacit
vivikte pāṇḍavānrājann idaṃ vacanam abravīt
- 2
प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो भृशम्
पाण्डवानां प्रियं कार्यम् इति किं करवाणि वः
prahito vidureṇāsmi khanakaḥ kuśalo bhṛśam
pāṇḍavānāṃ priyaṃ kāryam iti kiṃ karavāṇi vaḥ
- 3
प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तः श्रेयस्त्वम् इह पाण्डवान्
प्रतिपादय विश्वासाद् इति किं करवाणि वः
pracchannaṃ vidureṇoktaḥ śreyastvam iha pāṇḍavān
pratipādaya viśvāsād iti kiṃ karavāṇi vaḥ
- 4
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्य पुरोचनः
भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम्
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ rātrāvasya purocanaḥ
bhavanasya tava dvāri pradāsyati hutāśanam
- 5
मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः
इति व्यवसितं पार्थ धार्तराष्ट्रस्य मे श्रुतम्
mātrā saha pradagdhavyāḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ
iti vyavasitaṃ pārtha dhārtarāṣṭrasya me śrutam
- 6
किंचिच्च विदुरेणोक्तो म्लेच्छवाचासि पाण्डव
त्वया च तत्तथेत्युक्तम् एतद्विश्वासकारणम्
kiṃcicca vidureṇokto mlecchavācāsi pāṇḍava
tvayā ca tattathetyuktam etadviśvāsakāraṇam
- 7
उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै
uvāca taṃ satyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
abhijānāmi saumya tvāṃ suhṛdaṃ vidurasya vai
- 8
शुचिम् आप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम्
न विद्यते कवेः किंचिद् अभिज्ञानप्रयोजनम्
śucim āptaṃ priyaṃ caiva sadā ca dṛḍhabhaktikam
na vidyate kaveḥ kiṃcid abhijñānaprayojanam
- 9
यथा नः स तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि
भवतः स्म यथा तस्य पालयास्मान्यथा कविः
yathā naḥ sa tathā nastvaṃ nirviśeṣā vayaṃ tvayi
bhavataḥ sma yathā tasya pālayāsmānyathā kaviḥ
- 10
इदं शरणम् आग्नेयं मदर्थम् इति मे मतिः
पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात्
idaṃ śaraṇam āgneyaṃ madartham iti me matiḥ
purocanena vihitaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt
- 11
स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः
अस्मान् अपि च दुष्टात्मा नित्यकालं प्रबाधते
sa pāpaḥ kośavāṃścaiva sasahāyaśca durmatiḥ
asmān api ca duṣṭātmā nityakālaṃ prabādhate
- 12
स भवान्मोक्षयत्वस्मान्यत्नेनास्माद्धुताशनात्
अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात्सुयोधनः
sa bhavānmokṣayatvasmānyatnenāsmāddhutāśanāt
asmāsviha hi dagdheṣu sakāmaḥ syātsuyodhanaḥ
- 13
समृद्धम् आयुधागारम् इदं तस्य दुरात्मनः
वप्रान्ते निष्प्रतीकारम् आश्लिष्येदं कृतं महत्
samṛddham āyudhāgāram idaṃ tasya durātmanaḥ
vaprānte niṣpratīkāram āśliṣyedaṃ kṛtaṃ mahat
- 14
इदं तद् अशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम्
प्राग् एव विदुरो वेद तेनास्मान् अन्वबोधयत्
idaṃ tad aśubhaṃ nūnaṃ tasya karma cikīrṣitam
prāg eva viduro veda tenāsmān anvabodhayat
- 15
सेयम् आपद् अनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा
पुरोचनस्याविदितान् अस्मांस्त्वं विप्रमोचय
seyam āpad anuprāptā kṣattā yāṃ dṛṣṭavānpurā
purocanasyāviditān asmāṃstvaṃ vipramocaya
- 16
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नम् आस्थितः
परिखाम् उत्किरन्नाम चकार सुमहद्बिलम्
sa tatheti pratiśrutya khanako yatnam āsthitaḥ
parikhām utkirannāma cakāra sumahadbilam
- 17
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहन्मुखम्
कपाटयुक्तम् अज्ञातं समं भूम्या च भारत
cakre ca veśmanastasya madhye nātimahanmukham
kapāṭayuktam ajñātaṃ samaṃ bhūmyā ca bhārata
- 18
पुरोचनभयाच्चैव व्यदधात्संवृतं मुखम्
स वै स्वर्गाद् इहायातः इन्द्रस्यातिप्रियंकरः
पाण्डवानां हितं कर्तुम् इन्द्रेण प्रेषितस्तदा
नित्यमृद्भक्षणपरो दिनैर्दशभिर् एव च
कृत्वा बिलं च सुमहत्पुनः स्वर्गम् इतो गतः
सर्वम् इन्द्रे निवेद्याथ पुनः स्वर्गात्समागतः
स तत्र च गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा
purocanabhayāccaiva vyadadhātsaṃvṛtaṃ mukham
sa vai svargād ihāyātaḥ indrasyātipriyaṃkaraḥ
pāṇḍavānāṃ hitaṃ kartum indreṇa preṣitastadā
nityamṛdbhakṣaṇaparo dinairdaśabhir eva ca
kṛtvā bilaṃ ca sumahatpunaḥ svargam ito gataḥ
sarvam indre nivedyātha punaḥ svargātsamāgataḥ
sa tatra ca gṛhadvāri vasatyaśubhadhīḥ sadā
- 19
तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम्
tatra te sāyudhāḥ sarve vasanti sma kṣapāṃ nṛpa
divā caranti mṛgayāṃ pāṇḍaveyā vanādvanam
- 20
विश्वस्तवद् अविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम्
अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्न् ऊषुः परमदुःखिताः
viśvastavad aviśvastā vañcayantaḥ purocanam
atuṣṭāstuṣṭavadrājann ūṣuḥ paramaduḥkhitāḥ
- 21
न चैनान् अन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः
अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात्
na cainān anvabudhyanta narā nagaravāsinaḥ
anyatra vidurāmātyāttasmātkhanakasattamāt

