46 shlokas
- 1
शंतनुर् उवाच
आपवो नाम को न्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्
शशाप यस्मात्कल्याणि स वसूंश्चारुदर्शने
यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं तनुम् आगताः
śaṃtanur uvāca
āpavo nāma ko nveṣa vasūnāṃ kiṃ ca duṣkṛtam
śaśāpa yasmātkalyāṇi sa vasūṃścārudarśane
yasyābhiśāpātte sarve mānuṣīṃ tanum āgatāḥ
- 2
अनेन च कुमारेण गङ्गादत्तेन किं कृतम्
यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति
anena ca kumāreṇa gaṅgādattena kiṃ kṛtam
yasya caiva kṛtenāyaṃ mānuṣeṣu nivatsyati
- 3
ईशानाः सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम्
मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि
īśānāḥ sarvalokasya vasavaste ca vai katham
mānuṣeṣūdapadyanta tanmamācakṣva jāhnavi
- 4
वैशंपायन उवाच
सैवम् उक्ता ततो गङ्गा राजानम् इदम् अब्रवीत्
भर्तारं जाह्नवी देवी शंतनुं पुरुषर्षभम्
vaiśaṃpāyana uvāca
saivam uktā tato gaṅgā rājānam idam abravīt
bhartāraṃ jāhnavī devī śaṃtanuṃ puruṣarṣabham
- 5
यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तम
वसिष्ठो नाम स मुनिः ख्यात आपव इत्युत
yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bharatasattama
vasiṣṭho nāma sa muniḥ khyāta āpava ityuta
- 6
तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिगणान्वितम्
मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्
tasyāśramapadaṃ puṇyaṃ mṛgapakṣigaṇānvitam
meroḥ pārśve nagendrasya sarvartukusumāvṛtam
- 7
स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तम
वने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके
sa vāruṇistapastepe tasminbharatasattama
vane puṇyakṛtāṃ śreṣṭhaḥ svādumūlaphalodake
- 8
दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यतिगर्विता
गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ
dakṣasya duhitā yā tu surabhītyatigarvitā
gāṃ prajātā tu sā devī kaśyapādbharatarṣabha
- 9
अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुघां वराम्
तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः
anugrahārthaṃ jagataḥ sarvakāmadughāṃ varām
tāṃ lebhe gāṃ tu dharmātmā homadhenuṃ sa vāruṇiḥ
- 10
सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते
चचार रम्ये धर्म्ये च गौर् अपेतभया तदा
sā tasmiṃstāpasāraṇye vasantī munisevite
cacāra ramye dharmye ca gaur apetabhayā tadā
- 11
अथ तद्वनम् आजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभ
पृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवदेवर्षिसेवितम्
atha tadvanam ājagmuḥ kadācidbharatarṣabha
pṛthvādyā vasavaḥ sarve devadevarṣisevitam
- 12
ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततः
रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च
te sadārā vanaṃ tacca vyacaranta samantataḥ
remire ramaṇīyeṣu parvateṣu vaneṣu ca
- 13
तत्रैकस्य तु भार्या वै वसोर्वासवविक्रम
सा चरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमा
या सा वसिष्ठस्य मुनेः सर्वकामधुग् उत्तमा
tatraikasya tu bhāryā vai vasorvāsavavikrama
sā carantī vane tasmingāṃ dadarśa sumadhyamā
yā sā vasiṣṭhasya muneḥ sarvakāmadhug uttamā
- 14
सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदा
दिवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण
षडुन्नतां सुपार्श्वोरुं पृथुपञ्चसमायताम्
अष्टायतशिरोग्रीवां पृथुस्तां समपद्यत
sā vismayasamāviṣṭā śīladraviṇasaṃpadā
dive vai darśayāmāsa tāṃ gāṃ govṛṣabhekṣaṇa
ṣaḍunnatāṃ supārśvoruṃ pṛthupañcasamāyatām
aṣṭāyataśirogrīvāṃ pṛthustāṃ samapadyata
- 15
स्वापीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिमुखां शुभाम्
उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च
svāpīnāṃ ca sudogdhrīṃ ca suvāladhimukhāṃ śubhām
upapannāṃ guṇaiḥ sarvaiḥ śīlenānuttamena ca
- 16
एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी
दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन
evaṃguṇasamāyuktāṃ vasave vasunandinī
darśayāmāsa rājendra purā pauravanandana
- 17
द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम
उवाच राजंस्तां देवीं नृपोत्तम सुमध्यमाम्
उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन्
dyaustadā tāṃ tu dṛṣṭvaiva gāṃ gajendrendravikrama
uvāca rājaṃstāṃ devīṃ nṛpottama sumadhyamām
uvāca rājaṃstāṃ devīṃ tasyā rūpaguṇānvadan
- 18
एषा गौर् उत्तमा देवि वारुणेर् असितेक्षणे
ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनम् उत्तमम्
eṣā gaur uttamā devi vāruṇer asitekṣaṇe
ṛṣestasya varārohe yasyedaṃ vanam uttamam
- 19
अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमे
दश वर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः
asyāḥ kṣīraṃ pibenmartyaḥ svādu yo vai sumadhyame
daśa varṣasahasrāṇi sa jīvetsthirayauvanaḥ
- 20
एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा
तम् उवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम्
etacchrutvā tu sā devī nṛpottama sumadhyamā
tam uvācānavadyāṅgī bhartāraṃ dīptatejasam
- 21
अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी
नाम्ना जिनवती नाम रूपयौवनशालिनी
asti me mānuṣe loke naradevātmajā sakhī
nāmnā jinavatī nāma rūpayauvanaśālinī
- 22
उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसंधस्य धीमतः
दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा
uśīnarasya rājarṣeḥ satyasaṃdhasya dhīmataḥ
duhitā prathitā loke mānuṣe rūpasaṃpadā
- 23
तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्
आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन
tasyā hetormahābhāga savatsāṃ gāṃ mamepsitām
ānayasvāmaraśreṣṭha tvaritaṃ puṇyavardhana
- 24
यावद् अस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानद
मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता
yāvad asyāḥ payaḥ pītvā sā sakhī mama mānada
mānuṣeṣu bhavatvekā jarārogavivarjitā
- 25
एतन्मम महाभाग कर्तुम् अर्हस्य् अनिन्दित
प्रियं प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मे ऽन्यत्कथंचन
etanmama mahābhāga kartum arhasy anindita
priyaṃ priyataraṃ hyasmānnāsti me 'nyatkathaṃcana
- 26
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षया
पृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम्
etacchrutvā vacastasyā devyāḥ priyacikīrṣayā
pṛthvādyairbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ dyaustadā tāṃ jahāra gām
- 27
तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप
ऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम्
हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः
tayā kamalapatrākṣyā niyukto dyaustadā nṛpa
ṛṣestasya tapastīvraṃ na śaśāka nirīkṣitum
hṛtā gauḥ sā tadā tena prapātastu na tarkitaḥ
- 28
अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिः
न चापश्यत गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे
athāśramapadaṃ prāptaḥ phalānyādāya vāruṇiḥ
na cāpaśyata gāṃ tatra savatsāṃ kānanottame
- 29
ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनः
नाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिर् उदारधीः
tataḥ sa mṛgayāmāsa vane tasmiṃstapodhanaḥ
nādhyagacchacca mṛgayaṃstāṃ gāṃ munir udāradhīḥ
- 30
ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनः
ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा
jñātvā tathāpanītāṃ tāṃ vasubhirdivyadarśanaḥ
yayau krodhavaśaṃ sadyaḥ śaśāpa ca vasūṃstadā

