39 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एतस्मिन्न् एव काले तु तस्मिञ्जनसमागमे
दत्ते ऽवकाशे पुरुषैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनैः
विवेश रङ्गं विस्तीर्णं कर्णः परपुरंजयः
vaiśaṃpāyana uvāca
etasminn eva kāle tu tasmiñjanasamāgame
datte 'vakāśe puruṣairvismayotphullalocanaiḥ
viveśa raṅgaṃ vistīrṇaṃ karṇaḥ parapuraṃjayaḥ
- 2
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननः
सधनुर्बद्धनिस्त्रिंशः पादचारीव पर्वतः
sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍaloddyotitānanaḥ
sadhanurbaddhanistriṃśaḥ pādacārīva parvataḥ
- 3
कन्यागर्भः पृथुयशाः पृथायाः पृथुलोचनः
तीक्ष्णांशोर्भास्करस्यांशः कर्णो ऽरिगणसूदनः
kanyāgarbhaḥ pṛthuyaśāḥ pṛthāyāḥ pṛthulocanaḥ
tīkṣṇāṃśorbhāskarasyāṃśaḥ karṇo 'rigaṇasūdanaḥ
- 4
सिंहर्षभगजेन्द्राणां तुल्यवीर्यपराक्रमः
दीप्तिकान्तिद्युतिगुणैः सूर्येन्दुज्वलनोपमः
siṃharṣabhagajendrāṇāṃ tulyavīryaparākramaḥ
dīptikāntidyutiguṇaiḥ sūryendujvalanopamaḥ
- 5
प्रांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननो युवा
असंख्येयगुणः श्रीमान्भास्करस्यात्मसंभवः
prāṃśuḥ kanakatālābhaḥ siṃhasaṃhanano yuvā
asaṃkhyeyaguṇaḥ śrīmānbhāskarasyātmasaṃbhavaḥ
- 6
स निरीक्ष्य महाबाहुः सर्वतो रङ्गमण्डलम्
प्रणामं द्रोणकृपयोर्नात्यादृतम् इवाकरोत्
sa nirīkṣya mahābāhuḥ sarvato raṅgamaṇḍalam
praṇāmaṃ droṇakṛpayornātyādṛtam ivākarot
- 7
स समाजजनः सर्वो निश्चलः स्थिरलोचनः
को ऽयम् इत्यागतक्षोभः कौतूहलपरो ऽभवत्
sa samājajanaḥ sarvo niścalaḥ sthiralocanaḥ
ko 'yam ityāgatakṣobhaḥ kautūhalaparo 'bhavat
- 8
सो ऽब्रवीन्मेघधीरेण स्वरेण वदतां वरः
भ्राता भ्रातरम् अज्ञातं सावित्रः पाकशासनिम्
so 'bravīnmeghadhīreṇa svareṇa vadatāṃ varaḥ
bhrātā bhrātaram ajñātaṃ sāvitraḥ pākaśāsanim
- 9
पार्थ यत्ते कृतं कर्म विशेषवद् अहं ततः
करिष्ये पश्यतां नॄणां मात्मना विस्मयं गमः
pārtha yatte kṛtaṃ karma viśeṣavad ahaṃ tataḥ
kariṣye paśyatāṃ nṝṇāṃ mātmanā vismayaṃ gamaḥ
- 10
असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वर
यन्त्रोत्क्षिप्त इव क्षिप्रम् उत्तस्थौ सर्वतो जनः
asamāpte tatastasya vacane vadatāṃ vara
yantrotkṣipta iva kṣipram uttasthau sarvato janaḥ
- 11
प्रीतिश्च पुरुषव्याघ्र दुर्योधनम् अथास्पृशत्
ह्रीश्च क्रोधश्च बीभत्सुं क्षणेनान्वविशच्च ह
prītiśca puruṣavyāghra duryodhanam athāspṛśat
hrīśca krodhaśca bībhatsuṃ kṣaṇenānvaviśacca ha
- 12
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्णः प्रियरणः सदा
यत्कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबलः
tato droṇābhyanujñātaḥ karṇaḥ priyaraṇaḥ sadā
yatkṛtaṃ tatra pārthena taccakāra mahābalaḥ
- 13
अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभिः सह भारत
कर्णं परिष्वज्य मुदा ततो वचनम् अब्रवीत्
atha duryodhanastatra bhrātṛbhiḥ saha bhārata
karṇaṃ pariṣvajya mudā tato vacanam abravīt
- 14
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि मानद
अहं च कुरुराज्यं च यथेष्टम् उपभुज्यताम्
svāgataṃ te mahābāho diṣṭyā prāpto 'si mānada
ahaṃ ca kururājyaṃ ca yatheṣṭam upabhujyatām
- 15
कर्ण उवाच
कृतं सर्वेण मे ऽन्येन सखित्वं च त्वया वृणे
द्वन्द्वयुद्धं च पार्थेन कर्तुम् इच्छामि भारत
एवम् उक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा
कर्णं दीर्घाञ्चितभुजं परिष्वज्येदम् अब्रवीत्
karṇa uvāca
kṛtaṃ sarveṇa me 'nyena sakhitvaṃ ca tvayā vṛṇe
dvandvayuddhaṃ ca pārthena kartum icchāmi bhārata
evam uktastu karṇena rājā duryodhanastadā
karṇaṃ dīrghāñcitabhujaṃ pariṣvajyedam abravīt
- 16
दुर्योधन उवाच
भुङ्क्ष्व भोगान्मया सार्धं बन्धूनां प्रियकृद्भव
दुर्हृदां कुरु सर्वेषां मूर्ध्नि पादम् अरिंदम
duryodhana uvāca
bhuṅkṣva bhogānmayā sārdhaṃ bandhūnāṃ priyakṛdbhava
durhṛdāṃ kuru sarveṣāṃ mūrdhni pādam ariṃdama
- 17
वैशंपायन उवाच
ततः क्षिप्तम् इवात्मानं मत्वा पार्थो ऽभ्यभाषत
कर्णं भ्रातृसमूहस्य मध्ये ऽचलम् इव स्थितम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ kṣiptam ivātmānaṃ matvā pārtho 'bhyabhāṣata
karṇaṃ bhrātṛsamūhasya madhye 'calam iva sthitam
- 18
अनाहूतोपसृप्तानाम् अनाहूतोपजल्पिनाम्
ये लोकास्तान्हतः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे
anāhūtopasṛptānām anāhūtopajalpinām
ye lokāstānhataḥ karṇa mayā tvaṃ pratipatsyase
- 19
कर्ण उवाच
रङ्गो ऽयं सर्वसामान्यः किम् अत्र तव फल्गुन
वीर्यश्रेष्ठाश्च राजन्या बलं धर्मो ऽनुवर्तते
वाग्वीर्या ब्राह्मणाः प्रोक्ता वैश्याश्च धनवीर्यतः
कर्मवीर्याः स्मृताः शूद्रा ब्रह्मणा परमेष्ठिना
karṇa uvāca
raṅgo 'yaṃ sarvasāmānyaḥ kim atra tava phalguna
vīryaśreṣṭhāśca rājanyā balaṃ dharmo 'nuvartate
vāgvīryā brāhmaṇāḥ proktā vaiśyāśca dhanavīryataḥ
karmavīryāḥ smṛtāḥ śūdrā brahmaṇā parameṣṭhinā
- 20
किं क्षेपैर्दुर्बलाश्वासैः शरैः कथय भारत
गुरोः समक्षं यावत्ते हराम्यद्य शिरः शरैः
kiṃ kṣepairdurbalāśvāsaiḥ śaraiḥ kathaya bhārata
guroḥ samakṣaṃ yāvatte harāmyadya śiraḥ śaraiḥ
- 21
वैशंपायन उवाच
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्थः परपुरंजयः
भ्रातृभिस्त्वरयाश्लिष्टो रणायोपजगाम तम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tato droṇābhyanujñātaḥ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ
bhrātṛbhistvarayāśliṣṭo raṇāyopajagāma tam
- 22
ततो दुर्योधनेनापि सभ्रात्रा समरोद्यतः
परिष्वक्तः स्थितः कर्णः प्रगृह्य सशरं धनुः
tato duryodhanenāpi sabhrātrā samarodyataḥ
pariṣvaktaḥ sthitaḥ karṇaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ
- 23
ततः सविद्युत्स्तनितैः सेन्द्रायुधपुरोजवैः
आवृतं गगनं मेघैर्बलाकापङ्क्तिहासिभिः
tataḥ savidyutstanitaiḥ sendrāyudhapurojavaiḥ
āvṛtaṃ gaganaṃ meghairbalākāpaṅktihāsibhiḥ
- 24
ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम्
भास्करो ऽप्यनयन्नाशं समीपोपगतान्घनान्
tataḥ snehāddharihayaṃ dṛṣṭvā raṅgāvalokinam
bhāskaro 'pyanayannāśaṃ samīpopagatānghanān
- 25
मेघच्छायोपगूढस्तु ततो ऽदृश्यत पाण्डवः
सूर्यातपपरिक्षिप्तः कर्णो ऽपि समदृश्यत
meghacchāyopagūḍhastu tato 'dṛśyata pāṇḍavaḥ
sūryātapaparikṣiptaḥ karṇo 'pi samadṛśyata
- 26
धार्तराष्ट्रा यतः कर्णस्तस्मिन्देशे व्यवस्थिताः
भारद्वाजः कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततो ऽभवन्
dhārtarāṣṭrā yataḥ karṇastasmindeśe vyavasthitāḥ
bhāradvājaḥ kṛpo bhīṣmo yataḥ pārthastato 'bhavan
- 27
द्विधा रङ्गः समभवत्स्त्रीणां द्वैधम् अजायत
कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह
dvidhā raṅgaḥ samabhavatstrīṇāṃ dvaidham ajāyata
kuntibhojasutā mohaṃ vijñātārthā jagāma ha
- 28
तां तथा मोहसम्पन्नां विदुरः सर्वधर्मवित्
कुन्तीम् आश्वासयामास प्रोक्ष्याद्भिश्चन्दनोक्षितैः
tāṃ tathā mohasampannāṃ viduraḥ sarvadharmavit
kuntīm āśvāsayāmāsa prokṣyādbhiścandanokṣitaiḥ
- 29
ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभावपि दंशितौ
पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंतप्ता नान्वपद्यत किंचन
tataḥ pratyāgataprāṇā tāvubhāvapi daṃśitau
putrau dṛṣṭvā susaṃtaptā nānvapadyata kiṃcana
- 30
तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतो ऽब्रवीत्
द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित्
tāvudyatamahācāpau kṛpaḥ śāradvato 'bravīt
dvandvayuddhasamācāre kuśalaḥ sarvadharmavit

