25 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूवर्षिर्महातपाः
भरद्वाजो महाप्राज्ञः सततं संशितव्रतः
brāhmaṇa uvāca
gaṅgādvāraṃ prati mahānbabhūvarṣirmahātapāḥ
bharadvājo mahāprājñaḥ satataṃ saṃśitavrataḥ
- 2
सो ऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वम् एवागतां सतीम्
ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीम् आप्लुताम् ऋषिः
so 'bhiṣektuṃ gato gaṅgāṃ pūrvam evāgatāṃ satīm
dadarśāpsarasaṃ tatra ghṛtācīm āplutām ṛṣiḥ
- 3
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा
अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा ताम् ऋषिश्चकमे ततः
tasyā vāyurnadītīre vasanaṃ vyaharattadā
apakṛṣṭāmbarāṃ dṛṣṭvā tām ṛṣiścakame tataḥ
- 4
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः
पश्यतो योनिसंस्थानम् अन्यावयवसौष्ठवम्
हृष्टस्य रेतश्चस्कन्द तद् ऋषिर्द्रोण आदधे
tasyāṃ saṃsaktamanasaḥ kaumārabrahmacāriṇaḥ
paśyato yonisaṃsthānam anyāvayavasauṣṭhavam
hṛṣṭasya retaścaskanda tad ṛṣirdroṇa ādadhe
- 5
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः
अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः
tataḥ samabhavaddroṇaḥ kumārastasya dhīmataḥ
adhyagīṣṭa sa vedāṃśca vedāṅgāni ca sarvaśaḥ
- 6
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः
तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः
bharadvājasya tu sakhā pṛṣato nāma pārthivaḥ
tasyāpi drupado nāma tadā samabhavatsutaḥ
- 7
स नित्यम् आश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः
चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः
sa nityam āśramaṃ gatvā droṇena saha pārṣataḥ
cikrīḍādhyayanaṃ caiva cakāra kṣatriyarṣabhaḥ
- 8
ततस्तु पृषते ऽतीते स राजा द्रुपदो ऽभवत्
द्रोणो ऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः
tatastu pṛṣate 'tīte sa rājā drupado 'bhavat
droṇo 'pi rāmaṃ śuśrāva ditsantaṃ vasu sarvaśaḥ
- 9
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतो ऽब्रवीत्
आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजर्षभ
vanaṃ tu prasthitaṃ rāmaṃ bharadvājasuto 'bravīt
āgataṃ vittakāmaṃ māṃ viddhi droṇaṃ dvijarṣabha
- 10
राम उवाच
शरीरमात्रम् एवाद्य मयेदम् अवशेषितम्
अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्न् अन्यतरं वृणु
rāma uvāca
śarīramātram evādya mayedam avaśeṣitam
astrāṇi vā śarīraṃ vā brahmann anyataraṃ vṛṇu
- 11
द्रोण उवाच
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारम् एव च
प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुम् अर्हति मे भवान्
droṇa uvāca
astrāṇi caiva sarvāṇi teṣāṃ saṃhāram eva ca
prayogaṃ caiva sarveṣāṃ dātum arhati me bhavān
- 12
ब्राह्मण उवाच
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः
प्रतिगृह्य ततो द्रोणः कृतकृत्यो ऽभवत्तदा
brāhmaṇa uvāca
tathetyuktvā tatastasmai pradadau bhṛgunandanaḥ
pratigṛhya tato droṇaḥ kṛtakṛtyo 'bhavattadā
- 13
सम्प्रहृष्टमनाश्चापि रामात्परमसंमतम्
ब्रह्मास्त्रं समनुप्राप्य नरेष्वभ्यधिको ऽभवत्
samprahṛṣṭamanāścāpi rāmātparamasaṃmatam
brahmāstraṃ samanuprāpya nareṣvabhyadhiko 'bhavat
- 14
ततो द्रुपदम् आसाद्य भारद्वाजः प्रतापवान्
अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि माम् इति
tato drupadam āsādya bhāradvājaḥ pratāpavān
abravītpuruṣavyāghraḥ sakhāyaṃ viddhi mām iti
- 15
द्रुपद उवाच
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किम् इष्यते
ययोर् एव समं वित्तं ययोर् एव समं श्रुतम्
तयोर्विवाहः सख्यं च न तु पुष्टविपुष्टयोः
drupada uvāca
nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā
nārājā pārthivasyāpi sakhipūrvaṃ kim iṣyate
yayor eva samaṃ vittaṃ yayor eva samaṃ śrutam
tayorvivāhaḥ sakhyaṃ ca na tu puṣṭavipuṣṭayoḥ
- 16
ब्राह्मण उवाच
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान्
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्
brāhmaṇa uvāca
sa viniścitya manasā pāñcālyaṃ prati buddhimān
jagāma kurumukhyānāṃ nagaraṃ nāgasāhvayam
- 17
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च
प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते
tasmai pautrānsamādāya vasūni vividhāni ca
prāptāya pradadau bhīṣmaḥ śiṣyāndroṇāya dhīmate
- 18
द्रोणः शिष्यांस्ततः सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत्
समानीय तदा विद्वान्द्रुपदस्यासुखाय वै
द्रोणः
गुरुशुश्रूषणं चैव तथैव गुरुदक्षिणाम्
droṇaḥ śiṣyāṃstataḥ sarvān idaṃ vacanam abravīt
samānīya tadā vidvāndrupadasyāsukhāya vai
droṇaḥ
guruśuśrūṣaṇaṃ caiva tathaiva gurudakṣiṇām
- 19
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि सम्परिवर्तते
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तद् ऋतं वदतानघाः
सो ऽर्जुनप्रमुखैर् उक्तस्तथास्त्विति गुरुस्तदा
तथेत्युक्त्वा च तं पार्थः पादौ जग्राह बुद्धिमान्
विद्यानिष्क्रयजं वित्तं किं देयं ब्रूहि मे गुरो
ācāryavetanaṃ kiṃciddhṛdi samparivartate
kṛtāstraistatpradeyaṃ syāttad ṛtaṃ vadatānaghāḥ
so 'rjunapramukhair uktastathāstviti gurustadā
tathetyuktvā ca taṃ pārthaḥ pādau jagrāha buddhimān
vidyāniṣkrayajaṃ vittaṃ kiṃ deyaṃ brūhi me guro
- 20
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्रमाः
ततो द्रोणो ऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थम् इदं वचः
yadā ca pāṇḍavāḥ sarve kṛtāstrāḥ kṛtaniśramāḥ
tato droṇo 'bravīdbhūyo vetanārtham idaṃ vacaḥ
- 21
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः
तस्यापकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम्
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः पाञ्चालान्पाण्डवा ययुः
यज्ञसेनेन संगम्य कर्णदुर्योधनादयः
निर्जिताः संन्यवर्तन्त तथान्ये क्षत्रियर्षभाः
pārṣato drupado nāma chatravatyāṃ nareśvaraḥ
tasyāpakṛṣya tadrājyaṃ mama śīghraṃ pradīyatām
dhārtarāṣṭraiśca sahitāḥ pāñcālānpāṇḍavā yayuḥ
yajñasenena saṃgamya karṇaduryodhanādayaḥ
nirjitāḥ saṃnyavartanta tathānye kṣatriyarṣabhāḥ
- 22
ततः पाण्डुसुताः पञ्च निर्जित्य द्रुपदं युधि
द्रोणाय दर्शयामासुर्बद्ध्वा ससचिवं तदा
महेन्द्र इव दुर्धर्षो महेन्द्र इव दानवम्
महेन्द्रपुत्रः पाञ्चालं जितवान् अर्जुनस्तदा
तं दृष्ट्वा तु महावीर्यं फल्गुनस्यामितौजसः
व्यस्मयन्त जनाः सर्वे यज्ञसेनस्य बान्धवाः
नास्त्यर्जुनसमो वीर्ये राजपुत्र इति ब्रुवन्
tataḥ pāṇḍusutāḥ pañca nirjitya drupadaṃ yudhi
droṇāya darśayāmāsurbaddhvā sasacivaṃ tadā
mahendra iva durdharṣo mahendra iva dānavam
mahendraputraḥ pāñcālaṃ jitavān arjunastadā
taṃ dṛṣṭvā tu mahāvīryaṃ phalgunasyāmitaujasaḥ
vyasmayanta janāḥ sarve yajñasenasya bāndhavāḥ
nāstyarjunasamo vīrye rājaputra iti bruvan
- 23
द्रोण उवाच
प्रार्थयामि त्वया सख्यं पुनर् एव नराधिप
अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुम् अर्हति
droṇa uvāca
prārthayāmi tvayā sakhyaṃ punar eva narādhipa
arājā kila no rājñaḥ sakhā bhavitum arhati
- 24
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव
राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहम् उत्तरे
तथेति द्रुपदेनोक्ते वचने द्विजसत्तम
सम्पूज्य द्रुपदं द्रोणः प्रेषयामास तत्त्ववित्
कन्याकुब्जे च काम्पिल्ये वसेथास्त्वं नरोत्तम
ब्राह्मणैः सहितो राजन्न् अहिच्छत्रे वसाम्यहम्
ataḥ prayatitaṃ rājye yajñasena mayā tava
rājāsi dakṣiṇe kūle bhāgīrathyāham uttare
tatheti drupadenokte vacane dvijasattama
sampūjya drupadaṃ droṇaḥ preṣayāmāsa tattvavit
kanyākubje ca kāmpilye vasethāstvaṃ narottama
brāhmaṇaiḥ sahito rājann ahicchatre vasāmyaham
- 25
ब्राह्मण उवाच
असत्कारः स सुमहान्मुहूर्तम् अपि तस्य तु
न व्येति हृदयाद्राज्ञो दुर्मनाः स कृशो ऽभवत्
एवम् उक्तो हि पाञ्चाल्यो भारद्वाजेन धीमता
उवाचास्त्रविदां श्रेष्ठो द्रोणं ब्राह्मणसत्तमम्
एवं भवतु भद्रं ते भारद्वाज महामते
सख्यं तद् एव भवतु शश्वद्यद् अभिमन्यसे
एवम् अन्योन्यम् उक्त्वा तौ कृत्वा सख्यम् अनुत्तमम्
जग्मतुर्द्रोणपाञ्चाल्यौ यथागतम् अरिंदमौ
निशम्य तस्य वचनं कृत्वा मनसि दुर्मनाः
brāhmaṇa uvāca
asatkāraḥ sa sumahānmuhūrtam api tasya tu
na vyeti hṛdayādrājño durmanāḥ sa kṛśo 'bhavat
evam ukto hi pāñcālyo bhāradvājena dhīmatā
uvācāstravidāṃ śreṣṭho droṇaṃ brāhmaṇasattamam
evaṃ bhavatu bhadraṃ te bhāradvāja mahāmate
sakhyaṃ tad eva bhavatu śaśvadyad abhimanyase
evam anyonyam uktvā tau kṛtvā sakhyam anuttamam
jagmaturdroṇapāñcālyau yathāgatam ariṃdamau
niśamya tasya vacanaṃ kṛtvā manasi durmanāḥ

