20 shlokas
- 1
सूत उवाच
एतच्छ्रुत्वा जरत्कारुर्दुःखशोकपरायणः
उवाच स्वान्पितॄन्दुःखाद्बाष्पसंदिग्धया गिरा
जरत्कारुर् उवाच
मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः
तद्ब्रूत यन्मया कार्यं भवतां प्रियकाम्यया
sūta uvāca
etacchrutvā jaratkārurduḥkhaśokaparāyaṇaḥ
uvāca svānpitṝnduḥkhādbāṣpasaṃdigdhayā girā
jaratkārur uvāca
mama pūrve bhavanto vai pitaraḥ sapitāmahāḥ
tadbrūta yanmayā kāryaṃ bhavatāṃ priyakāmyayā
- 2
अहम् एव जरत्कारुः किल्बिषी भवतां सुतः
तद्दण्डं धारयत मे दुष्कृतेर् अकृतात्मनः
aham eva jaratkāruḥ kilbiṣī bhavatāṃ sutaḥ
taddaṇḍaṃ dhārayata me duṣkṛter akṛtātmanaḥ
- 3
पितर ऊचुः
पुत्र दिष्ट्यासि सम्प्राप्त इमं देशं यदृच्छया
किमर्थं च त्वया ब्रह्मन्न कृतो दारसंग्रहः
धर्मार्थकामैस्तु सुखप्रहीणा भिक्षाटनाः कर्पटबद्धगात्राः
क्षुत्क्षामकण्ठा वसुधां भ्रमन्ति दारान्परित्यज्य गता नरा ये
न ते क्रतुशतैर्लोकाः प्राप्यन्ते दिवि मानद तपोभिर्विविधैर्वापि यांल्लोकान्पुत्रिणो गताः
pitara ūcuḥ
putra diṣṭyāsi samprāpta imaṃ deśaṃ yadṛcchayā
kimarthaṃ ca tvayā brahmanna kṛto dārasaṃgrahaḥ
dharmārthakāmaistu sukhaprahīṇā bhikṣāṭanāḥ karpaṭabaddhagātrāḥ
kṣutkṣāmakaṇṭhā vasudhāṃ bhramanti dārānparityajya gatā narā ye
na te kratuśatairlokāḥ prāpyante divi mānada tapobhirvividhairvāpi yāṃllokānputriṇo gatāḥ
- 4
जरत्कारुर् उवाच
ममायं पितरो नित्यं हृद्यर्थः परिवर्तते
ऊर्ध्वरेताः शरीरं वै प्रापयेयम् अमुत्र वै
न दारान्वै करिष्ये ऽहम् इति मे भावितं मनः
jaratkārur uvāca
mamāyaṃ pitaro nityaṃ hṛdyarthaḥ parivartate
ūrdhvaretāḥ śarīraṃ vai prāpayeyam amutra vai
na dārānvai kariṣye 'ham iti me bhāvitaṃ manaḥ
- 5
एवं दृष्ट्वा तु भवतः शकुन्तान् इव लम्बतः
मया निवर्तिता बुद्धिर्ब्रह्मचर्यात्पितामहाः
evaṃ dṛṣṭvā tu bhavataḥ śakuntān iva lambataḥ
mayā nivartitā buddhirbrahmacaryātpitāmahāḥ
- 6
करिष्ये वः प्रियं कामं निवेक्ष्ये नात्र संशयः
सनाम्नीं यद्यहं कन्याम् उपलप्स्ये कदाचन
kariṣye vaḥ priyaṃ kāmaṃ nivekṣye nātra saṃśayaḥ
sanāmnīṃ yadyahaṃ kanyām upalapsye kadācana
- 7
भविष्यति च या काचिद्भैक्षवत्स्वयम् उद्यता
प्रतिग्रहीता ताम् अस्मि न भरेयं च याम् अहम्
bhaviṣyati ca yā kācidbhaikṣavatsvayam udyatā
pratigrahītā tām asmi na bhareyaṃ ca yām aham
- 8
एवंविधम् अहं कुर्यां निवेशं प्राप्नुयां यदि
अन्यथा न करिष्ये तु सत्यम् एतत्पितामहाः
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तिष्ठन्तु पितरो मम
evaṃvidham ahaṃ kuryāṃ niveśaṃ prāpnuyāṃ yadi
anyathā na kariṣye tu satyam etatpitāmahāḥ
tatra cotpatsyate janturbhavatāṃ tāraṇāya vai
śāśvatāścāvyayāścaiva tiṣṭhantu pitaro mama
- 9
सूत उवाच
एवम् उक्त्वा तु स पितॄंश्चचार पृथिवीं मुनिः
न च स्म लभते भार्यां वृद्धो ऽयम् इति शौनक
sūta uvāca
evam uktvā tu sa pitṝṃścacāra pṛthivīṃ muniḥ
na ca sma labhate bhāryāṃ vṛddho 'yam iti śaunaka
- 10
यदा निर्वेदम् आपन्नः पितृभिश्चोदितस्तथा
तदारण्यं स गत्वोच्चैश्चुक्रोश भृशदुःखितः
स त्वरण्यगतः प्राज्ञः पितॄणां हितकाम्यया
उवाच कन्यां याचामि तिस्रो वाचः शनैर् इमाः
yadā nirvedam āpannaḥ pitṛbhiścoditastathā
tadāraṇyaṃ sa gatvoccaiścukrośa bhṛśaduḥkhitaḥ
sa tvaraṇyagataḥ prājñaḥ pitṝṇāṃ hitakāmyayā
uvāca kanyāṃ yācāmi tisro vācaḥ śanair imāḥ
- 11
यानि भूतानि सन्तीह स्थावराणि चराणि च
अन्तर्हितानि वा यानि तानि शृण्वन्तु मे वचः
yāni bhūtāni santīha sthāvarāṇi carāṇi ca
antarhitāni vā yāni tāni śṛṇvantu me vacaḥ
- 12
उग्रे तपसि वर्तन्तं पितरश्चोदयन्ति माम्
निविशस्वेति दुःखार्तास्तेषां प्रियचिकीर्षया
ugre tapasi vartantaṃ pitaraścodayanti mām
niviśasveti duḥkhārtāsteṣāṃ priyacikīrṣayā
- 13
निवेशार्थ्यखिलां भूमिं कन्याभैक्षं चरामि भोः
दरिद्रो दुःखशीलश्च पितृभिः संनियोजितः
niveśārthyakhilāṃ bhūmiṃ kanyābhaikṣaṃ carāmi bhoḥ
daridro duḥkhaśīlaśca pitṛbhiḥ saṃniyojitaḥ
- 14
यस्य कन्यास्ति भूतस्य ये मयेह प्रकीर्तिताः
ते मे कन्यां प्रयच्छन्तु चरतः सर्वतोदिशम्
yasya kanyāsti bhūtasya ye mayeha prakīrtitāḥ
te me kanyāṃ prayacchantu carataḥ sarvatodiśam
- 15
मम कन्या सनाम्नी या भैक्षवच्चोद्यता भवेत्
भरेयं चैव यां नाहं तां मे कन्यां प्रयच्छत
mama kanyā sanāmnī yā bhaikṣavaccodyatā bhavet
bhareyaṃ caiva yāṃ nāhaṃ tāṃ me kanyāṃ prayacchata
- 16
ततस्ते पन्नगा ये वै जरत्कारौ समाहिताः
ताम् आदाय प्रवृत्तिं ते वासुकेः प्रत्यवेदयन्
tataste pannagā ye vai jaratkārau samāhitāḥ
tām ādāya pravṛttiṃ te vāsukeḥ pratyavedayan
- 17
तेषां श्रुत्वा स नागेन्द्रः कन्यां तां समलंकृताम्
प्रगृह्यारण्यम् अगमत्समीपं तस्य पन्नगः
teṣāṃ śrutvā sa nāgendraḥ kanyāṃ tāṃ samalaṃkṛtām
pragṛhyāraṇyam agamatsamīpaṃ tasya pannagaḥ
- 18
तत्र तां भैक्षवत्कन्यां प्रादात्तस्मै महात्मने
नागेन्द्रो वासुकिर्ब्रह्मन्न स तां प्रत्यगृह्णत
tatra tāṃ bhaikṣavatkanyāṃ prādāttasmai mahātmane
nāgendro vāsukirbrahmanna sa tāṃ pratyagṛhṇata
- 19
असनामेति वै मत्वा भरणे चाविचारिते
मोक्षभावे स्थितश्चापि द्वन्द्वीभूतः परिग्रहे
asanāmeti vai matvā bharaṇe cāvicārite
mokṣabhāve sthitaścāpi dvandvībhūtaḥ parigrahe
- 20
ततो नाम स कन्यायाः पप्रच्छ भृगुनन्दन
वासुके भरणं चास्या न कुर्याम् इत्युवाच ह
रुरुर् उवाच
किमर्थं सा तु नागेन्द्रो द्विजेन्द्राय कृतात्मने
अविज्ञाताय वै दत्ता स्वसा राजीवलोचना
प्रमतिर् उवाच
tato nāma sa kanyāyāḥ papraccha bhṛgunandana
vāsuke bharaṇaṃ cāsyā na kuryām ityuvāca ha
rurur uvāca
kimarthaṃ sā tu nāgendro dvijendrāya kṛtātmane
avijñātāya vai dattā svasā rājīvalocanā
pramatir uvāca

