18 shlokas
- 1
सूत उवाच
श्रुत्वा तु वचनं तेषां सर्वेषाम् इति चेति च
वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्त्रो ऽब्रवीद् इदम्
प्राग् एव दर्शिता बुद्धिर्मयैषा भुजगोत्तमाः
हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो
अस्तु कामं ममाद्यापि बुद्धिः स्मरणम् आगता
तां शृणुष्व प्रवक्ष्यामि यथातथ्येन पन्नगाः
sūta uvāca
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sarveṣām iti ceti ca
vāsukeśca vacaḥ śrutvā elāpattro 'bravīd idam
prāg eva darśitā buddhirmayaiṣā bhujagottamāḥ
heyeti yadi vo buddhistavāpi ca tathā prabho
astu kāmaṃ mamādyāpi buddhiḥ smaraṇam āgatā
tāṃ śṛṇuṣva pravakṣyāmi yathātathyena pannagāḥ
- 2
न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः
जनमेजयः पाण्डवेयो यतो ऽस्माकं महाभयम्
na sa yajño na bhavitā na sa rājā tathāvidhaḥ
janamejayaḥ pāṇḍaveyo yato 'smākaṃ mahābhayam
- 3
दैवेनोपहतो राजन्यो भवेद् इह पूरुषः
स दैवम् एवाश्रयते नान्यत्तत्र परायणम्
daivenopahato rājanyo bhaved iha pūruṣaḥ
sa daivam evāśrayate nānyattatra parāyaṇam
- 4
तद् इदं दैवम् अस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः
दैवम् एवाश्रयामो ऽत्र शृणुध्वं च वचो मम
tad idaṃ daivam asmākaṃ bhayaṃ pannagasattamāḥ
daivam evāśrayāmo 'tra śṛṇudhvaṃ ca vaco mama
- 5
अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा
मातुर् उत्सङ्गम् आरूढो भयात्पन्नगसत्तमाः
ahaṃ śāpe samutsṛṣṭe samaśrauṣaṃ vacastadā
mātur utsaṅgam ārūḍho bhayātpannagasattamāḥ
- 6
देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्णा इति प्रभो
शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानाम् अनामयम्
कृपया परयाविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः
पितामहम् उपागम्य दुःखार्तानां महाद्युते
devānāṃ pannagaśreṣṭhāstīkṣṇāstīkṣṇā iti prabho
śāpaduḥkhāgnitaptānāṃ pannagānām anāmayam
kṛpayā parayāviṣṭāḥ prārthayanto divaukasaḥ
pitāmaham upāgamya duḥkhārtānāṃ mahādyute
- 7
देवा ऊचुः
का हि लब्ध्वा प्रियान्पुत्राञ्शपेद् एवं पितामह
ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः
devā ūcuḥ
kā hi labdhvā priyānputrāñśaped evaṃ pitāmaha
ṛte kadrūṃ tīkṣṇarūpāṃ devadeva tavāgrataḥ
- 8
तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह
एतद् इच्छाम विज्ञातुं कारणं यन्न वारिता
tatheti ca vacastasyāstvayāpyuktaṃ pitāmaha
etad icchāma vijñātuṃ kāraṇaṃ yanna vāritā
- 9
ब्रह्मोवाच
बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा भीमवीर्या विषोल्बणाः
प्रजानां हितकामो ऽहं न निवारितवांस्तदा
brahmovāca
bahavaḥ pannagāstīkṣṇā bhīmavīryā viṣolbaṇāḥ
prajānāṃ hitakāmo 'haṃ na nivāritavāṃstadā
- 10
ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापचारा विषोल्बणाः
तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः
ye dandaśūkāḥ kṣudrāśca pāpacārā viṣolbaṇāḥ
teṣāṃ vināśo bhavitā na tu ye dharmacāriṇaḥ
- 11
यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात्
पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन्काले तथागते
yannimittaṃ ca bhavitā mokṣasteṣāṃ mahābhayāt
pannagānāṃ nibodhadhvaṃ tasminkāle tathāgate
- 12
यायावरकुले धीमान्भविष्यति महान् ऋषिः
जरत्कारुर् इति ख्यातस्तेजस्वी नियतेन्द्रियः
yāyāvarakule dhīmānbhaviṣyati mahān ṛṣiḥ
jaratkārur iti khyātastejasvī niyatendriyaḥ
- 13
तस्य पुत्रो जरत्कारोर् उत्पत्स्यति महातपाः
आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा
तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः
tasya putro jaratkāror utpatsyati mahātapāḥ
āstīko nāma yajñaṃ sa pratiṣetsyati taṃ tadā
tatra mokṣyanti bhujagā ye bhaviṣyanti dhārmikāḥ
- 14
देवा ऊचुः
स मुनिप्रवरो देव जरत्कारुर्महातपाः
कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान्
devā ūcuḥ
sa munipravaro deva jaratkārurmahātapāḥ
kasyāṃ putraṃ mahātmānaṃ janayiṣyati vīryavān
- 15
ब्रह्मोवाच
वासुकेर्भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना
तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर्भुजगोत्तमः
तस्यां जनयिता पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम्
सनामायां सनामा स कन्यायां द्विजसत्तमः
अपत्यं वीर्यवान्देवा वीर्यवज्जनयिष्यति
वासुकेः सर्पराजस्य जरत्कारुः स्वसा किल
स तस्यां भविता पुत्रः शापान्नागांश्च मोक्ष्यति
brahmovāca
vāsukerbhaginī kanyā samutpannā suśobhanā
tasmai dāsyati tāṃ kanyāṃ vāsukirbhujagottamaḥ
tasyāṃ janayitā putraṃ vedavedāṅgapāragam
sanāmāyāṃ sanāmā sa kanyāyāṃ dvijasattamaḥ
apatyaṃ vīryavāndevā vīryavajjanayiṣyati
vāsukeḥ sarparājasya jaratkāruḥ svasā kila
sa tasyāṃ bhavitā putraḥ śāpānnāgāṃśca mokṣyati
- 16
एलापत्त्र उवाच
एवम् अस्त्विति तं देवाः पितामहम् अथाब्रुवन्
उक्त्वा चैवं गता देवाः स च देवः पितामहः
elāpattra uvāca
evam astviti taṃ devāḥ pitāmaham athābruvan
uktvā caivaṃ gatā devāḥ sa ca devaḥ pitāmahaḥ
- 17
सो ऽहम् एवं प्रपश्यामि वासुके भगिनीं तव
जरत्कारुर् इति ख्यातां तां तस्मै प्रतिपादय
so 'ham evaṃ prapaśyāmi vāsuke bhaginīṃ tava
jaratkārur iti khyātāṃ tāṃ tasmai pratipādaya
- 18
भैक्षवद्भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये
ऋषये सुव्रताय त्वम् एष मोक्षः श्रुतो मया
bhaikṣavadbhikṣamāṇāya nāgānāṃ bhayaśāntaye
ṛṣaye suvratāya tvam eṣa mokṣaḥ śruto mayā

