25 shlokas
- 1
सूत उवाच
एवम् उक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमोदितः
आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः
ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा
sūta uvāca
evam uktvā tataḥ śrīmānmantribhiścānumoditaḥ
āruroha pratijñāṃ sa sarpasatrāya pārthivaḥ
brahmanbharataśārdūlo rājā pārikṣitastadā
- 2
पुरोहितम् अथाहूय ऋत्विजं वसुधाधिपः
अब्रवीद्वाक्यसम्पन्नः सम्पदर्थकरं वचः
purohitam athāhūya ṛtvijaṃ vasudhādhipaḥ
abravīdvākyasampannaḥ sampadarthakaraṃ vacaḥ
- 3
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान्
प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे
yo me hiṃsitavāṃstātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān
pratikuryāṃ yathā tasya tadbhavanto bruvantu me
- 4
अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम्
तक्षकं संप्रदीप्ते ऽग्नौ प्राप्स्ये ऽहं सहबान्धवम्
api tatkarma viditaṃ bhavatāṃ yena pannagam
takṣakaṃ saṃpradīpte 'gnau prāpsye 'haṃ sahabāndhavam
- 5
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना
तथाहम् अपि तं पापं दग्धुम् इच्छामि पन्नगम्
yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā
tathāham api taṃ pāpaṃ dagdhum icchāmi pannagam
- 6
ऋत्विज ऊचुः
अस्ति राजन्महत्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम्
सर्पसत्रम् इति ख्यातं पुराणे कथ्यते नृप
ṛtvija ūcuḥ
asti rājanmahatsatraṃ tvadarthaṃ devanirmitam
sarpasatram iti khyātaṃ purāṇe kathyate nṛpa
- 7
आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्यो ऽस्ति नराधिप
इति पौराणिकाः प्राहुर् अस्माकं चास्ति स क्रतुः
āhartā tasya satrasya tvannānyo 'sti narādhipa
iti paurāṇikāḥ prāhur asmākaṃ cāsti sa kratuḥ
- 8
सूत उवाच
एवम् उक्तः स राजर्षिर्मेने सर्पं हि तक्षकम्
हुताशनमुखं दीप्तं प्रविष्टम् इति सत्तम
sūta uvāca
evam uktaḥ sa rājarṣirmene sarpaṃ hi takṣakam
hutāśanamukhaṃ dīptaṃ praviṣṭam iti sattama
- 9
ततो ऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा
आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे
tato 'bravīnmantravidastānrājā brāhmaṇāṃstadā
āhariṣyāmi tatsatraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me
- 10
ततस्ते ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम
देशं तं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात्
यथावज्ज्ञानविदुषः सर्वे बुद्ध्या परं गताः
tataste ṛtvijastasya śāstrato dvijasattama
deśaṃ taṃ māpayāmāsuryajñāyatanakāraṇāt
yathāvajjñānaviduṣaḥ sarve buddhyā paraṃ gatāḥ
- 11
ऋद्ध्या परमया युक्तम् इष्टं द्विजगणायुतम्
प्रभूतधनधान्याढ्यम् ऋत्विग्भिः सुनिवेशितम्
ṛddhyā paramayā yuktam iṣṭaṃ dvijagaṇāyutam
prabhūtadhanadhānyāḍhyam ṛtvigbhiḥ suniveśitam
- 12
निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनम् ईप्सितम्
राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा
nirmāya cāpi vidhivadyajñāyatanam īpsitam
rājānaṃ dīkṣayāmāsuḥ sarpasatrāptaye tadā
- 13
इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति
निमित्तं महद् उत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा
idaṃ cāsīttatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati
nimittaṃ mahad utpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā
- 14
यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचो ऽब्रवीत्
स्थपतिर्बुद्धिसम्पन्नो वास्तुविद्याविशारदः
yajñasyāyatane tasminkriyamāṇe vaco 'bravīt
sthapatirbuddhisampanno vāstuvidyāviśāradaḥ
- 15
इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा
यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता
ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः
ityabravītsūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikastadā
yasmindeśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā
brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ
- 16
एतच्छ्रुत्वा तु राजा स प्राग्दीक्षाकालम् अब्रवीत्
क्षत्तारं नेह मे कश्चिद् अज्ञातः प्रविशेद् इति
etacchrutvā tu rājā sa prāgdīkṣākālam abravīt
kṣattāraṃ neha me kaścid ajñātaḥ praviśed iti
- 17
ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रे विधानतः
पर्यक्रामंश्च विधिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः
tataḥ karma pravavṛte sarpasatre vidhānataḥ
paryakrāmaṃśca vidhivatsve sve karmaṇi yājakāḥ
- 18
परिधाय कृष्णवासांसि धूमसंरक्तलोचनाः
जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम्
paridhāya kṛṣṇavāsāṃsi dhūmasaṃraktalocanāḥ
juhuvurmantravaccaiva samiddhaṃ jātavedasam
- 19
कम्पयन्तश्च सर्वेषाम् उरगाणां मनांसि ते
सर्पान् आजुहुवुस्तत्र सर्वान् अग्निमुखे तदा
kampayantaśca sarveṣām uragāṇāṃ manāṃsi te
sarpān ājuhuvustatra sarvān agnimukhe tadā
- 20
ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने
विवेष्टमानाः कृपणा आह्वयन्तः परस्परम्
tataḥ sarpāḥ samāpetuḥ pradīpte havyavāhane
viveṣṭamānāḥ kṛpaṇā āhvayantaḥ parasparam
- 21
विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तस्तथा परे
पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे
visphurantaḥ śvasantaśca veṣṭayantastathā pare
pucchaiḥ śirobhiśca bhṛśaṃ citrabhānuṃ prapedire
- 22
श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा
रुवन्तो भैरवान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ
क्रोशयोजनमात्रा हि गोकर्णस्य प्रमाणतः
पतन्त्यजस्रं वेगेन चाग्नावग्निमतां वर
śvetāḥ kṛṣṇāśca nīlāśca sthavirāḥ śiśavastathā
ruvanto bhairavānnādānpeturdīpte vibhāvasau
krośayojanamātrā hi gokarṇasya pramāṇataḥ
patantyajasraṃ vegena cāgnāvagnimatāṃ vara
- 23
एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
अवशानि विनष्टानि पन्नगानां द्विजोत्तम
evaṃ śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
avaśāni vinaṣṭāni pannagānāṃ dvijottama
- 24
इन्दुरा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे
मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः
indurā iva tatrānye hastihastā ivāpare
mattā iva ca mātaṅgā mahākāyā mahābalāḥ
- 25
उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः
घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः
प्रपेतुर् अग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः
uccāvacāśca bahavo nānāvarṇā viṣolbaṇāḥ
ghorāśca parighaprakhyā dandaśūkā mahābalāḥ
prapetur agnāvuragā mātṛvāgdaṇḍapīḍitāḥ

