22 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तस्मै दित्सति कन्यां तु ब्राह्मणाय महात्मने
कोप आसीन्महीपानाम् आलोक्यान्योन्यम् अन्तिकात्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasmai ditsati kanyāṃ tu brāhmaṇāya mahātmane
kopa āsīnmahīpānām ālokyānyonyam antikāt
- 2
अस्मान् अयम् अतिक्रम्य तृणीकृत्य च संगतान्
दातुम् इच्छति विप्राय द्रौपदीं योषितां वराम्
अवज्ञायेह वृद्धत्वं कालिका विनिपात्यते
अवरोप्येह वृक्षं तु फलकाले निपात्यते
अवज्ञायेत पृषतः कार्यं तेन महात्मना
asmān ayam atikramya tṛṇīkṛtya ca saṃgatān
dātum icchati viprāya draupadīṃ yoṣitāṃ varām
avajñāyeha vṛddhatvaṃ kālikā vinipātyate
avaropyeha vṛkṣaṃ tu phalakāle nipātyate
avajñāyeta pṛṣataḥ kāryaṃ tena mahātmanā
- 3
निहन्मैनं दुरात्मानं यो ऽयम् अस्मान्न मन्यते
न ह्यर्हत्येष सत्कारं नापि वृद्धक्रमं गुणैः
nihanmainaṃ durātmānaṃ yo 'yam asmānna manyate
na hyarhatyeṣa satkāraṃ nāpi vṛddhakramaṃ guṇaiḥ
- 4
हन्मैनं सह पुत्रेण दुराचारं नृपद्विषम्
अयं हि सर्वान् आहूय सत्कृत्य च नराधिपान्
गुणवद्भोजयित्वा च ततः पश्चाद्विनिन्दति
hanmainaṃ saha putreṇa durācāraṃ nṛpadviṣam
ayaṃ hi sarvān āhūya satkṛtya ca narādhipān
guṇavadbhojayitvā ca tataḥ paścādvinindati
- 5
अस्मिन्राजसमावाये देवानाम् इव संनये
किम् अयं सदृशं कंचिन्नृपतिं नैव दृष्टवान्
asminrājasamāvāye devānām iva saṃnaye
kim ayaṃ sadṛśaṃ kaṃcinnṛpatiṃ naiva dṛṣṭavān
- 6
न च विप्रेष्वधीकारो विद्यते वरणं प्रति
स्वयंवरः क्षत्रियाणाम् इतीयं प्रथिता श्रुतिः
na ca vipreṣvadhīkāro vidyate varaṇaṃ prati
svayaṃvaraḥ kṣatriyāṇām itīyaṃ prathitā śrutiḥ
- 7
अथ वा यदि कन्येयं नेह कंचिद्बुभूषति
अग्नावेनां परिक्षिप्य यामराष्ट्राणि पार्थिवाः
atha vā yadi kanyeyaṃ neha kaṃcidbubhūṣati
agnāvenāṃ parikṣipya yāmarāṣṭrāṇi pārthivāḥ
- 8
ब्राह्मणो यदि वा बाल्याल्लोभाद्वा कृतवान् इदम्
विप्रियं पार्थिवेन्द्राणां नैष वध्यः कथंचन
brāhmaṇo yadi vā bālyāllobhādvā kṛtavān idam
vipriyaṃ pārthivendrāṇāṃ naiṣa vadhyaḥ kathaṃcana
- 9
ब्राह्मणार्थं हि नो राज्यं जीवितं च वसूनि च
पुत्रपौत्रं च यच्चान्यद् अस्माकं विद्यते धनम्
brāhmaṇārthaṃ hi no rājyaṃ jīvitaṃ ca vasūni ca
putrapautraṃ ca yaccānyad asmākaṃ vidyate dhanam
- 10
अवमानभयाद् एतत्स्वधर्मस्य च रक्षणात्
स्वयंवराणां चान्येषां मा भूद् एवंविधा गतिः
avamānabhayād etatsvadharmasya ca rakṣaṇāt
svayaṃvarāṇāṃ cānyeṣāṃ mā bhūd evaṃvidhā gatiḥ
- 11
इत्युक्त्वा राजशार्दूला हृष्टाः परिघबाहवः
द्रुपदं संजिघृक्षन्तः सायुधाः समुपाद्रवन्
ityuktvā rājaśārdūlā hṛṣṭāḥ parighabāhavaḥ
drupadaṃ saṃjighṛkṣantaḥ sāyudhāḥ samupādravan
- 12
तान्गृहीतशरावापान्क्रुद्धान् आपततो नृपान्
द्रुपदो वीक्ष्य संत्रासाद्ब्राह्मणाञ्शरणं गतः
न भयान्नापि कार्पण्यान्न प्राणपरिरक्षणात्
जगाम द्रुपदो विप्राञ्शमार्थी प्रत्यपद्यत
tāngṛhītaśarāvāpānkruddhān āpatato nṛpān
drupado vīkṣya saṃtrāsādbrāhmaṇāñśaraṇaṃ gataḥ
na bhayānnāpi kārpaṇyānna prāṇaparirakṣaṇāt
jagāma drupado viprāñśamārthī pratyapadyata
- 13
वेगेनापततस्तांस्तु प्रभिन्नान् इव वारणान्
पाण्डुपुत्रौ महावीर्यौ प्रतीयतुर् अरिंदमौ
vegenāpatatastāṃstu prabhinnān iva vāraṇān
pāṇḍuputrau mahāvīryau pratīyatur ariṃdamau
- 14
ततः समुत्पेतुर् उदायुधास्ते महीक्षितो बद्धतलाङ्गुलित्राः
जिघांसमानाः कुरुराजपुत्रावमर्षयन्तो ऽर्जुनभीमसेनौ
tataḥ samutpetur udāyudhāste mahīkṣito baddhatalāṅgulitrāḥ
jighāṃsamānāḥ kururājaputrāvamarṣayanto 'rjunabhīmasenau
- 15
ततस्तु भीमो ऽद्भुतवीर्यकर्मा महाबलो वज्रसमानवीर्यः
उत्पाट्य दोर्भ्यां द्रुमम् एकवीरो निष्पत्त्रयामास यथा गजेन्द्रः
tatastu bhīmo 'dbhutavīryakarmā mahābalo vajrasamānavīryaḥ
utpāṭya dorbhyāṃ drumam ekavīro niṣpattrayāmāsa yathā gajendraḥ
- 16
तं वृक्षम् आदाय रिपुप्रमाथी दण्डीव दण्डं पितृराज उग्रम्
तस्थौ समीपे पुरुषर्षभस्य पार्थस्य पार्थः पृथुदीर्घबाहुः
भीम उवाच
रे भूभुजो यदि भुवोल्लसितं न किंचित्
तत्किं स्पृहाजनि सुतां प्रति पार्षतस्य
जज्ञे स्पृहाथ कथम् आगतम् आगतं वा
प्राणाधिके धनुषि तत्कथम् आग्रहो ऽभूत्
कस्य द्रोणो धनुषि न गुरुः स्वस्ति देवव्रताय
मन्दाभ्यासः कुरुपतिर् अयं श्रीसमुत्थैर्विलासैः
रे कर्णाद्याः शृणुत मधुरां ब्राह्मणस्याशु वाणीम्
राधा यन्त्रं रचयतु पुनर्विद्धम् अप्य् अस्त्व् अविद्धम्
तदन्तरे धर्मसुतो ऽपि गत्वा विज्ञाय कुन्तीं कुशलां क्षणेन
आगम्य तस्थौ सह सोदराभ्यां पुरुषर्षभाभ्यां सह वीरमुख्यः
अथाब्रवीज्जिष्णुर् उदारकर्मा मा सिंहनादान्कुरु पूर्वजेह
मा घोरतां दर्शय शत्रुमध्ये साधारणं योधय तावद् आर्य
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धिर्जिष्णुः स हि भ्रातुर् अचिन्त्यकर्मा
विसिस्मिये चापि भयं विहाय तस्थौ धनुर्गृह्य महेन्द्रकर्मा
taṃ vṛkṣam ādāya ripupramāthī daṇḍīva daṇḍaṃ pitṛrāja ugram
tasthau samīpe puruṣarṣabhasya pārthasya pārthaḥ pṛthudīrghabāhuḥ
bhīma uvāca
re bhūbhujo yadi bhuvollasitaṃ na kiṃcit
tatkiṃ spṛhājani sutāṃ prati pārṣatasya
jajñe spṛhātha katham āgatam āgataṃ vā
prāṇādhike dhanuṣi tatkatham āgraho 'bhūt
kasya droṇo dhanuṣi na guruḥ svasti devavratāya
mandābhyāsaḥ kurupatir ayaṃ śrīsamutthairvilāsaiḥ
re karṇādyāḥ śṛṇuta madhurāṃ brāhmaṇasyāśu vāṇīm
rādhā yantraṃ racayatu punarviddham apy astv aviddham
tadantare dharmasuto 'pi gatvā vijñāya kuntīṃ kuśalāṃ kṣaṇena
āgamya tasthau saha sodarābhyāṃ puruṣarṣabhābhyāṃ saha vīramukhyaḥ
athābravījjiṣṇur udārakarmā mā siṃhanādānkuru pūrvajeha
mā ghoratāṃ darśaya śatrumadhye sādhāraṇaṃ yodhaya tāvad ārya
tatprekṣya karmātimanuṣyabuddhirjiṣṇuḥ sa hi bhrātur acintyakarmā
visismiye cāpi bhayaṃ vihāya tasthau dhanurgṛhya mahendrakarmā
- 17
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धेर्जिष्णोः सहभ्रातुर् अचिन्त्यकर्मा
दामोदरो भ्रातरम् उग्रवीर्यं हलायुधं वाक्यम् इदं बभाषे
tatprekṣya karmātimanuṣyabuddherjiṣṇoḥ sahabhrātur acintyakarmā
dāmodaro bhrātaram ugravīryaṃ halāyudhaṃ vākyam idaṃ babhāṣe
- 18
य एष मत्तर्षभतुल्यगामी महद्धनुः कर्षति तालमात्रम्
एषो ऽर्जुनो नात्र विचार्यम् अस्ति यद्यस्मि संकर्षण वासुदेवः
ya eṣa mattarṣabhatulyagāmī mahaddhanuḥ karṣati tālamātram
eṣo 'rjuno nātra vicāryam asti yadyasmi saṃkarṣaṇa vāsudevaḥ
- 19
य एष वृक्षं तरसावरुज्य राज्ञां विकारे सहसा निवृत्तः
वृकोदरो नान्य इहैतद् अद्य कर्तुं समर्थो भुवि मर्त्यधर्मा
ya eṣa vṛkṣaṃ tarasāvarujya rājñāṃ vikāre sahasā nivṛttaḥ
vṛkodaro nānya ihaitad adya kartuṃ samartho bhuvi martyadharmā
- 20
यो ऽसौ पुरस्तात्कमलायताक्षस्तनुर्महासिंहगतिर्विनीतः
गौरः प्रलम्बोज्ज्वलचारुघोणो विनिःसृतः सो ऽच्युत धर्मराजः
yo 'sau purastātkamalāyatākṣastanurmahāsiṃhagatirvinītaḥ
gauraḥ pralambojjvalacārughoṇo viniḥsṛtaḥ so 'cyuta dharmarājaḥ
- 21
यौ तौ कुमाराविव कार्त्तिकेयौ द्वावश्विनेयाविति मे प्रतर्कः
मुक्ता हि तस्माज्जतुवेश्मदाहान्मया श्रुताः पाण्डुसुताः पृथा च
yau tau kumārāviva kārttikeyau dvāvaśvineyāviti me pratarkaḥ
muktā hi tasmājjatuveśmadāhānmayā śrutāḥ pāṇḍusutāḥ pṛthā ca
- 22
तम् अब्रवीन्निर्मलतोयदाभो हलायुधो ऽनन्तरजं प्रतीतः
प्रीतो ऽस्मि दिष्ट्या हि पितृष्वसा नः पृथा विमुक्ता सह कौरवाग्र्यैः
आसे किमर्थं पुरुषोत्तमेह योद्धुं समागच्छ न धर्षयेयुः
यथा नृपाः पाण्डवम् आजिमध्ये तम् अब्रवीच्चक्रधरो हलायुधः
बलं विजानन्पुरुषोत्तमस्तदा न कार्यम् आर्येण च संभ्रमस्त्वया
भीमानुजो योधयितुं समर्थ एको हि पार्थः स सुरासुरान्बहून्
अलं विजेतुं किम् उ मानुषान्नृपान्साहाय्यम् अस्मान्यदि सव्यसाची
स वाञ्छति स्म प्रयताम वीर पराभवं पाण्डुसुता न यान्ति
tam abravīnnirmalatoyadābho halāyudho 'nantarajaṃ pratītaḥ
prīto 'smi diṣṭyā hi pitṛṣvasā naḥ pṛthā vimuktā saha kauravāgryaiḥ
āse kimarthaṃ puruṣottameha yoddhuṃ samāgaccha na dharṣayeyuḥ
yathā nṛpāḥ pāṇḍavam ājimadhye tam abravīccakradharo halāyudhaḥ
balaṃ vijānanpuruṣottamastadā na kāryam āryeṇa ca saṃbhramastvayā
bhīmānujo yodhayituṃ samartha eko hi pārthaḥ sa surāsurānbahūn
alaṃ vijetuṃ kim u mānuṣānnṛpānsāhāyyam asmānyadi savyasācī
sa vāñchati sma prayatāma vīra parābhavaṃ pāṇḍusutā na yānti

