18 shlokas
- 1
अष्टक उवाच
कतरस्त्वेतयोः पूर्वं देवानाम् एति सात्म्यताम्
उभयोर्धावतो राजन्सूर्याचन्द्रमसोर् इव
aṣṭaka uvāca
katarastvetayoḥ pūrvaṃ devānām eti sātmyatām
ubhayordhāvato rājansūryācandramasor iva
- 2
ययातिर् उवाच
अनिकेतो गृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः
ग्राम एव वसन्भिक्षुस्तयोः पूर्वतरं गतः
yayātir uvāca
aniketo gṛhastheṣu kāmavṛtteṣu saṃyataḥ
grāma eva vasanbhikṣustayoḥ pūrvataraṃ gataḥ
- 3
अप्राप्य दीर्घम् आयुस्तु यः प्राप्तो विकृतिं चरेत्
तप्येत यदि तत्कृत्वा चरेत्सो ऽन्यत्ततस्तपः
पापानां कर्मणां नित्यं बिभियाद्यस्तु मानवः
सुखम् अप्याचरन्नित्यं सो ऽत्यन्तं सुखम् एधते
aprāpya dīrgham āyustu yaḥ prāpto vikṛtiṃ caret
tapyeta yadi tatkṛtvā caretso 'nyattatastapaḥ
pāpānāṃ karmaṇāṃ nityaṃ bibhiyādyastu mānavaḥ
sukham apyācarannityaṃ so 'tyantaṃ sukham edhate
- 4
यद्वै नृशंसं तद् अपथ्यम् आहुर्यः सेवते धर्मम् अनर्थबुद्धिः
अस्वो ऽप्यनीशश्च तथैव राजंस्तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम्
yadvai nṛśaṃsaṃ tad apathyam āhuryaḥ sevate dharmam anarthabuddhiḥ
asvo 'pyanīśaśca tathaiva rājaṃstadārjavaṃ sa samādhistadāryam
- 5
अष्टक उवाच
केनासि दूतः प्रहितो ऽद्य राजन्युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः
कुत आगतः कतरस्यां दिशि त्वम् उताहो स्वित्पार्थिवं स्थानम् अस्ति
aṣṭaka uvāca
kenāsi dūtaḥ prahito 'dya rājanyuvā sragvī darśanīyaḥ suvarcāḥ
kuta āgataḥ katarasyāṃ diśi tvam utāho svitpārthivaṃ sthānam asti
- 6
ययातिर् उवाच
इमं भौमं नरकं क्षीणपुण्यः प्रवेष्टुम् उर्वीं गगनाद्विप्रकीर्णः
विद्वांश्चैवं मतिमान् आर्यबुद्धिर्ममाभवत्कर्मलोक्यं च सर्वम्
उक्त्वाहं वः प्रपतिष्याम्यनन्तरं त्वरन्ति मां ब्राह्मणा लोकपालाः
yayātir uvāca
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ kṣīṇapuṇyaḥ praveṣṭum urvīṃ gaganādviprakīrṇaḥ
vidvāṃścaivaṃ matimān āryabuddhirmamābhavatkarmalokyaṃ ca sarvam
uktvāhaṃ vaḥ prapatiṣyāmyanantaraṃ tvaranti māṃ brāhmaṇā lokapālāḥ
- 7
सतां सकाशे तु वृतः प्रपातस्ते संगता गुणवन्तश्च सर्वे
शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष पतिष्यता भूमितले नरेन्द्र
satāṃ sakāśe tu vṛtaḥ prapātaste saṃgatā guṇavantaśca sarve
śakrācca labdho hi varo mayaiṣa patiṣyatā bhūmitale narendra
- 8
अष्टक उवाच
पृच्छामि त्वां मा प्रपत प्रपातं यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मे ऽत्र
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
aṣṭaka uvāca
pṛcchāmi tvāṃ mā prapata prapātaṃ yadi lokāḥ pārthiva santi me 'tra
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye
- 9
ययातिर् उवाच
यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं सहारण्यैः पशुभिः पर्वतैश्च
तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह
yayātir uvāca
yāvatpṛthivyāṃ vihitaṃ gavāśvaṃ sahāraṇyaiḥ paśubhiḥ parvataiśca
tāvallokā divi te saṃsthitā vai tathā vijānīhi narendrasiṃha
- 10
अष्टक उवाच
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रितास्तान् आक्रम क्षिप्रम् अमित्रसाह
aṣṭaka uvāca
tāṃste dadāmi mā prapata prapātaṃ ye me lokā divi rājendra santi
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāstān ākrama kṣipram amitrasāha
- 11
ययातिर् उवाच
नास्मद्विधो ऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य
यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्यस्तथाददं पूर्वम् अहं नरेन्द्र
yayātir uvāca
nāsmadvidho 'brāhmaṇo brahmavicca pratigrahe vartate rājamukhya
yathā pradeyaṃ satataṃ dvijebhyastathādadaṃ pūrvam ahaṃ narendra
- 12
नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवेद्या चापि स्याद्ब्राह्मणी वीरपत्नी
सो ऽहं यदैवाकृतपूर्वं चरेयं विवित्समानः किम् उ तत्र साधु
nābrāhmaṇaḥ kṛpaṇo jātu jīvedyā cāpi syādbrāhmaṇī vīrapatnī
so 'haṃ yadaivākṛtapūrvaṃ careyaṃ vivitsamānaḥ kim u tatra sādhu
- 13
प्रतर्दन उवाच
पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप प्रतर्दनो ऽहं यदि मे सन्ति लोकाः
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
pratardana uvāca
pṛcchāmi tvāṃ spṛhaṇīyarūpa pratardano 'haṃ yadi me santi lokāḥ
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye
- 14
ययातिर् उवाच
सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र अप्येकैकः सप्त सप्ताप्यहानि
मधुच्युतो घृतपृक्ता विशोकास्ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति
yayātir uvāca
santi lokā bahavaste narendra apyekaikaḥ sapta saptāpyahāni
madhucyuto ghṛtapṛktā viśokāste nāntavantaḥ pratipālayanti
- 15
प्रतर्दन उवाच
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रितास्तान् आक्रम क्षिप्रम् अपेतमोहः
pratardana uvāca
tāṃste dadāmi mā prapata prapātaṃ ye me lokāstava te vai bhavantu
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāstān ākrama kṣipram apetamohaḥ
- 16
ययातिर् उवाच
न तुल्यतेजाः सुकृतं कामयेत योगक्षेमं पार्थिव पार्थिवः सन्
दैवादेशाद् आपदं प्राप्य विद्वांश्चरेन्नृशंसं न हि जातु राजा
yayātir uvāca
na tulyatejāḥ sukṛtaṃ kāmayeta yogakṣemaṃ pārthiva pārthivaḥ san
daivādeśād āpadaṃ prāpya vidvāṃścarennṛśaṃsaṃ na hi jātu rājā
- 17
धर्म्यं मार्गं चेतयानो यशस्यं कुर्यान्नृपो धर्मम् अवेक्षमाणः
न मद्विधो धर्मबुद्धिः प्रजानन्कुर्याद् एवं कृपणं मां यथात्थ
धर्माधर्मौ सुविनिश्चित्य सम्यक्कार्याकार्येष्वप्रमत्तश्चरेद्यः
स वै धीमान्सत्यसंधः कृतात्मा राजा भवेल्लोकपालो महिम्ना
यदा भवेत्संशयो धर्मकार्ये कामार्थे वा यत्र विन्दन्ति सम्यक्
कार्यं तत्र प्रथमं धर्मकार्यं यन्नो विरुध्याद् अर्थकामौ स धर्मः
dharmyaṃ mārgaṃ cetayāno yaśasyaṃ kuryānnṛpo dharmam avekṣamāṇaḥ
na madvidho dharmabuddhiḥ prajānankuryād evaṃ kṛpaṇaṃ māṃ yathāttha
dharmādharmau suviniścitya samyakkāryākāryeṣvapramattaścaredyaḥ
sa vai dhīmānsatyasaṃdhaḥ kṛtātmā rājā bhavellokapālo mahimnā
yadā bhavetsaṃśayo dharmakārye kāmārthe vā yatra vindanti samyak
kāryaṃ tatra prathamaṃ dharmakāryaṃ yanno virudhyād arthakāmau sa dharmaḥ
- 18
कुर्याम् अपूर्वं न कृतं यद् अन्यैर्विवित्समानः किम् उ तत्र साधु
ब्रुवाणम् एवं नृपतिं ययातिं नृपोत्तमो वसुमनाब्रवीत्तम्
kuryām apūrvaṃ na kṛtaṃ yad anyairvivitsamānaḥ kim u tatra sādhu
bruvāṇam evaṃ nṛpatiṃ yayātiṃ nṛpottamo vasumanābravīttam

